In The Outrun speelt steractrice Saoirse Ronan een jonge vrouw die kampt met een alcoholverslaving. Het is een van de lastigste rollen uit haar carrière – want hoe doe je in acteerspel recht aan de ziekte die alcoholisme is? ‘Alcoholisme is geen simpele zwart-witkwestie.’
is tv-recensent voor de Volkskrant en schrijft over film.
Sommige acteurs hebben het vermogen om een film op te slokken. Om een film zó naar de eigen hand te zetten, dat je haast vergeet dat er nog andere mensen in spelen. Saoirse Ronan is zo’n acteur, iemand die je een film kan doen vergeten, maar een personage des te meer laat onthouden.
In april werd de in Amerika geboren Ierse 30 jaar, maar toch heeft ze inmiddels al een behoorlijk indrukwekkende staat van dienst. Vier Oscarnominaties heeft Ronan op haar naam, haar eerste al op 13-jarige leeftijd voor haar bijrol in de Ian McEwan-boekverfilming Atonement. Later volgden Oscarnominaties voor haar hoofdrollen in Brooklyn, Lady Bird en Little Women. In 2020 plaatste The New York Times haar op de tiende plek van de lijst met ‘beste acteurs van de 21ste eeuw’. Op dat moment was Ronan 26 jaar.
Ronan werd geboren in de New Yorkse buurt The Bronx als enig kind van Ierse ouders, die terugverhuisden naar hun geboorteland toen ze nog een baby was. Verwacht geen verhalen over een heftige jeugd, want Ronan groeide op in een stabiele omgeving, en ontdekte al vroeg dat ze een voorliefde had voor toneel. Dat stabiele heeft Ronan altijd willen vasthouden: in haar leven buiten het werk (Ronan trouwde dit jaar met Slow Horses-acteur Jack Lowden) probeert de actrice alles zo normaal mogelijk te houden, en is ze wars van al te decadent Hollywoodgedrag.
Ook Ronans personages zijn zelden groter dan ze moeten zijn. Haar personages zijn vaak herkenbaar: gelaagde, complexe figuren met problemen van alledag, van de tiener die probeert op te groeien in Lady Bird, tot de schrijver in Little Women die in een door mannen gedomineerde 19de eeuw wil doorbreken met haar verhalen.
Ronan blijft in haar rollen het liefst zo ver mogelijk van de gemakkelijke, clichématige weg. In een interview met Harper’s Bazaar in 2019: ‘Ik heb altijd personages willen spelen die veelzijdig, interessant en slim zijn. Ook toen ik jonger was, wilde ik nooit gewoon de zus, vriendin of secretaresse spelen. De personages moeten iets hebben, zelfs als ze maar in een paar scènes meespelen.’ In hetzelfde interview: ‘Hoe specifieker een film gaat over de ervaringen van één persoon, hoe universeler een film wordt.’
Toch was het de laatste jaren wat stiller rondom de gevierde actrice, daar films als Ammonite, See How They Run en Foe niet echt aansloegen. En zes jaar zonder Oscarnominatie voor Ronan: dat kunnen we – hoe krankzinnig ook – inmiddels bijna een unicum noemen.
Grote kans dat daar snel verandering in komt, nu er deze week twee nieuwe films uitkomen waarin Ronan belangrijke rollen speelt. Allereerst is daar Blitz, een nieuwe film van Oscarwinnaar Steve McQueen die zich afspeelt in het Londen van de Tweede Wereldoorlog, waar de Duitse bombardementen in volle gang zijn. Ronan speelt een moeder die haar zoontje noodgedwongen op de trein zet naar een veilige locatie, terwijl Londen ondertussen gebombardeerd wordt. Als haar zoontje vervolgens ‘zoek’ raakt, moet ze hem met gevaar voor eigen leven proberen terug zien te vinden.
Ronan is uitstekend in de film, al is de rol vooral oerdegelijk en niet enorm gelaagd. Wat dat betreft valt ze meer op in The Outrun, naar het boek van Amy Liptrot. Het is de tweede speelfilm van Duitse regisseur Nora Fingscheidt, die eerder het sterke System Crasher maakte. Ronan speelt twintiger Rona, een Schotse biologiestudent die in Londen die worstelt met een alcoholprobleem. Voor Rona – gescheiden ouders, mentaal instabiele vader – lijkt haar alcoholgebruik steeds vaker een uitweg om de problemen van alledag en die uit het verleden zo veel mogelijk te vergeten. Maar daardoor vervreemdt ze zich ook steeds meer van haar omgeving.
Films over alcoholisme zijn van alle tijden, al draaien de bekendste voorbeelden vaak om alcoholistische mannen van middelbare leeftijd, zoals The Lost Weekend, Flight, A Star is Born en Druk. Toch is alcoholisme heus niet uitsluitend een zaak van middelbare mannen, vertelt Ronan als we haar in februari spreken in een Berlijns hotel, waar The Outrun op de Berlinale de wereldpremière beleeft.
‘Wat me vooral aantrok in het boek van Amy Liptrot, is het vrouwelijke perspectief. In films zien we minder vaak jonge vrouwen die worstelen met alcoholproblematiek. Daarnaast sprak het thema isolatie me aan, omdat Rona in de film steeds meer afgezonderd raakt, en die eenzaamheid uiteindelijk ook bewust opzoekt. Op die manier zien we niet alleen hoe haar verslaving haar romantische relaties en familiebanden verpest, maar vooral ook de relatie die ze met zichzelf heeft. Die thema’s van isolatie en opsluiting maken het verhaal interessant: je wil juist zien hoe de alcohol Rona zélf aantast als ze haar vernietigingsdrang niet op anderen kan botvieren.’
Ronan noemt haar rol een van de ‘uitdagendste’ die ze ooit aannam, vooral omdat het verbeelden van alcoholisme een ‘ingewikkelde balanceeract’ is. ‘Het is een onderwerp waar veel mensen zelf of zijdelings mee te maken hebben gehad. Dat moet je als acteur recht doen, en dat kan makkelijk misgaan. Het spel moest zo authentiek mogelijk zijn.’
Dat valt nog niet mee, want weinig dingen zijn zo moeilijk als het geloofwaardig spelen van iemand in beschonken toestand. Zoiets kan al snel geforceerd, over the top of grotesk worden, maar Ronan slaagt erin om alles realistisch te houden, zonder dat haar dronken spel gekunsteld lijkt.
Om dat te bewerkstelligen, schakelde ze de hulp in van een choreograaf, die haar leerde om op een zo authentiek mogelijke manier dronken te bewegen. Ronan: ‘Het is heel makkelijk om te vervallen in de clichés van het dronkenschap. Dat je gewoon gaat zitten brabbelen, een beetje wankelend gaat lopen en alles heel groots speelt. Maar het fysieke aspect vergt juist veel coördinatie: ik moest op elk moment rekening houden met waar mijn personage zat in haar roes, en hoe diep haar verslaving was.’
Voor Ronan, die tijdens het gesprek vaak terugvalt op woorden als ‘authenticiteit’ en ‘zorgvuldigheid’ was het zaak om geen grap te maken van Rona’s aandoening (niet voor niets spreekt de actrice voortdurend van een ‘illness’, een ziekte of aandoening, wanneer het gaat over de alcoholverslaving). Ronan: ‘Dat komt vooral omdat er nooit sprake is van één specifieke oorzaak: alcoholisme is een ziekte die bestaat uit oneindig veel bouwstenen. Vaak kan het kleinste dingetje er al toe leiden dat je toch weer over de rand valt. Voor Rona is dat haar neiging om weg te lopen van haar problemen, en het feit dat ze haar verleden niet onder ogen wil zien. Toen ze op jonge leeftijd naar Londen verhuisde, heeft ze haar eigen geschiedenis en die van haar familie proberen weg te stoppen, en juist door het gewicht van dat alles valt ze voortdurend terug in haar verslaving.’
Hoewel haar familiegeschiedenis er ongetwijfeld aan bijdraagt, geeft The Outrun nooit een eenduidige verklaring voor Rona’s dwangmatige alcoholgebruik. ‘Mensen hebben vaak de neiging om op zoek te gaan naar eenduidige verklaringen. In mijn omgeving bevonden zich ook mensen die worstelden met hun alcoholgebruik, en ook ik dacht dan vaak: waarom stop je niet gewoon met drinken? Die waaromvraag is vaak onvermijdelijk, maar alcoholisme is veel complexer dan dat. Pas toen ik voor deze film in gesprek ging met voormalig alcoholverslaafden, realiseerde ik me dat het oneerlijk is om alcoholisme te behandelen als een simpele zwart-witkwestie. Dat moest de film voor mij vooral overbrengen: alcoholisme is een extreem gecompliceerde ziekte, die je een leven lang meedraagt.’
Ronan refereert er al aan: voor The Outrun voerde ze vele gesprekken met voormalig alcoholverslaafden, die nog altijd in hun herstelproces zitten. Ook in de film zien we hoe Rona deelneemt aan een afkicksessie, waarin ook ‘echte’ ex-verslaafden hun verhaal doen. Ronan: ‘Dat waren toevallig de eerste scènes die we draaiden, dus ik voelde de druk om in mijn vertolking ook de eerlijkheid en gelaagdheid te vinden die zij tijdens die sessie lieten zien. Het afkickproces is bijzonder intensief, je hebt een paar maanden lang twee of drie therapiesessies per dag, waarin je voortdurend je eigen gedrag en geschiedenis moet analyseren, op een manier zoals jij en ik dat normaal nooit zouden doen of durven. Mensen die zo’n proces hebben doorlopen, hebben absurd veel inzicht in hun eigen gedrag en persoonlijkheid.’
Die radicale eerlijkheid probeerde Ronan uiteindelijk ook te verwerken in haar spel. Met succes, want haar rol in The Outrun is een belangrijke kanshebber voor een Oscarnominatie. Het zou haar vijfde nominatie zijn, voor een rol die ondanks alle excessen opnieuw verrassend herkenbaar en alledaags is. ‘Het grootste compliment dat ik voor deze rol kon krijgen, is dat mensen die dit zelf met alcoholproblemen hebben geworsteld, aangaven dat het spel voor hen ‘echt’ voelde. Dat was alles wat ik hoopte: dit is voor mij ook een gevoelig verhaal, en het filmproces haalde behoorlijk wat pijn uit mijn eigen leven naar boven. Tegelijkertijd had ik voor het eerst in mijn carrière het gevoel dat ik mezelf op een écht emotionele manier kon openbreken, en die emoties ook kon laten zien. In die zin is dit een van mijn persoonlijkste rollen tot nu toe.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant