De Duitse driepartijencoalitie is niet meer. Woensdagavond trok de ministersploeg van de liberale coalitiepartij FDP zich terug, nadat bondskanselier Scholz FDP-minister Lindner van Financiën had ontslagen. Het land koers af op vervroegde verkiezingen. We bellen met onze correspondent.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Dag Remco. In Europa waren gisteren alle ogen gericht op de Verenigde Staten. Toen bleek ineens de Duitse coalitie om te vallen. Wat speelt er?
‘Duitsland had tot gisteravond een driepartijencoalitie. Dat is in Nederland gebruikelijk, maar hier niet: meestal delen twee partijen de macht. Sinds 2022 regeren verkiezingswinnaar de SDP, De Groenen en de FDP samen. Die laatste is als kleine liberale partij een vreemde eend in de bijt. De partij bevindt zich rechts van het politieke midden.
Aanvankelijk ging dat goed: in de coalitieonderhandelingen wisten alle drie er iets uit te slepen. Zo bedwongen de Groenen dat er een klimaatneutrale samenleving en economie moest komen en kreeg de SPD haar zin met een hoger minimumloon. Omgekeerd wist de FDP uit te onderhandelen dat de overheid zou afslanken en de bureaucratie zou verminderen.
Maar: deze samenwerking stamt van voor de Oekraïne-crisis. Het geld klotste tijdens de coalitievorming tegen de plinten. Sinds de Russische invasie kampt ook Duitsland met stevige inflatie en is de economie verslechterd. Het Duitse kabinet is sindsdien vervallen van ambitieuze regering die zich bezighield met klimaat, naar een regering die van crisis naar crisis rent. Gisteravond zagen we daar de politieke consequenties van.’
Als de crisis in de coalitie al even onderweg was, waarom ging het dan uitgerekend deze week mis?
‘Duitsland gold altijd als het economische zwaargewicht van Europa, maar de afgelopen jaren is dat in rap tempo verslechterd, om verschillende redenen. Er spelen interne factoren, maar ook externe. De Oekraïne-oorlog en de gestegen energieprijzen en inflatie, bijvoorbeeld. De opkomst van de Chinese auto-industrie speelt ook een grote rol: zij zijn een concurrent geworden en vormen niet langer een afzetmarkt voor Duitsland.
De Duitse economie, zei ooit een analist tegen me, dreef altijd op goedkope brandstof uit Rusland om producten te maken die China vervolgens kocht. Dat is allebei heel snel veranderd, en Duitsland heeft moeite om mee te veranderen.
De economie loopt enorme schade op. De Groenen en SPD willen daarom geld lenen en investeren, maar de FDP zet in op besparen. Het conflict daarover de afgelopen tijd hoger op, naarmate de deadline voor de begroting voor komend jaar dichterbij kwam.
Vrijdag stak de FDP het lont in het kruitvat. De liberale partij stuurde een voorstel naar de coalitiepartners voor economische hervormingen en dat is uitgelekt. Duitse journalisten omschreven het plan als het een middelvinger naar de twee andere partijen: zo stelde de FDP bijvoorbeeld voor om op de pensioenen en bijstand te korten, iets wat voor de SPD onbespreekbaar is. Ook wilde de FDP de ambitieuze Duitse klimaatplannen in de ijskast zetten, wat voor de Groenen niet te verteren is.’
Na de verkiezingswinst van Trump, had de timing haast niet slechter gekund. Hoe moet het intern nu verder?
‘De coalitie lag intern al langer op ramkoers, maar iedereen ging er vanuit dat de regering het land na de verkiezing van Trump niet in woelig water zou brengen. Dat is wel gebeurd. Wat dat op korte termijn betekent, is niet duidelijk.
Bondskanselier Scholz (SPD) moet nu de zogenoemde vertrouwensvraag gaan stellen: hij moet naar het parlement stappen om te vragen of ze nog vertrouwen in zijn regering hebben. Als een meerderheid ‘nee’ zegt, volgen binnen 60 dagen verkiezingen.
Scholz is van plan dat pas in januari te doen. Hij wil nog cruciale wetgeving door het parlement loodsen voor hij aan een verkiezingscampagne begint. Zo wil hij onder meer de nieuwe Europese asielwetgeving door het parlement loodsen en pensioenhervormingen erdoor te krijgen.
De grote vraag is alleen hoe hij dat gaat doen: zonder de steun van de FDP heeft de coalitie geen meerderheid meer. SDP en De Groenen moeten nu steun krijgen van de oppositieleider en aartsrivaal, de CDU. Die zegt: wij willen nú de vertrouwensvraag.
De vraag is of Scholz het kabinet tot januari overeind kan houden. Als de politieke besluitvorming tot stilstand komt, wordt het heel lastig voor hem om de vertrouwensvraag maanden uit te stellen.’
Hoe reageert men in Duitsland op de nieuwe situatie?
‘Men vindt de situatie verre van ideaal, natuurlijk. Maar iedereen zag dat de regering verdeeld was en daarmee handelsonbekwaam. Het kon geen jaar meer zo verder, vond men.
Dat de boel is geklapt, is in Duitsland alleen wel hoogst ongebruikelijk: het kwam voor het laatst in 2005 voor. Het land hoort een stabiele economie en democratie te zijn. Dat dit nu gebeurt, toont aan hoezeer Duitsland de afgelopen jaren veranderd is.
Scholz wordt vaak verweten weinig emotie te tonen, maar gisteren was hij overduidelijk woest. Hij beschuldigde FDP-leider Lindner ervan zijn partijbeleid boven het landsbelang stellen. Scholz beschuldigde hem nog net niet van verraad en dat zie je hier echt zelden.
Europa beschouwt Duitsland als stabiel schip, als land dat zich nuchter opstelt en zich niet bezighoudt met intern geruzie. Dat Duitsland is momenteel ver te zoeken. Het anker van stabiliteit en economische welvaart waar wij ons zo aan optrekken, is zoek. Het is de vraag of dat ooit terugkeert.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant