Na weken van oplopende spanning is de Duitse regeringscoalitie woensdagavond gevallen. Bondskanselier Olaf Scholz ontdoet zich van coalitiepartij FDP. Duitsland koerst aan op vervroegde verkiezingen in maart 2025.
is correspondent Duitsland van de Volkskrant. Hij woont in Berlijn.
De breuk volgt op een hoogoplopend conflict tussen de regeringspartners hoe Duitsland de groeiende economische problemen het hoofd kan bieden en een begrotingsgat van bijna 13 miljard moet dichten. De sociaal-democratische SPD van bondskanselier Olaf Scholz en de Groenen-minister van Economische Zaken willen geld bijlenen, de kleine liberale coalitiepartner FDP wil verregaande bezuinigingen.
Scholz uitte ongewoon harde woorden over de FDP en diens leider Christian Linder, de vertrekkend minister van Financiën. ‘Ik heb de partners van de FDP vanavond nog eenmaal een voorstel gedaan om tot elkaar te komen zonder het land in chaos te storten’, zei Scholz op een persconferentie rond half tien woensdagavond. ‘Maar ik moet vaststellen dat er bij minister Lindner geen bereidheid is dit in het landsbelang door te voeren.
‘Het gaat hem om zijn eigen achterban, en het kortstondige overleven van zijn eigen partij. Juist vandaag, na zo’n belangrijke verkiezing in de VS, is zulk egoïsme volkomen onbegrijpelijk.’
De drie coalitiepartijen hebben de afgelopen jaren steeds moeizamer samengewerkt. De Duitse regering trad in 2022 aan met als grote belofte een alomvattende omwenteling van de Duitse economie en samenleving naar een klimaatneutrale maatschappij in 2045, vijf jaar eerder dan het streven van de EU als geheel.
Dat was in normale tijden al een een ambitieuze doelstelling. Met het uitbreken van de Oekraïne-oorlog en de daaropvolgende energie- en inflatiecrisis werd het een welhaast onmogelijke opgave. De Duitse regering zag zich geconfronteerd met sociale onrust en hevige maatschappelijke verdeeldheid over alles, van klimaatmaatregelen tot Oekraïne-steun. De huidige regering is historisch impopulair, de radicaal-rechtse AfD groter dan ooit tevoren.
De drie regeringspartijen kregen steeds meer en steeds openlijker ruzie. Met name de kleine liberale coalitiepartij FDP stelde zich het afgelopen jaar op als een soort interne oppositie. Kern van het conflict werd de rigide Duitse begrotingsdiscipline, de schwarze Null. De grondwet stipuleert dat de regering jaarlijks niet meer mag bijlenen dan 0,35 procent van het bnp.
Er zijn uitzonderingen mogelijk, en deze ongekend turbulente tijd schreeuwt erom daarvan gebruik te maken. Dat zeggen de sociaal-democratische SPD en coalitiepartner De Groenen. De FDP wilde koste wat het kost vasthouden aan de begrotingsdiscipline.
De afgelopen twee weken lagen de coalitiepartners daardoor op ramkoers. Op vrijdag stuurde FDP-leider en financiënminister Christian Lindner een achttien pagina’s tellend document naar zijn coalitiegenoten. Daarin stelt hij voor belastingen te verlagen, de pensioenen en bijstand te korten, en het vooruitstrevende Duitse klimaatbeleid drastisch te verzwakken.
Duitse media omschreven dat als een aanval op de politiek van zijn partners. Na dagen van vruchteloos crisisberaad tussen de leiders van de drie coalitiepartijen kwamen woensdagavond de regeringsfracties in bredere kring bij elkaar. Eerder die dag werd al bekend dat Scholz bondspresident Frank-Walter Steinmeier had gesproken over een eventuele val van de coalitie.
Op dinsdag waarschuwde Groenen-leider en economieminister Robert Habeck nog voor een kabinetsbreuk. ‘Dit is het slechtste moment voor de regering om te falen’, zei hij. ‘Werkelijk het slechtste moment, als je kijkt naar wat er in Oekraïne gebeurt, naar de economische situatie in Duitsland, en de verkiezingen in de VS.’
Woensdagavond hakte bondskanselier Scholz de knoop door. In de periode tot de laatste zitting van de Bondsdag dit jaar, op 20 december, beogen de twee overgebleven regeringspartijen cruciale wetgeving door het Duitse parlement te loodsen. Daaronder de pensioenhervorming, Oekraïne-steun, en asielwetgeving.
Op 15 januari stelt Scholz dan de Vertrauensfrage aan het parlement, het Duitse mechanisme om een regeringswissel in te leiden. Krijgt Scholz dan niet van de meerderheid van de parlementsleden het fiat om door te gaan als regeringsleider, wat zeer waarschijnlijk is, dan zal de bondspresident hem uit zijn ambt ontheffen. Vervroegde verkiezingen volgen in dat geval op 15 maart 2025.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant