Thomas van Luyn kreeg op late leeftijd de diagnose ADHD. Toen viel voor de cabaretier alles op zijn plek. Zoals het roze schilderen van het trappenhuis.
schrijft voor de Volkskrant over cabaret, stand-upcomedy en musical.
‘Hoeveel mensen hier hebben een diagnose?’ Als Thomas van Luyn aan het begin van zijn voorstelling de zaal in tuurt ziet hij dat er behoorlijk wat handen omhooggaan. Van Luyn belooft dat zijn ADHD-kompanen deze avond privileges krijgen; ze kunnen zich vrij voelen en hoeven zich niet te schamen voor rusteloos gedrag. Maar ook de ‘normale’ mensen, ook wel ‘neurotypische’ mensen genoemd, worden van harte welkom geheten. Van Luyn: ‘Ik probeer al mijn hele leven te worden zoals jullie.’
Cabaretier, columnist en tv-presentator Thomas van Luyn (56) is na een afwezigheid van tien jaar terug in het theater, met een voorstelling over ADHD. In 2021, op late leeftijd dus, kreeg van Van Luyn deze diagnose, en daarmee viel voor hem alles op zijn plek. Hij vertelt dat hij door het label ADHD en de verklaring van zijn gedrag een heel ander leven kreeg. Ook de gesprekken met zijn therapeut – Van Luyn prefereert de term ‘consultant’ – en de juiste medicatie droegen bij aan deze aanzienlijke verbetering.
Het idee ontstond om over de persoonlijke ontwikkelingen een voorstelling te maken. Het resulteert in de originele, grappige maar ook inhoudelijk sterke show De Grote ADHD Experivaganza. Hierin wil Van Luyn ‘laten zien en voelen wat het is om ADHD te hebben’.
Van Luyn staat in zijn eentje op het toneel, voor een enorm videoscherm, waarop balletjes en vormpjes ronddrijven en continu van kleur verschieten. Rechts staat een bureautje vol met rommel, links een vleugel. Via het scherm wordt er een videoverbinding gemaakt met wetenschapsjournalist Anna Gimbrère, zelf ook ADHD’er. Zij wordt een aantal keer gevraagd om de nieuwste wetenschappelijke inzichten over ‘Attention Deficit Hyperactivity Disorder’ uit te leggen.
Het grootste deel van de avond bestaat uit de verhalen van Van Luyn over zijn leven met de aandachtsstoornis. De impulsieve acties, het hyperactief zijn, de concentratieproblemen. Te veel stemmen horen van buiten én van binnen, waardoor je maar moeilijk naar je gesprekspartner kunt luisteren, zeker als dit iemand uit de categorie ‘langzame praters’ betreft. Altijd je sleutels kwijt zijn of niet meer weten waar je je fiets hebt neergezet, waardoor je weer een nieuwe moet kopen.
Van Luyn vertelt het allemaal nuchter en met veel humor. Het is goed om te zien dat hij het optreden nog niet is verleerd. Van Luyn staat relaxed op het toneel en maakte in de regie van Pieter Tiddens een voor zijn doen behoorlijk sobere voorstelling.
Hij slaat hiermee in het theater een nieuwe weg in. Eerder deze eeuw had van Luyn veel succes met Mike & Thomas, het duo dat hij vormde met Mike Boddé. Met cabaretvoorstellingen als Ajuinen & Look (2005) en Sex, drugs & Hoog-barok (2009) brachten Luyn en Boddé bonte, hoogstaande cabaretshows vol taalkundig absurdisme en muzikale virtuositeit.
In 2013 maakte Van Luyn ook nog het soloprogramma Thomas van Luyns smaakvol avondje uit, waarin hij ook weer van alles uit de kast trok op het vlak van sketches en muziek.
In De grote ADHD Experivaganza is hij persoonlijker en rustiger dan voorheen. Maar het goede van de avond is dat Van Luyn zijn absurdistische humor alsnog inzet. Neem het verhaal over zijn impuls om het trappenhuis roze te gaan verven. Dan ontstaat een heerlijk stukje slapstick, waarbij Van Luyn met zijn bijzondere manier van vertellen en bewegen de chaotische situatie uitbeeldt.
Gelukkig heeft Van Luyn ook voor zijn muzikale talenten een plekje vrijgemaakt. Hij brengt een paar bekende composities van Johann Sebastian Bach, op verrassende en erg mooie manieren. Hij kruipt uiteindelijk ook nog achter de piano voor een zelfgeschreven lied waarin hij smacht naar ‘Één normale dag’.
Dat verlangen naar ‘normaal zijn’ ga je na het horen van Van Luyns verhalen zeker begrijpen. Nog mooier is de zelfacceptatie die ook als een rode draad door de voorstelling loopt.
Naast zijn wekelijkse column in Volkskrant Magazine was Thomas van Luyn de laatste tien jaar vooral actief als televisiemaker. Voor NPO 3 presenteert hij sinds 2014 het kinderprogramma Studio Snugger, in de gedaante van presentator Sjoerd Snugger. In dit populair-wetenschappelijk showmagazine worden de vragen van kinderen beantwoord. In 2022 deed Van Luyn mee aan spelshow Wie is de Mol?, waar hij op de vierde plaats eindigde. Dit najaar presenteert hij als Richard van der Zwets Speculasies op NPO 3. Daarin wordt vooruit- en teruggeblikt op de afleveringen van Het Sinterklaasjournaal. Ook presenteert hij samen met Leo Blokhuis een nieuwe reeks van de Top 2000.
Cabaret
★★★★☆
Door Thomas van Luyn. Regie Pieter Tiddens.
7/11, De Kleine Komedie Amsterdam. Tournee tot in najaar 2025.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant