Na Zwarte Piet, is het gehele Sinterklaasfeest toe aan een transformatie. Want het feest rust op dubieuze gronden en dwingt ouders om hun kinderen voor te liegen, betoogt Jan Wandorff.
In de afgelopen jaren ging de traditionele Sinterklaasintocht her en der niet door vanwege onenigheid in de organiserende comités over de figuur van Zwarte Piet. Elders werden intochten ontsierd door grimmigheid en zelfs geweld. Het heeft dus wel wat tijd en strijd gekost, vooral van Kick Out Zwarte Piet, om de morele aspecten van het Sinterklaasfeest aan de orde te stellen.
Al is Zwarte Piet anno 2024 nog niet overal verdwenen, inmiddels lijkt de transformatie naar roetveegpiet of regenboogpiet onomkeerbaar en heeft Kick Out aangekondigd zich te houden aan hun bij aanvang vastgestelde opheffingsdatum: december 2025.
Maar als Zwarte Piet kan transformeren, waarom dan niet even doorzetten om het Sinterklaasfeest zelf ook te transformeren?
Over de auteur
Jan Warndorff is filosoof en publicist. Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Dit feest rust namelijk in zijn geheel op dubieuze morele gronden. Terwijl kinderen van jongs af aan krijgen te horen dat het slecht is om te liegen, worden zij elk jaar langdurig en uitgebreid door hun ouders voorgelogen over het bestaan van een Sinterklaas, Pieterbaas en boot uit Spanje.
Als ouders van een 6-jarig kind voelen wij ons daar erg ongemakkelijk bij. Wij willen ons kind geen verhalen op de mouw spelden, en al helemaal niet met zoveel emotionele turbulentie tot gevolg. Het Sinterklaasfeest exploiteert de kinderlijke goedgelovigheid, voor een inmiddels compleet onhelder doel.
Vroeger diende de list en het bedrog een duidelijk opvoedkundig doel: de aanloop naar 5 december waren weken waarin je echt je best moest doen om braaf te zijn, want Sinterklaas zag en wist alles – als een soort mini-God – en voor stoute kinderen zwaaide de roe en zelfs de mogelijkheid dat je in de zak zou worden afgevoerd naar Spanje. Zwarte Piet was een zeer ambivalent figuur: enerzijds de vrolijke clown die snoep en cadeautjes uitdeelde, maar anderzijds ook een boeman om te vrezen.
Mede vanwege de transformatie naar regenboogpiet is dit duistere en moralistische aspect gelukkig sterk verminderd. Maar welke zin heeft dat hele toneelspel dan nog? Uit mijn eigen jonge jaren kan ik mij wel de opwinding herinneren, wanneer je ’s ochtends vroeg wakker wordt, in je pyjama de trap afsluipt, en daar in je schoen bij de schoorsteen (toen nog wel!) inderdaad al iets ziet glinsteren, met daarbij de huiver om het idee dat Pieterbaas vannacht in jouw huis aanwezig was. Dat was prachtig. De diepe eerbied die je voelde voor de oude wijze Sint en hoe magisch het was dat hij ook jou kende en om jou gaf: dat waren waardevolle ervaringen.
Maar weegt dat op tegen het liegen, tegen het bedrog en tegen de onvermijdelijke teleurstelling, of zelfs schok, wanneer je ontdekt dat Sinterklaas helemaal niet bestaat en dat jouw ouders je zo voor de gek hebben gehouden?
Ik ken volwassenen die zich dat nu nog als trauma herinneren. Daar komt bij dat ‘vrijheid van keuze’ in onze maatschappij een onaantastbare waarde is maar dat je als ouder toch haast wordt gedwongen om aan dit dubieuze toneelspel mee te doen. Niet alleen omdat ‘iedereen’ het doet, maar vooral omdat de school er volop aan meedoet met het steeds dominantere Sinterklaasjournaal, tegenwoordig compleet met ‘Sinterklaaslespakket’.
Daarmee wordt de leugen formeel en publiekelijk bekrachtigd en aan alle gezinnen opgedrongen. Naar mijn idee hoort een dergelijke vorm van culturele en geestelijke beïnvloeding helemaal niet thuis in het openbare onderwijs. Daarnaast kun je je afvragen of het vandaag nog wel zo’n goed idee is om jonge kinderen al te laten wennen aan nepnieuws, verpakt als echte berichtgeving afkomstig van een echte autoriteit.
Ondertussen is de ooit zo bijzondere sfeer rond 5 december allang te grabbel gegooid door de grenzeloze graaizucht van de commercie, waardoor winkels en supermarkten al vanaf september (of zelfs eerder) hele stellages vol pepernoten en chocoladeletters aan je opdringen. Terwijl diezelfde winkels de vroeger zo sfeervolle Sinterklaas etalageversiering liever overslaan om direct naar Kerstmis te kunnen doorstomen.
De betekenis van het Sinterklaasfeest wordt enerzijds helemaal leeggezogen, en anderzijds juist verwoed opgepompt. Zou het voor zowel ouders als kinderen onderhand dan niet veel fijner zijn om gewoon open kaart te spelen? ‘Sint Nicolaas was een heel goede man, die heel veel gaf om alle kinderen, en daarom gedenken we hem elk jaar op zijn verjaardag met cadeautjes en lekkernijen. En wie wil kan zich zo verkleden.’
Dat is veel eerlijker, veel eenvoudiger, veel meer ontspannen – gewoon leuk. En iedereen kan eraan meedoen, ongeacht zijn of haar culturele achtergrond. Ook het Sinterklaasjournaal zal hier vast een goede draai aan kunnen geven.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant