Trump maakte tijdens zijn vorige ambtsperiode goede sier met de toenadering tussen Israël en enkele Arabische landen. Pakken zij de draad weer op? Vooral de Gaza-oorlog maakt dat gecompliceerd.
is correspondent Midden-Oosten van de Volkskrant. Hij woont in Beiroet.
Tegen de tijd dat Donald Trump het Witte Huis betreedt, begin volgend jaar, zullen de Israëlische oorlogen in Gaza en Libanon vermoedelijk nog volop bezig zijn. Wat Trump met die oorlogen wil, is min of meer bekend. ‘Maak er een einde aan’, zei hij eerder dit jaar over de Gaza-oorlog. ‘Laten we terugkeren naar vrede en stoppen met het doden van mensen.’ Hoe hij dat precies wil bereiken, is echter onduidelijk, al was het maar omdat Trump bekendstaat als onvoorspelbaar en wispelturig.
De grove contouren laten zich niettemin uittekenen. Trump is fel gekant tegen Iran, schurkt dicht aan tegen de Golfstaten (en dan met name Saoedi-Arabië) en omringt zich als ‘vriend van Israël’ met pro-Israëlische adviseurs en donoren. Hij tekent het liefst zoveel mogelijk vredesdeals, om zich op de borst te kunnen kloppen als een man die dingen voor elkaar krijgt.
Gaza wordt de eerste lakmoesproef. Trump zei recentelijk dat de Israëlische premier Netanyahu de ruimte moet krijgen om ‘de klus te klaren.’ Maar wat betekent dat in de praktijk? Je zou die woorden uit kunnen leggen als een groen licht voor Netanyahu’s in bloed gedrenkte ‘totale overwinning’ op Hamas, ook al is zo’n scenario in strijd met Trumps gewenste imago als vredesbrenger. Met de Palestijnse zaak heeft Trump nooit iets opgehad, dus het is goed denkbaar dat de Israëliërs verder vrij spel krijgen, bijvoorbeeld door het ongestraft annexeren van de bezette Westelijke Jordaanoever of het bouwen van Joodse nederzettingen in Noord-Gaza.
Als Trumps vorige presidentiële termijn voorspellende waarde heeft, zal hij nauw samenwerken met de Saoedische kroonprins Mohammed Bin Salman en diens evenknie in Abu Dhabi (Verenigde Arabische Emiraten, ook wel VAE). In 2017 was Saoedi-Arabië het eerste land dat Trump als president bezocht. Hij liet zich er fêteren, beloofde voor miljarden aan wapensteun, deed mee aan een traditionele zwaardendans en droeg het dossier vervolgens over aan zijn schoonzoon Jared Kushner. Op voorspraak van Kushner ontwierp het Witte Huis in 2020 de zogeheten ‘Abraham-akkoorden’, waarbij vier Arabische landen (VAE, Bahrein, Soedan en Marokko) vrede sloten met Israël.
De akkoorden gelden als Trumps belangrijkste buitenlandse erfenis, maar symboliseren tegelijkertijd de Amerikaanse toondoofheid in het Midden-Oosten. De Palestijnen kwamen er met geen letter in voor. Het bezorgde de Palestijnen een gevoel van isolement en verraad, hetgeen voor Hamas inspiratie vormde voor de terreuraanval van 7 oktober vorig jaar. Wat Hamas wilde (en wil) voorkomen, is precies wat men in Washington nog steeds wil bereiken, namelijk dat ook Saoedi-Arabië overstag gaat en tekent voor vrede met Israël.
De zittende president Joe Biden maakte er een speerpunt van, zonder succes, en ook onder Trump lijkt zo’n deal weinig kansrijk. Na 7 oktober heeft Bin Salman namelijk tandenknarsend een draai moeten maken. Nu zijn bevolking dagelijks de bloedige beelden uit Gaza ziet, kan hij zich geen normalisering van de betrekkingen met Israël veroorloven. Hij wil nu alleen tekenen voor zo’n deal als er werk wordt gemaakt van een tweestatenoplossing – een ondenkbaar scenario onder het huidige Joods-messianistische kabinet in Israël.
Over Bin Salmans draai staat een saillante passage in het recent verschenen boek War van onderzoeksjournalist Bob Woodward. Zittend tegenover de Amerikaanse minister Blinken (Buitenlandse Zaken) suggereert de kroonprins dat hem persoonlijk een Palestijnse staat gestolen kan worden. ‘Heb ik het [echter] nodig? Absoluut.’
Dit alles neemt niet weg dat alle Golfstaten in hun nopjes zijn met Trumps terugkeer naar het Witte Huis. Bin Salman belde woensdag meteen met Trump om hem te feliciteren. Waar Biden nog dreigde een ‘paria’ van Saoedi-Arabië te maken (een loos dreigement, bleek nadien), hoeven de Arabische landen bij Trump niet te vrezen voor dergelijke taal.
Geld en politiek lopen bij Trump door elkaar, een houding die men in de steenrijke Golfstaten maar al te goed kent en die doorgaans op applaus kan rekenen. Schoonzoon Kushner is kind aan huis in Riyad en Abu Dhabi, en ontving via zijn investeringsfonds 1,9 miljard euro aan Saoedisch oliegeld. Trumps privébedrijf kondigde afgelopen zomer aan in zee te gaan met een Saoedische vastgoedgigant om in Dubai (VAE) een toren te bouwen met daarin een Trump Hotel. In de Saoedische stad Jeddah moet een Trump Tower verrijzen.
Hoe diep de relatie met de Golfstaten gaat, zal bljiken uit een tweede lakmoesproef: Iran. De voorbije maanden wist de Biden-regering nog enigszins te voorkomen dat de oog-om-oog-aanvallen tussen Israël en het Iraanse regime in een totale oorlog ontaardden. Maar wat als Trump er straks zit? Bin Salman zal hem vragen te de-escaleren, maar wil hij dat? Vraagtekens te over. In september hintte Trump op een nieuwe Iran-deal, diplomatie dus, nadat hij zelf de vorige deal door de shredder had gehaald. Een maand later moedigde hij Israël doodleuk aan de Iraanse nucleaire installaties aan te vallen.
Op zo’n escalatie zitten de Golfstaten niet te wachten, aangezien regionale onrust investeerders afschrikt. Wat voor Trump ze straks krijgen, zal mede afhangen van de vraag met welke ministers hij zich gaat omringen. De tijd zal het leren.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant