Donald Trump heeft zich met de verkiezingswinst niet alleen verzekerd van een plek in het Witte Huis, ook lijkt het erop dat de kans dat hij in de gevangenis belandt, miniem is geworden. Hij kan niet wachten om zichzelf gratie te verlenen, al zijn niet alle experts het erover eens dat dit kan.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Hij schrijft over Rusland en de VS.
Als Trump van zijn Democratische tegenkandidaat Harris zou hebben verloren, zou hem later deze maand het uur van de waarheid wachten. Dan zou hij van een rechter in New York te horen krijgen of hij naar de gevangenis moet wegens geknoei met de boeken om zo de betaling van zwijggeld aan pornoactrice Stormy Daniels te verhullen, in 2016.
Maar alles is opeens heel anders komen te liggen, nu de Amerikanen Trump tot president hebben gekozen. Komt dat eigenlijk niet neer op vrijspraak? Zo heeft Trump het altijd gezien: volgens hem zijn de aanklachten politiek en was het niet aan de rechter om over hem te oordelen, maar aan het Amerikaanse volk.
Voorlopig wachten hem naast de afsluiting van de zwijggeldzaak in ieder geval nog twee belangrijke rechtszaken. Allereerst de aanklacht van speciaal aanklager Jack Smith wegens zijn pogingen de uitkomst van de verkiezingen in 2020 terug te draaien en zijn rol in de bestorming van het Capitool, 6 januari 2021. Een soortgelijke zaak hangt hem boven het hoofd in Georgia wegens zijn poging de autoriteiten daar destijds onder druk te zetten extra stemmen voor hem te ‘vinden’.
Door voortdurend bezwaar aan te tekenen wisten Trump en zijn advocaten die zaken over de verkiezingen te tillen. Daarbij werden zij geholpen door het Hooggerechtshof, dat deze zomer oordeelde dat Trump als president een ruime mate van immuniteit genoot voor zijn daden. Dat betekende dat speciaal aanklager Smith terug moest naar de tekentafel.
En nu? Trump zelf heeft herhaaldelijk laten doorschemeren dat hij vindt dat hij als president het recht heeft zichzelf gratie te verlenen, zodra hij weer in het Witte Huis zit. Maar of dat zo is, daarover zijn Amerikaanse staatsrechtgeleerden het oneens. Volgens sommigen zou dat indruisen tegen het grondbeginsel dat niemand rechter mag zijn in een zaak die hemzelf betreft. Maar er is geen jurisprudentie over: geen Amerikaanse president heeft het ooit geprobeerd. Ook geeft de Amerikaanse grondwet er geen antwoord op. Dus het is onduidelijk hoe het Hooggerechtshof erover zou beslissen.
Zeker is wel dat een zelfpardon van Trump voor de Stormy Daniels-zaak hoe dan ook niet zal helpen, omdat dit geen federale aangelegenheid is, maar een zaak die onder het recht van New York valt.
Het is niet uitgesloten dat het voor Trump met een sisser afloopt, omdat rechter Juan Merchan eerst nog moet beslissen of het vonnis van de jury wel overeind kan blijven gezien de uitspraak van het Hooggerechtshof over de ruime presidentiële immuniteit. Als hij de zaak toch voortzet, komt de kwestie omgekeerd te liggen: mag een rechter uit de staat New York wel een toekomstige president van de Verenigde Staten straf opleggen?
Trump kan zichzelf ook geen gratie verlenen voor de rechtszaak die aanklager Fani Willis in Georgia tegen hem heeft aangespannen. Maar Amerikaanse media voorspellen dat die zaak vermoedelijk vanzelf zal ‘verdwijnen’, doordat Willis in opspraak is geraakt wegens een relatie met haar collega-aanklager. Dat zou de justitie daar een mooie gelegenheid bieden om van zo’n politiek explosief proces af te komen.
Na de verkiezing van Trump staat in ieder geval vast dat de federale rechtszaak tegen hem weinig toekomst heeft. Trump heeft al laten weten dat hij na zijn aantreden ‘binnen twee seconden’ speciaal aanklager Jack Smith zal ontslaan, als hij de zaak niet afblaast. Dat zal ongetwijfeld veel kabaal opleveren, maar het is niet verboden.
Sinds het Watergate-schandaal onder president Nixon is het gewoonte dat er een ‘muur’ staat tussen het ministerie van Justitie en het Witte Huis, maar van die scheiding wilde Trump al veel langer af. Tijdens het onderzoek naar de banden tussen de Russen en de Trump-campagne overwoog hij speciaal aanklager Robert Mueller de laan uit te sturen, maar toen durfde hij het niet aan.
Hij was bang voor een herhaling van ‘Saturday Night Massacre’ tijdens het Watergate-schandaal. Destijds trad vrijwel de hele top van het ministerie af, toen Nixon het onderzoek tegen hem probeerde te stoppen door de speciaal aanklager te ontslaan. Dat zou in dit geval ook kunnen gebeuren, maar daar zal Trump vermoedelijk geen traan om laten. Het past precies in het ‘Project 2025’, een radicaal plan dat conservatieve groepen voor Trump hebben opgesteld om zijn greep op het overheidsapparaat te versterken.
Trumps overwinning betekent niet alleen vrijspraak voor hemzelf, maar ook voor de honderden Trump-aanhangers die de afgelopen jaren in de gevangenis zijn beland vanwege hun aandeel in de Capitool-bestorming. Trump heeft beloofd dat hij die ‘gijzelaars’ zodra hij in het Witte Huis komt, zal bevrijden uit de ‘kerkers’.
Waarschijnlijk zal hij meteen een pardon verlenen aan de honderden andere Trump-fanaten die nog op hun proces wachten.
Maar het is de vraag of Trump veel zal kunnen doen voor zijn Rudy Giuliani, zijn voormalige advocaat die aan de bedelstaf dreigt te raken. De voormalige burgemeester van New York moet twee verkiezingsmedewerkers uit Georgia 132 miljoen euro betalen, omdat hij hen in 2020 valselijk beschuldigde van fraude met stembiljetten. Dat leverde hen een regen van bedreigingen en pesterijen op.
Op last van de rechter moet Giuliani nu zijn appartement in New York, horloges, juwelen en andere luxegoederen aan hen afstaan. Maar ook als president zal Trump niets kunnen doen: het is een civiele zaak.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant