NSC-staatssecretaris Nora Achahbar wil de slepende hersteloperatie voor de toeslagenaffaire versnellen met een nieuwe opzet voor ‘totaalherstel’. Een ‘spoedadviescommissie’ moet adviseren over de uitvoering. ‘Ik wil gedupeerden uit het juridische moeras trekken.’
‘Totaalherstel’, zo noemt NSC-staatssecretaris Nora Achahbar (Toeslagen) haar nieuwe opzet voor het afhandelen van de schade van gedupeerden van de toeslagenaffaire die zijn vastlopen in het huidige systeem. Die aanpak wil ze komende maanden ontwikkelen en al begin volgend jaar invoeren. Een ‘spoedadviescommissie’ moet voor haar de beste werkwijze onderzoeken.
De bedoeling is dat de geleden schade van een gedupeerde door terugvorderingen van de Belastingdienst en zijn huidige problemen ‘in zijn totaal’ worden bezien. ‘De financiële schade maar ook eventuele schulden en of de ouder misschien hulp nodig heeft bij mentale problemen of een opleiding’, zegt de staatssecretaris in haar werkkamer op het ministerie van Financiën. ‘De betrokken partijen maken hiervoor gezamenlijk één plan van aanpak, in plaats van dat de gedupeerde allerlei loketten met lange wachtrijen moet aflopen.’
Het plan van oud-SP-Kamerlid Renske Leijten voor schadeafhandeling in één dag diende als inspiratie, evenals de snelle ZSM-afhandelingsmethode (Zorgvuldig Snel en op Maat) in het strafrecht, die Achahbar kent uit haar verleden als officier van justitie. Donderdag bespreekt de staatssecretaris met de Tweede Kamer haar plan voor de slepende hersteloperatie, waarvan de geraamde kosten de 10 miljard euro inmiddels ruim overstijgen.
Hoe het ‘totaalherstel’ eruit komt te zien, is op cruciale punten nog onduidelijk. Op vragen wie de supervisie krijgt en welke bewijslast een gedupeerde moet leveren als hij bijvoorbeeld zegt dat hij zijn baan is verloren vanwege de toeslagenaffaire, blijft Achahbar het antwoord nog schuldig. Maar dat de immense toeslagenherstelmachine op punten moet worden aangepast, daarvan is de NSC-staatssecretaris overtuigd. ‘Er is een urgente situatie nu, het kan zo niet langer.’
Wat viel u in uw eerste maanden als staatssecretaris op aan de hersteloperatie?
‘Dat deze heel fragmentarisch is. De eerste toets die bepaalt of iemand gedupeerd is, is door bijna alle aanmelders doorlopen, de bijna 39 duizend erkend gedupeerden hebben 30 duizend euro ontvangen. Ruim driekwart heeft de integrale beoordeling achter de rug, van het bedrag dat de Belastingdienst onterecht heeft teruggevorderd. Daarna kunnen gedupeerden een vergoeding voor aanvullende schade vragen, of ondersteuning van de gemeente.’
Veel gedupeerden spreken al van een herstelschandaal. Bent u zich kapotgeschrokken?
‘Ik ben er niet helemaal blind ingestapt. Ik zag de knelpunten. Er liggen 14 duizend bezwaren van gedupeerden, wij hebben al 100 miljoen euro aan dwangsommen betaald. Dat is geen doen. De Commissie Werkelijke Schade (CWS, red.) die sinds vier jaar de aanvullende schade moet bepalen voor gedupeerden, moet echt nog een been bijtrekken. In het huidige tempo zijn we nog honderd jaar bezig voordat alles is afgerond. Met de stichting Gelijkwaardig Herstel (van prinses Laurentien, red.) die wij vorig jaar hebben laten beginnen omdat CWS niet liep, moeten we ook nog stappen maken.’
Gaat u de boel helemaal omgooien? Bent u niet bang om met een term als totaalherstel te hoge verwachtingen te wekken?
‘We gaan niet alles zomaar overhoop gooien. Eerst gaan we goed bedenken wat we gaan doen. Ik wil gedupeerden uit het juridische moeras trekken en ze aan tafel zetten met alle betrokkenen die ze kunnen helpen.’
Hoe ziet u dit voor zich?
‘Als officier van justitie vond ik de ZSM-methode een mooie manier van werken. Partijen zoals slachtofferhulp, reclassering en politie zitten dan samen om tafel om de verdachte en het slachtoffer snel duidelijkheid te geven over het vervolg van de strafzaak. Ik zie voor me dat bestaande organisaties, zoals de Commissie Werkelijke Schade en de Stichting Gelijkwaardig Herstel, gaan samenwerken in deze nieuwe opzet.’
Ook het plan van oud-SP-Kamerlid Renske Leijten, dat door de Kamer wordt gesteund, heeft u geïnspireerd. Bij deze afhandeling in één dag moet een persoonlijk gesprek van de gedupeerde met alle betrokken instanties leiden tot een ruimhartige compensatie. U zei eerder dat u dit niet realistisch vond.
‘Een dag is volgens mij voor veel gedupeerden niet haalbaar, maar het idee is goed. Het Instituut voor Publieke Waarden voert nu een proef uit met de groep nabestaanden van toeslagengedupeerden. Dan moet blijken of deze methode die de mens centraal stelt beter werkt dan de huidige versnipperde opzet, en hoe we die dan kunnen vormgeven.’
Waarom heeft u een spoedadviescommissie aan het werk gezet, onder leiding van Chris van Dam, voorzitter van de OVV en destijds voorzitter van de Parlementaire ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslagaffaire (PoK)? U heeft zelf toch ook iedereen gesproken?
‘Ik wil zorgvuldig te werk gaan. Het moet uitvoerbaar zijn. De spoedadviescommissie gaat alle wagonnetjes in het hersteltraject tegen het licht houden en kijken hoe we – met wat we al hebben – het herstel beter kunnen organiseren. Wij hopen dat ze voor de Kerst hun advies af hebben zodat we begin volgend jaar kunnen beginnen.’
De samenwerking tussen uw ministerie en de Stichting Gelijkwaardig Herstel is moeizaam. Die stichting staat zich voor op haar onafhankelijkheid, met het argument dat de overheid als ‘dader’ in deze affaire geen herstel kan bieden. Uw plan lijkt juist aan te sturen op een nauwere samenwerking, met minder autonomie voor deze stichting. Hoe ziet u dat?
‘In de ZSM-aanpak werken de organisaties samen met elk hun eigen werkwijze. Iedereen blijft zijn eigen ding doen, is mijn idee. We zien al in bijvoorbeeld Almere dat het goed werkt, dat het verhaal van de gedupeerden dat de stichting optekent, door de gemeente wordt gebruikt om de te bieden ondersteuning te bepalen.’
Uw voorganger wilde tussentijds geen grote wijzigingen doorvoeren in de hersteloperatie, met het argument dat je de spelregels niet moet veranderen gedurende de wedstrijd, en vanwege de mogelijke rechtsongelijkheid tussen gedupeerden. Waarom kiest u wel voor verandering?
‘Omdat ik heb gezien dat het beter moet. Zonder te veel overhoop te halen wil ik dat het sneller gaat. De hoofdreden waarom ik dit werk ben gaan doen, is dat ik het welzijn van de gedupeerden wil verbeteren.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant