‘Een wake-upcall’, is de eerste reactie in Brussel op Trumps overwinning. Diplomaten en EU-ambtenaren verwachten een assertievere houding van Europa op het wereldtoneel.
is EU-correspondent van de Volkskrant. Hij woont en werkt in Brussel.
In de Europese Unie wordt er al jaren over gesproken; de begrippen ‘Europese soevereiniteit’ en ‘Europese strategische autonomie’ zijn voor de Brussel-watchers gemeengoed. Maar tussen woord en daad in de EU liggen verdeelde lidstaten en lange toppen, die vooral uitmonden in nog meer woorden.
Niettemin verwachten diplomaten en EU-ambtenaren dat Trumps tweede presidentschap de EU zal aanzetten tot een assertievere opstelling op het wereldtoneel. Niet dat de EU zich zal afkeren van de VS, absoluut niet. EU-president Charles Michel en voorzitter Ursula von der Leyen benadrukten woensdagochtend in hun felicitaties aan Trump de sterke en diepgewortelde relatie tussen de EU en de VS.
De EU zal daar in eerste instantie pragmatisch op voortbouwen. De twee continenten zijn belangrijke handelspartners, en Washington noch Brussel heeft er baat bij dat te verstoren. Trump mag dreigen met importtarieven, uiteindelijk zal hij volgens de EU kiezen voor een profijtelijke deal. Make America Great Again kan niet zonder internationale handel.
EU-ambtenaren benadrukken dat gedurende het begin van Trumps eerste presidentschap (2017-2021) de contacten met het Witte Huis ronduit koel waren. Maar in het laatste Trump-jaar was volgens diezelfde ambtenaren het contact aanzienlijk warmer dan in de eerste tijd met diens opvolgers Joe Biden.
Dat neemt niet weg dat de EU haar handelsbelangen beter wil verdedigen. De lidstaten zijn een grootafnemer van Amerikaans vloeibaar gas sinds de energie-import uit Rusland vrijwel is weggevallen. Doordat de markt van vloeibaar gas snel groeit en de prijzen dalen, kan de EU haar positie als grote klant uitbuiten.
Problematisch voor de EU is en blijft dat de belangen van de lidstaten uiteenlopen, wat resulteert in verschillende wensen. Voor Nederland en Duitsland zijn de VS een veel grotere markt dan voor Polen en Spanje. Maar op de Hongaarse premier Viktor Orbán na wil geen enkele Europese regeringsleider de gijzelaar worden van Trumps onvoorspelbare gedrag.
Heeft de EU met handel een sterke troef, bij veiligheid is dit vooralsnog veel minder het geval. De EU-landen die lid zijn van de Navo, weten zich beschermd door de Amerikaanse militaire macht. Trump dwong de Navo-landen eerder al tot een hogere bijdrage aan het bondgenootschap, nu zaait hij twijfel over het voortbestaan van die militaire paraplu.
Dat voedt de discussie in Europa over versterking van eigen defensie-industrie. De plannen daarvoor kwamen al in een stroomversnelling na de Russische inval van Oekraïne. Polen en de Baltische staten lanceerden onlangs het idee voor een Europees raketschild. Waar dat debat nu nog op vastloopt, is geld.
Dat is ook het geval bij de uitvoering van de torenhoge stapel voorstellen om de concurrentiekracht van het Europese bedrijfsleven te versterken. De overwinning van Trump zal hier mogelijk tot meer creativiteit leiden, ook al is dat slikken voor ‘zuinige landen’ als Nederland en Duitsland.
De tweede presidentstermijn voor Trump is een opsteker voor zijn Europese fans Orbán en de Slowaakse premier Robert Fico. Orbán zal donderdagavond stralen als hij de gastheer is van twee Europese topontmoetingen in Boedapest. Hij ziet zich gesterkt in de populistische, autocratische koers die hij sinds 2010 voert en wil daarvoor erkenning van zijn collega’s.
Die zijn vooralsnog niet van plan om het politieke hek af te breken dat ze om Orbán heen hebben gebouwd. Diplomaten wijzen evenwel op de politieke situatie in Nederland, Italië en Finland, waar radicaal-rechtse partijen in de regering zitten, en op de huidige zwakke positie van bondskanselier Olaf Scholz en de Franse president Emmanuel Macron. Orbán en Fico zullen zich in elk geval verbaal nog steviger laten horen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant