Geen mens is een eiland, zelfs de eilanders niet. Ook de twee Russen niet die met hun zeilbootje de kleine jachthaven van Nes op Ameland bereikten, waar ze aan boord moesten blijven tot hun deportatie, al mochten ze van de autoriteiten boodschappen doen in de Jumbo over de dijk.
De marechaussee zette ze uit naar Moskou en sindsdien ligt dat bootje daar, gordijntjes gesloten, als aandenken aan een raadselachtige reis.
Niemand die erover praat; meermaals wordt me op het hart gedrukt er geen letter over te schrijven, het geeft al gedoe genoeg. Ook de vraag wát voor gedoe krijgt geen antwoord; ‘ga eens op zoek naar echt nieuws’. Zoals de berichten dat het eiland ’s nachts onbereikbaar is – het antwoord ligt even verderop aan de kade in de vorm van een snelle motorboot met de naam Vigilant (waakzaam, oplettend, alert).
Goed onderwerp. Ameland is inderdaad in het donker alleen nog te bereiken bij ‘nood en dood’, en dat al bijna twee jaar; het is onpraktisch en romantisch tegelijk. Een eiland, losgekomen van de schreeuwende wereld. Toch keer ik terug naar dat Russische bootje in de haven, want voor je het weet is het gevlogen.
Het heet Windy Wench (windmeid) en is in Zweden voor een klein bedrag gekocht door Natalja en Oleg, die het over land naar de badplaats Anapa brachten aan de Zwarte Zee, dicht bij de Krim. Daar begon een zeiltocht van zestien maanden, eerst via Istanbul en Griekse eilanden naar Italië – dankzij goed onderzoek van de regionale pers is dit allemaal bekend – daarna Ibiza, Gibraltar, Lissabon, Roscoff, Cherbourg, Calais, Nieuwpoort.
Al die Europese havenplaatsen en nergens werd de Russen iets in de weg gelegd, tot ze in IJmuiden strandden op de Nederlandse marechaussee, en toch vertrokken, en vastliepen voor Terschelling, en toch vertrokken, om boven Ameland met een gescheurd zeil opnieuw hulp te accepteren.
Al die tijd voerde het scheepje open en bloot een Russisch vlaggetje, de herkomst is ook goed te zien in het satellietlocatiesysteem. Tegelijk zijn van het registratienummer op de boeg de letters RUS verwijderd.
Ze wilden naar Kaliningrad, is het verhaal. Dat kan. Op de zeeën en oceanen dobberen veel nomaden die zichzelf ‘vertrekkers’ noemen, in meer of minder rommelige bootjes. Het is een manier om al dan niet goedkoop te ontsnappen aan de schreeuwende wereld; ook in Nederland mag je nog gewoon voor anker om daar te leven zonder bemoeienis van de autoriteiten.
Maar dit zijn Russen, en ontsnappen aan het gewone leven is dan verdacht. Dit is een tijd van stelling nemen: je afkomst is van belang. Ook Nederland keert terug naar de tijd waarin het paspoort bepaalt wie je bent en waar je mag komen, hoe je mag leven. Dat controleren ze bij de grens.
De reis van Natalja en Oleg doet denken aan The Riddle of the Sands, de wereldberoemde Waddenroman over twee vrijbuiters die zeilend verstrikt raken in geopolitiek gedoe. Dat spionageboek is 120 jaar oud, en keert nu terug met een Russisch bootje in de haven.
Op het eiland gaat de theorie rond dat de zeilers met hun reis de grenzen van Europa aan het testen waren: hoe goed letten de autoriteiten eigenlijk op, als het om Russen gaat. Als dat zo is, kwamen ze een heel eind. Als dat niet zo is ook.
Zelf zeilend op een lege zee zagen we een paar jaar terug een Russische oorlogsbodem opdoemen. Het schip had geen naam maar een nummer: 74. Omdat een deel van onze elektronica het had begeven, vroegen we met de marifoon het ‘Russian warship 74’ beleefd om een weerbericht, dat we per ommegaande kregen van een zware stem: ‘The weather is fine.’
Destijds dacht ik: een goedbedoeld antwoord van een slecht Engels sprekende zeeman. Nu kan het een afleidingsmanoeuvre zijn.
Onderwijl hangt de Windy Wench onaangedaan in zijn landvasten: zelf geknutselde buiskap, zonnepanelen, stoer en doorleefd. Het type is befaamd zeewaardig, maar oud. Wat ermee gebeuren gaat is onduidelijk, ‘zet er maar niks over in de krant’.
Helaas: van elk eiland lopen altijd lijnen naar de wal, ook al ligt het ’s nachts onbereikbaar in zee. Maar dat is voor deel twee.
Over de auteur
Toine Heijmans is rondreizend columnist van de Volkskrant. Daarnaast is hij romanschrijver.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns