Onder de tweede regering van Donald Trump is het onzeker of Oekraïne nog wapensteun van de VS kan verwachten. Dat zorgt voor grote zorgen onder Oekraïense vluchtelingen in Nederland. Voor de nodige ontspanning trekken ze naar het bos, op paddenstoelenjacht, een traditie in hun thuisland.
is verslaggever van de Volkskrant en schrijft over Oekraïne en Oekraïners in Nederland.
Tussen de loofbomen, vlak bij het Gelderse dorpje Bussloo, zoekt Oleg Lysenko (50) deze ochtend naar ridderzwammen. Die herinneren Lysenko, geboren in het Oost-Oekraïense Poltava, aan zijn thuisland. ‘In Oekraïne krijg je als kind les over paddenstoelen,’ vertelt hij, terwijl hij in het gras hurkt. ‘En het is traditie om ze vervolgens met familie en vrienden te gaan plukken.’ Vaak sluiten andere Oekraïners zich bij Lysenko aan, waarvan de meesten na de grootschalige Russische invasie naar Nederland gevlucht zijn. Voor allen geldt: paddenstoelen zoeken biedt ontspanning in een tijd waarin de zorgen in rap tempo toenemen.
‘Wij voelden ons depressief toen we de uitslag van de Amerikaanse verkiezingen zagen,’ zegt Lysenko, die zelf, als gelauwerd accordeonspeler, al in 2002 naar Nederland kwam om te studeren. ‘Trump is volkomen onbetrouwbaar, terwijl de regering Zelensky erg afhankelijk is van de steun uit de VS. In Oekraïne hoopte iedereen heel erg dat de Democraten zouden winnen.’ Ook de groep Oekraïense musici waarmee Lysenko regelmatig optreedt, recent gevlucht uit Charkiv en Dnipro, is bang voor wat er komen gaat.
Lysenko: ‘Zelfs Nederlandse vrienden stuurden mij deze week allemaal berichtjes. Sterke met de uitslag, schreven ze. Zij weten ook dat het moeilijk wordt voor Oekraïne.’
Onder Trump is het vooralsnog onzeker of de Oekraïners nog steun uit de VS kunnen verwachten. Mochten de wapenleveranties uit Amerika inderdaad stilvallen, dan zal, in de woorden van Zelensky, ‘Oekraïne de oorlog verliezen’. Trump zelf blies al eens hoog van de toren door te beweren dat hij, als hij opnieuw president zou worden, de oorlog binnen 24 uur zou beëindigen. Hoe precies en onder welke voorwaarden is nog onduidelijk, maar gunstig voor Oekraïne zal het niet zijn. Trumps running mate JD Vance sprak over een deal waarbij Rusland de bezette gebieden mag houden én de garantie krijgt dat Oekraïne geen Navo-lid wordt.
‘Gebied afstaan zal een groot deel van de Oekraïners niet zien zitten,’ zegt Clingendael-deskundige Julia Soldatiuk-Westerveld. ‘Uit onderzoek blijkt weliswaar dat er nu iets meer Oekraïners openstaan voor onderhandelingen dan twee jaar geleden. Maar nog steeds is het overgrote deel van de Oekraïners voor doorvechten.’
Volgens Soldatiuk-Westerveld maakt het ook uit wat voor veiligheidsgaranties Oekraïne bij een eventuele deal zou krijgen. ‘Mochten ze direct lid worden van de Navo of de EU, dan zullen burgers het eerder tolereren als er gebied wordt afgestaan. Ze hebben dan een visie voor de toekomst, met meer stabiliteit en economische zekerheid.’ Maar, benadrukt Soldatiuk-Westerveld: ‘Daarover wordt in het Oekraïense publieke debat niet gediscussieerd. Als Oekraïne bereidheid laat zien om te onderhandelen, dan gaat hun onderhandelingspositie direct omlaag. Rusland zal dan nog meer eisen gaan stellen.’
Uit onderzoek blijkt verder dat hoe meer bommen er in een gebied vallen, des te minder bereid men is om rond de tafel te gaan.
Soldatiuk-Westerveld: ‘Een ander verschil zit hem in mensen die al een bekende of geliefde in de oorlog zijn kwijtgeraakt. Zij willen vrijwel nooit concessies doen.’ Tegelijkertijd zijn er ook groepen mannen in de samenleving die bang zijn voor mobilisatie. ‘Die zijn eerder voorstander van toegeven. Net als mensen die weinig vertrouwen hebben in de overheid.’
De geruchten die rondgaan dat ‘steeds meer Oekraïners zouden willen onderhandelen met Rusland’, kloppen niet volgens Soldatiuk-Westerveld. ‘Elk land kijkt natuurlijk vanuit zijn eigen belang. Het is begrijpelijk dat men wil dat de oorlog eindigt, maar een staakt-het-vuren is niet in het belang van Oekraïne.’ Soldatiuk-Westerveld somt de afspraken op die Rusland in het verleden heeft geschonden. Een staakt-het-vuren zou Poetin lucht geven om over enkele jaren opnieuw een invasie te beginnen. ‘Als Trump straks Zelensky onder druk zet om te tekenen voor vrede, zal er grote weerstand komen,’ voorspelt Soldatiuk-Westerveld, ‘niet alleen vanuit de Oekraïense bevolking, maar ook vanuit Polen en de Baltische staten, die zich zorgen maken over hun eigen veiligheid.’
In het Gelderse bos beaamt Oleg Lysenko dit. ‘Als Trump wil dat Zelensky een overeenkomst sluit, dan heb je de volgende dag een opstand. Ook vanuit het leger. Mensen zijn al zoveel verloren, ze kunnen niet opgeven.’ Zeker de jongere generaties, van onder de 60 jaar, zullen de vrijheid die ze gekend hebben, niet willen opgeven. Volgens Lysenko heeft onderhandelen geen zin en moet het regime van Poetin vallen. ‘Een andere optie is er niet.’
Lysenko vreest, net als veel andere Oekraïeners in Nederland, dat de onvoorspelbare Trump zijn steun straks zal intrekken. Zelf probeert hij in ieder geval te doen wat hij kan. Hij richtte een stichting op en reist met zijn accordeon door het land. Hij heeft al enkele ambulances ‘bij elkaar gespeeld’. Lysenko: ‘Die ambulances gaan naar Oekraïne. We kunnen de steun uit Amerika niet vervangen, maar juist nu moeten we zoveel mogelijk doen om te helpen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant