Na de zege van Donald Trump dient Europa zijn daadkracht te vergroten, daar is iedereen het over eens. Maar voorlopig blinken de leiders uit in vaagheid en vrijblijvendheid.
De verkiezing van Donald Trump tot president van de Verenigde Staten drukt Europa eens temeer met de neus op de feiten. Nu de Amerikaanse vriendschap en bescherming niet meer vanzelfsprekend zijn, moet Europa op eigen benen gaan staan. Het moet zijn defensie versterken en zijn concurrentiekracht vergroten, anders wordt het nog kwetsbaarder en zal het verder achteropraken bij de VS en China.
De Europese leiders zijn het daar ook over eens. Maar is Europa in staat om een krachtig gezamenlijk antwoord op Trump te formuleren? De Nieuwe Europese Deal voor Concurrentievermogen, die de regeringsleiders vorige week tijdens een top in Boedapest overeenkwamen, blinkt uit in vaagheid en vrijblijvendheid.
Niet alleen de Deal zelf is onbevredigend, het ontbreekt Europa ook aan de politieke slagkracht om ingrijpende veranderingen door te voeren. Vlak na de zege van Trump viel de Duitse regering, na drie jaar van vrijwel onophoudelijke ruzie. Nieuwe verkiezingen zullen vrijwel zeker worden gewonnen door de christendemocraten, wier leider Friedrich Merz op voorhand een krachtiger indruk maakt dan de aarzelende bondskanselier Olaf Scholz. Maar ook Merz zal moeite hebben een stevige coalitie te formeren in een gefragmenteerd politiek landschap, terwijl de Duitse economie in een diepe structurele crisis verkeert.
Al even dramatisch is de situatie in Frankrijk. President Emmanuel Macron schoot zichzelf in de voet door vervroegde verkiezingen uit te schrijven die een versnipperde Assemblée nationale opleverden. De nieuwe premier Michel Barnier is afhankelijk van de gedoogsteun van het Rassemblement national van Marine Le Pen. Frankrijk kampt met een fors begrotingstekort en moet bezuinigen om aan de Europese regels te voldoen, hetgeen ongetwijfeld op grote politieke en maatschappelijke weerstand zal stuiten. Zo is de situatie in het hart van de EU dramatisch: leiders hebben aan gezag verloren, de economie draait slecht en het electoraat is gefragmenteerd.
Ideeën zijn er genoeg voor een Europees antwoord op Trump. De Italiaanse ex-premier Mario Draghi schreef onlangs een vrijwel alom geprezen rapport dat als marsroute kan dienen. Maar onder de huidige omstandigheden is het rapport-Draghi moeilijk uitvoerbaar. Hij pleit voor omvangrijke investeringen, terwijl de belangrijkste economieën van de EU in het slop zitten, Frankrijk moet bezuinigen en Duitsland worstelt met zijn contraproductieve Schuldenbremse, de grondwettelijk vastgelegde limiet op nieuwe schulden.
Misschien nog groter zijn de politieke obstakels. Terecht pleit Draghi voor een versterking van de interne markt, maar het Europese electoraat staat wantrouwend tegenover verdere Europese integratie. Het nationalisme van Trump is een reactie op de globalisering die zich na de val van de Muur voltrok. Die reactie doet zich ook in Europa voor. Maar de VS zijn een groot land dat het zich als geen ander kan permitteren zich van de wereld af te wenden. In Europa zal nationalisme slechts leiden tot verdere fragmentatie en toenemende machteloosheid.
De Europese Unie komt slechts vooruit door crises, luidt het oude adagium. Misschien lukt het ook deze keer een sprong voorwaarts te maken onder de druk van de omstandigheden, maar de voortekenen wijzen in een andere richting.
In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant