Op eilandjes in de Vinkeveense Plassen staan circa tweeduizend illegale huisjes en blokhutten. Vanaf volgend jaar wordt een groot aantal waarschijnlijk gelegaliseerd. De gemeente wil daar wel iets voor terug: eigenaren betalen het peperdure onderhoud van de legakkers.
is regioverslaggever van de Volkskrant in de provincies Utrecht en Flevoland.
Behendig stuurt Gerard Korthals zijn bootje tussen de hoekige eilanden door, de eilanden waarop eigenaren en huurders door de jaren heen talloze huisjes en schuurtjes hebben gebouwd, hekken en steigers hebben getimmerd, gazons hebben ingezaaid en coniferen hebben geplant – en ja, soms zelfs een palmboom.
‘Vrijwel allemaal illegaal’, zegt Korthals, die woordvoerder is van Natuurvrienden Vinkeveense Plassen, een samenwerkingsverband van natuurorganisaties in dit bijzondere plassengebied. ‘Kijk, sommigen hebben zelfs het hele perceel volgebouwd.’
De anarchie op de eilandjes is het gevolg van wegkijken door de gemeente De Ronde Venen, die het bouwverbod nooit intensief heeft gehandhaafd. Recreanten konden daardoor jarenlang hun goddelijke gang gaan, met als gevolg naar schatting tweeduizend illegale bouwsels.
Maar die situatie gaat veranderen. Na meer dan tien jaar onderzoek en discussie legt het gemeentebestuur vermoedelijk in december een nieuw bestemmingsplan aan de gemeenteraad voor. In het nieuwe plan is bouwen op de eilanden beperkt toegestaan. De raad neemt er begin volgend jaar een besluit over.
Streepjescode
Voor veel eigenaren van illegale bouwwerken is dat goed nieuws. Zij kunnen met terugwerkende kracht een vergunning voor hun bebouwing aanvragen. Dat klinkt als een beloning voor slecht gedrag, maar dat oordeel is te makkelijk. De gemeente poogt met deze constructie namelijk ook een ander probleem op te lossen: het probleem van de verdwijnende eilanden.
Dat zit zo. De Vinkeveense Plassen vormen een bijzonder cultuurlandschap, dat ontstond in de 18de eeuw, toen het veen werd afgegraven. Blokken turf werden te drogen gelegd op legakkers – langwerpige stroken land in de plassen – waarna ze als brandstof konden dienen. Bij elkaar vormden de legakkers een eilandenrijk als een streepjescode.
Maar die streepjescode vervaagt. Korthals mindert vaart bij een paar stronken die net boven het wateroppervlak uitsteken. Het is een verdronken boom, die ooit op een van de legakkers stond. ‘Veel legakkers zijn weggeslagen omdat ze niet goed werden onderhouden’, zegt Korthals. Naar schatting is nog slechts 30 procent van het oorspronkelijke aantal legakkers intact.
Het punt is dat het onderhoud van de legakkers bijzonder prijzig is. Alleen een beschoeiing van bijvoorbeeld hardhout kan voorkomen dat het klotsende water steeds hapjes uit het eiland neemt. Maar zo’n beschoeiing kost per legakker tienduizenden euro’s, en soms zelfs meer dan een ton.
Overheden konden die kosten niet meer ophoesten en besloten veel legakkers de afgelopen decennia te verkopen aan particulieren. Die mochten ze gebruiken om te recreëren. Hun spullen konden ze bewaren in een kist. Overige bebouwing was verboden, maar kwam dus toch.
Kavel vol klinkers
In het nieuwe bestemmingsplan knoopt de gemeente de twee problemen slim aan elkaar. Want om een bouwvergunning te krijgen – ook met terugwerkende kracht – moeten eigenaren of huurders aan een paar voorwaarden voldoen. De belangrijkste: hun legakkers moeten voorzien zijn van een goede beschoeiing.
‘Mensen gaan hun legakker niet onderhouden als ze er verder niets op mogen doen’, zegt Rik Schutte, projectleider Vinkeveense Plassen bij de gemeente. ‘We moesten ze dus iets teruggeven.’ Dat was het recht om te bouwen.
Gaat dat nog voor problemen zorgen bij mensen die te grote bouwwerken hebben neergezet? Nee, denkt Schutte. ‘De meesten zullen hooguit een kleine aanpassing moeten doen om een vergunning te krijgen. Maar als je hele kavel vol klinkers ligt, en er staat een huis van 70 vierkante meter, wat soms het geval is, dan heb je wel een probleem.’
De Belangenvereniging Vinkeveense Legakkers, die circa achthonderd eigenaren en huurders vertegenwoordigt, omarmt het plan. ‘Want als het nu niet lukt, blijft het misschien weer tien jaar liggen’, zegt bestuurslid Syto Goslinga. ‘We willen eindelijk weten waar we aan toe zijn.’
Wat Goslinga wel merkwaardig vindt, is dat het herstellen van gezonken legakkers niet wordt gestimuleerd. Wie een legakker weer boven water haalt, mag daar namelijk niet op bouwen. ‘Dus dat gaat niemand doen’, zegt hij. ‘Zonde, want elke legakker beperkt de golfslag in de plassen, waardoor minder gauw schade ontstaat.’
Poepboot
Gerard Korthals en de Natuurvrienden hebben zich deels neergelegd bij het legaliseren van de bebouwing in het gebied, maar helemaal tevreden zijn ze niet. Het steekt bijvoorbeeld dat ook de illegale bouwwerken die het dichtst bij natuurgebieden als Botshol en Vinkenrust liggen voor een vergunning in aanmerking komen. Ze hopen dat de raad dat nog aanpast.
Daarnaast vinden ze dat de gemeente in ruil voor de legalisering méér voor de natuur moet doen. ‘Nu hebben ze één stuk land aangekocht dat als natuurgebied wordt ingericht’, zegt Korthals. ‘Wij eisen dat er meer bijkomt. En we vinden dat sommige legakkers natuurvriendelijke oevers moeten krijgen.’
Er zijn meer zorgen: over de plannen om ook in de winter verblijf op de legakkers toe te staan, zeker als die legakkers zich in rustgebieden voor vogels en andere bijzondere dieren bevinden; over de verhuur via Airbnb, die meer vaarbewegingen op de plassen zal veroorzaken; en over het ontbreken van riolering op de legakkers.
‘Jaarlijks zien we een explosie van blauwalg door menselijke poep en pies’, zegt Korthals. ‘Riolering bleek te duur, en ook een poepboot om de inhoud van chemische toiletten op te halen was economisch niet haalbaar.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant