Sopraan Elisabeth Hetherington: ‘Ik vond het verschrikkelijk te beseffen dat ik in Canada niet thuishoor’

De Canadese zangeres Elisabeth Hetherington (31) verhuisde naar Nederland vanwege de oude muziek, won in augustus de Nederlandse Muziekprijs en staat de komende twee weken in zes verschillende programma’s tijdens November Music in Den Bosch. Hoe is het zover gekomen?

schrijft voor de Volkskrant over klassieke muziek en opera.

En daar verschijnt Elisabeth Hetherington alsnog. ‘Sorry, sorry!’, zegt de sopraan. ‘In mijn agenda stond de afspraak voor volgende week!’ Ze doet haar sjaal af, trenchcoat uit en haalt even diep adem, waarna ze – in een hoekje van een Amsterdamse patisserie – vertelt hoe haar agenda de laatste tijd volstroomt met repetities, interviews en optredens.

Tja, dat komt ervan als je de Nederlandse Muziekprijs wint, een onderscheiding voor hoogvliegers in het klassieke segment. En nu, een paar weken later, is ze de spil van November Music, het modernemuziekfestijn in Den Bosch. Hetherington (31) zal er vanaf dit weekend niet alleen zingen, maar ook dansen. En niet alleen dansen, maar ook een yogasessie met muziek leiden. Naast nieuwe, speciaal voor haar geschreven stukken neemt ze oud goud mee, zoals een hymne van de 12de-eeuwse Hildegard von Bingen.

Haar aanpak is ongekend breed. En wat de Canadese ook doet, de critici juichen. Bij Hetherington, schreef de Volkskrant, geniet je van een zuivere sopraanstem, ‘vrij van naden en voegen’. In een professionele dansvoorstelling, zag NRC, zong en bewoog ze moeiteloos mee. Boeiend, verfrissend, verbluffend, prees de jury van de Muziekprijs.

In de patisserie bestelt ze een vegan latte. Hoe het zover kwam dat Elisabeth Hetherington het zangersvak in haar eentje herdefinieert? Ze legt het uit in vijf lemma’s.

Amsterdam

‘Toen ik in 2016 het Centraal Station van Amsterdam uitliep, was ik meteen verkocht. Wat een bijzondere stad! Voor een master oude muziek had ik ook in andere steden auditie gedaan. Aan de Yale-universiteit in de Verenigde Staten, aan de vermaarde Schola Cantorum in Bazel, aan het Koninklijk Conservatorium in Den Haag. Alleen in Amsterdam voelde ik me meteen thuis.

‘Ook de auditie zelf was een warm welkom, met een commissie vol vriendelijke mensen. Pas jaren later begreep ik hoe ik toen overkwam. Mijn docent, Xenia Meijer, vertelde dat ik op haar de indruk had gemaakt van een Stepford Wife. Je weet wel, zo’n jarenvijftigvrouw met perfect haar en een perfecte jurk tot over de knie. In Canada zie je ze nog wel, in Nederland amper. Zo zong ik kennelijk ook: keurig, mooi, uitstekend voorbereid.

‘Maar muziek gaat niet over perfectionisme, heb ik van Xenia geleerd. Het gaat over gevoel, je wilt het publiek per slot van rekening raken. Eerlijk gezegd voer ik nog steeds kleine gevechtjes met mezelf. Als ik een stuk niet perfect heb ingestudeerd, voel ik me minder prettig. Maar nu, met al die optredens in Den Bosch voor de boeg, kan het even niet anders. Ik leef van dag tot dag.’

Toronto

‘Ik ben opgegroeid in een fantastische koortraditie. Ik zat in het Toronto Children’s Chorus en tijdens de bachelor klassieke zang draaide ik mee in vijf koren. Toch hield ik tijdens die opleiding het gevoel dat mijn stem niet goed overweg kon met het dominante, 19de-eeuwse repertoire, denk aan Wagner. De bliksem sloeg in toen ik een baroklied hoorde van Monteverdi, zo geconcentreerd, zo mooi. Mijn eerste Bach zong ik in een masterclass, een aria met hobo uit een cantate. Het voelde alsof ik thuiskwam.

‘Op m’n 22ste raakte ik in een crisis. Ik vond het verschrikkelijk te beseffen dat ik als zangeres niet thuishoor in Canada. Mijn stem past gewoon niet in de heersende esthetiek. Alles in Canada is groot: het land, de gebouwen, de stemmen. Mijn jongere zus is operazangeres en heeft zo’n galmend geluid. Ik niet.’

Oude muziek, nieuwe muziek

‘Dus daar zat ik, in Amsterdam, blij met de studie oude muziek. Maar al binnen twee maanden miste ik iets: nieuwe muziek. Canada is een relatief jong land, we hebben geen grote klassieke componisten. Juist daarom is er veel aandacht voor hedendaagse muziek. Ik heb aan Xenia gevraagd of ik er een moderne master naast kon doen. Ze zei: alles kan, zolang je als kunstenaar maar overtuigt.

‘En zo kwam ik in het Creative Performance Lab. Ik was de enige student uit de oude muziek en ook de enige die zong. De sfeer was ronduit stimulerend, slechte ideeën bestonden niet. Ook van medestudenten heb ik veel geleerd, van waanzinnig complexe ritmen tot het gebruik van elektronica.

‘Moderne zang verschilt niet fundamenteel van barokzang. Het gaat vaak om dezelfde details: je drukt zo goed mogelijk een tekst uit, zoekt naar klank en kleur, neemt als het even kan de vrijheid om te versieren en improviseren.

‘Nederland is sinds de jaren zestig sterk in oude én in nieuwe muziek. Ik denk wel dat de vorige generatie meer vastgekluisterd zat aan regels. Bij de herontdekking van oude muziek waren die misschien even nodig, maar tegenwoordig hebben we zoveel meer historische informatie, het ligt allemaal niet zwart-wit. Geen wonder dat jonge musici denken: hier geef ik eens mooi mijn eigen draai aan.’

November Music

‘In Den Bosch zing ik zes heel verschillende programma’s. Atem, de yogavoorstelling, heb ik ontwikkeld vanuit de gedachte om de kloof tussen zanger en publiek te verkleinen. Het is geen volledige workout, maar ik laat in acht houdingen horen hoe je muziek steeds anders waarneemt. Je ervaart bijvoorbeeld het klankverschil tussen je linkeroor en rechteroor. Of voelt meer bas als je op de grond ligt. Aandachtig luisteren hoeft niet, het gaat erom dat je de muziek door je lijf voelt stromen.

‘Met de dansgroep LeineRoebana heb ik de voorstelling Euterpians gemaakt. Het is een ode aan sterke vrouwen, van de barokcomponist Francesca Caccini tot de jazzzangeres Billie Holiday. Ik ben nogal beweeglijk, in het kinderkoor moest de zanger achter me me soms in toom houden. Tot m’n 15de heb ik ook aan moderne dans gedaan. In Euterpians combineer ik het: ik zing en dans tegelijk.

‘Tot de premières behoort Tattar…rattat, een stuk van de Cypriotisch-Nederlandse componist Andys Skordis. Vertrekpunt is een 17de-eeuws Frans lied over vogelzang. Het wordt een soort ritueel waarin ik voorga als sjamaan. In nieuwe muziek ben ik meestal de ‘gekke partij’, nu krijg ik concurrentie van een oud strijkinstrument, de viola da gamba.’

Nederlandse Muziekprijs

‘Met zingen heb ik nooit fysieke problemen gehad. Tot ik last kreeg van long covid. Ik werd kortademig en verloor de controle over mijn stem. Hij klonk elke dag anders. Ik kreeg spanning in mijn buik, spanning in mijn borst, en uiteindelijk ook spanning in mijn hoofd.

‘Op een dag besefte ik: maar dan heb ik nú de kans mijn techniek vanaf de basis opnieuw op te bouwen. Ik nam weer zangles en dacht na over manieren om mijn carrière verder te verbreden. Het heeft erg geholpen dat ik toen al in het traject van de Nederlandse Muziekprijs zat, met een mentor en financiële ondersteuning.

‘Ik wilde bijvoorbeeld leren hoe je vat krijgt op een ingewikkelde partituur. Oude muziek is meestal erg overzichtelijk: je hebt één stem met een eenvoudige begeleiding, na een paar pagina’s ben je klaar. Ik kwam terecht bij de dirigent James Gaffigan. Hij was net bezig met Wagners reusachtige opera Tristan und Isolde. Gaffigan liet zien hoe je het instrumentale voorspel uitpluist, overzicht krijgt en een orkest instrueert.

‘Met het leiden van musici had ik al een beetje ervaring. In barokmuziek zing ik meestal bij kleine clubjes zonder dirigent, vaak is er weinig repetitietijd. Dan helpt het als ik het tempo en de expressie aangeef. Nu ga ik het dirigeren oefenen bij grotere ensembles. En symfonieorkesten? Zeg nooit nooit.’

November Music

Sinds de eerste editie in 1993 is November Music uitgegroeid tot het grootste nieuwemuziekfestival van Nederland. Van 8 tot en met 17 november klinkt in Den Bosch ‘muziek van nu, door de makers nu’. Drie tips voor een muzikaal avontuur.

Hamel en Staal
Componist Micha Hamel en beeldend kunstenaar Jonas Staal presenteren een ‘landschapsachtige installatie’. Titel: Earth Workers Requiem/Jubilate. Beloofde klanken: ‘Echo’s uit een diep verleden, menselijke en elektrisch opgewekte geluiden, alsook geluiden uit de diepe toekomst.’

Hannigan zingt Zorn
Vorig jaar kende November Music een John-Zornmarathon, nu een John-Zornrecital door de vermaarde sopraan Barbara Hannigan. Speciaal voor haar schreef de New Yorkse componist en saxofonist Hymns at Heaven’s Gate. Primeur!

Henderickx’ laatste reis
In 2022 overleed op 60-jarige leeftijd onverwacht de Vlaamse componist Wim Henderickx. Zijn muzikale testament, Inner Life, is een experimentele klankreis die elke keer anders uitpakt. Inclusief een beiaardier en basketballers.