Toekomstig president Donald Trump wil dat de VS zo snel mogelijk uit het klimaatakkoord van Parijs stappen. Wat betekent dit voor de jaarlijkse VN-klimaattop die vandaag begint in Azerbeidzjan? En voor de jaren daarna?
is economieredacteur. Hij volgt de komende twee weken de klimaattop in Bakoe.
Met de kreet Drill baby, drill betuigde Donald Trump tijdens zijn campagne zijn liefde voor fossiele brandstoffen. Dat zijn verkiezing tot president van de Verenigde Staten geen goed nieuws is voor het klimaat, was dus wel helder.
Als snel werd duidelijk dat Trump die woorden meteen in daden wil omzetten. The New York Times meldde eind vorige week dat Trumps team een zo snel mogelijke terugtrekking wil uit het klimaatakkoord van Parijs.
Hiermee plaatst Amerika zichzelf in een rijtje landen die geen logisch bondgenootschap vormen. Van alle landen ter wereld hebben alleen Iran, Libië en Jemen het akkoord van Parijs niet ondertekend, en daarmee de afspraak de opwarming van de aarde ruim onder 2 graden te houden.
Het nieuws kwam niet als een verrassing. In zijn vorige ambtstermijn stapte Trump ook al uit het akkoord. Eigenlijk trekt vooral de timing de aandacht: maandag begint in de Azerbeidzjaanse hoofdstad Bakoe de 29ste Conference of the Parties, de jaarlijkse klimaattop van de Verenigde Naties. Het nieuws bevestigt het vermoeden dat een ambitieus akkoord in Bakoe lastig zal zijn voor de 197 landen die er onderhandelen.
Tijdens klimaattoppen kijken landen vaak naar bondgenoten zodra er een ambitieuze tekst op tafel komt, zegt Pieter Pauw, kenner van klimaatonderhandelingen bij Technische Universiteit Eindhoven. ‘Als belangrijke landen ambitieus zijn, is het voor anderen lastiger om de hakken in het zand te blijven zetten.’
Dat de stem van het machtigste land ter wereld – en de op-één-na-grootste uitstoter van CO2 – daarin zwaar telt, werd vorig jaar nog erg duidelijk. Tijdens de als succesvol betitelde klimaattop in Dubai hield de Amerikaanse klimaatgezant John Kerry zich lang op de vlakte. Maar toen hij aan het einde van de top zijn volle diplomatieke gewicht in de strijd gooide voor een tekst waarin werd vastgelegd dat de wereld af moet van fossiele brandstoffen, was de deal snel beklonken.
Trumps streep door het Parijsakkoord heeft daarbij ook nog eens meer impact dan de vorige keer. In het akkoord, dat in 2016 van kracht werd, was namelijk vastgelegd dat landen pas drie jaar na de inwerkingtreding hun terugtrekking mochten aankondigen. Dat moment diende zich voor Trump pas aan toen hij al drie jaar president was.
Vervolgens kostte het nog een jaar voordat die terugtrekking effectief werd. Dat gebeurde uiteindelijk precies een dag nadat Trump de verkiezingen verloor van Biden. De nieuwe president maakte de opzegging enkele maanden later alweer ongedaan.
Nu kan dat hele proces binnen een jaar zijn voltrokken. Het zou onder meer betekenen dat de VS tijdens de belangrijke klimaattop van volgend jaar, in Brazilië, geen nationaal plan hoeven presenteren waarin ze hun bijdrage uiteenzetten voor het halen van de Parijs-doelen.
Hierdoor zal China, de grootste CO2-uitstoter ter wereld, aanzienlijk minder druk voelen om in Brazilië een ambitieus nationaal plan te produceren, voorspelde Li Shuo, directeur van het Asia Society Policy Institute in Washington vorige week.
Dit jaar in Bakoe zijn de VS nog wel gehouden aan een ander belangrijk onderdeel van het Parijsakkoord: het vaststellen van een nieuw doel voor klimaatfinanciering. Dat is het bedrag dat rijke landen jaarlijks moeten meebetalen aan de kosten van klimaatverandering die ontwikkelende landen moeten maken.
In aanloop naar verkiezingen hielden Amerikaanse klimaatdiplomaten zich afgelopen maanden al opzichtig op de vlakte over dat financieringsdoel. En John Podesta, die Kerry dit jaar opvolgde als Bidens klimaatgezant, zal na deze uitslag in Bakoe zo mogelijk nog stiller zijn, is de verwachting. Hij kan immers moeilijk iets beloven dat Trump direct weer van tafel zal vegen.
Toch verwacht klimaattopkenner Pieter Pauw niet dat er over twee weken helemaal geen tekst ligt over een nieuw financieringsdoel. ‘Alle landen ervaren dat klimaatverandering niet meer iets is van de toekomst. Velen hebben afgelopen jaar grote schade geleden door stormen en overstromingen. Diplomaten zullen er alles aan doen om teksten te formuleren die uiteindelijk nog enigszins ambitieus verkocht kunnen worden.’
Pauw waarschuwt ook voor de snelle conclusie dat de wereldwijde klimaatonderhandelingen ‘dus’ de komende jaren geheel tot stilstand zullen komen. Daarbij verwijst hij ook naar Trumps vorige termijn. ‘Toen kwam er een tegenmacht op gang van staten, bedrijven en maatschappelijke organisaties die zich aan het klimaatbeleid bleven committeren. En daar zat ook Californië bij, een staat die evenveel uitstoot als Frankrijk.’
De symbolische beslissing van Trump om de Amerikaanse bijdrage aan de VN Klimaatorganisatie in te houden, werd destijds gecounterd door Michael Bloomberg. De miljardair en oud-burgemeester van New York betaalde de 15 miljoen dollar uit eigen zak.
Trumps retoriek over fossiele energie, kan ook het momentum niet meer stoppen dat wereldwijd is ontstaan rondom schone energievoorziening, voorspelt Pauw. ‘Tijdens zijn vorige presidentschap wilde hij bijvoorbeeld nog dat er extra kolencentrales gebouwd zouden worden. Dat werden toch windmolens. Nu hoor je Trump eigenlijk al niet meer over kolen en is er een geopolitieke strijd tussen China, de VS en Europa om de productie van zonnepanelen, windmolens en elektrische auto’s.’
ONTBREKENDE WERELDLEIDERS
Volgens de Verenigde Naties zullen meer dan honderd staatshoofden de klimaattop in Bakoe bijwonen. Enkele grote namen uit toonaangevende landen ontbreken echter op de gastenlijst. Zo reizen de leiders van de drie meest vervuilende landen ter wereld, Joe Biden (VS), Xi Jinping (China) en Narendra Modi (India) niet af naar Azerbeidzjan.
Ook grote spelers in Europa laten het afweten. Olaf Scholz (Duitsland) ziet af van zijn aanwezigheid vanwege de crisis in zijn kabinet. Emmanuel Macron (Frankrijk) blijft weg, naar verluidt vanwege de matige diplomatieke relatie tussen Azerbeidzjan en Frankrijk.
De laatste Europese afzegger was Dick Schoof, die gezien de recente gewelddadige incidenten in Amsterdam besloot in Nederland te blijven. EU-commissievoorzitter Ursula von der Leyen is ook niet bij de klimaattop aanwezig, EU-president Charles Michel en klimaatcommissaris Wopke Hoekstra wel.
Andere afwezigen bij de COP29 zijn waarschijnlijk Justin Trudeau (Canada), Cyril Ramaphosa (Zuid-Afrika), Anthony Albanese (Australië), Vladimir Poetin (Rusland) en Luiz Inacio Lula da Silva (Brazilië).
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant