De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) waarschuwt dat de zorg voor jongeren met de zwaarste problemen tekortschiet. ‘Jongeren die eerder in de gesloten jeugdzorg zaten, komen nu op andere plekken terecht, die niet altijd passend zijn.’
is verslaggever van de Volkskrant en schrijft over jeugdzorg en de toeslagenaffaire.
‘Er verdwijnen gesloten jeugdzorgplekken, zonder dat er voldoende alternatieven voor in de plaats komen’, zegt hoofdinspecteur Jeugd Angela van der Putten van de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ). ‘Daardoor wordt het steeds moeilijker om voor kinderen met zware problemen een goede plek te vinden.’
De zorg voor kinderen met de zwaarste problemen is niet op orde. Dit is de conclusie van een reeks rapporten van de inspectie, die dinsdag naar de Tweede Kamer is gestuurd. En dat heeft volgens de inspectie grote gevolgen: ‘Als deze jongeren nu niet de juiste hulp krijgen, heeft dat effect op hun hele leven.’
In 2022 besloot de overheid dat er een einde moest komen aan de gesloten jeugdzorg. Kinderen met ernstige gedragsproblemen mogen niet meer worden opgesloten in grote, omheinde instellingen. Hiervoor in de plaats moeten alternatieve plekken komen, waarin jongeren meer vrijheid hebben. De inspectie deed onderzoek naar de zorg tijdens deze ombouwoperatie, voor zowel de kinderen die nog in de gesloten jeugdzorg zitten, als voor de jongeren die op andere plekken terecht zijn gekomen.
‘We staan 100 procent achter het afbouwen van de gesloten instellingen’, beklemtoont hoofdinspecteur Van der Putten. Maar de zorg voor jongeren met de ernstigste problemen is er nog niet beter op geworden, concluderen zij en haar collega Hèlen Heskes, die als inspecteur verantwoordelijk is voor het toezicht op de operatie. Volgende week debatteert de Tweede Kamer over de jeugdzorg.
Tot enkele jaren geleden zaten er zo’n tweeduizend jongeren in de gesloten jeugdzorg, nu nog een kleine vijfhonderd. Over welke jongeren hebben we het?
Van der Putten: ‘Het gaat om jongeren die suïcidaal zijn, agressief of onder invloed van een loverboy, sommigen zijn bijvoorbeeld ook verslaafd of licht verstandelijk beperkt. Je kunt wel instellingen sluiten, maar de jongeren met complexe problemen verdwijnen niet.’
Jullie concluderen dat deze jongeren onvoldoende ‘passende’ zorg krijgen. Wat betekent dat?
Van der Putten: ‘Hulp is passend als die de problemen vermindert die de jongere belemmeren in de ontwikkeling. Om te bepalen welke hulp nodig is, is vooraf een grondige analyse nodig van het kind. Je wilt niet alleen aan symptoombestrijding doen, maar ook achterhalen waarom iemand bijvoorbeeld agressief is. Te vaak is zo’n analyse er niet. Of er zijn lange wachtlijsten voor de benodigde therapie of behandeling.’
Heskes: ‘Ook zien we dat sommige gesloten jeugdinstellingen jongeren nog steeds opsluiten op hun kamer, terwijl dat niet meer mag.’
Wat vinden jullie van de nieuwe, veelal kleinschaliger en meer open, alternatieve woonvormen?
Heskes: ‘Jongeren die eerder in de gesloten jeugdzorg zaten, komen nu op andere plekken terecht, die niet altijd passend zijn. Soms zijn de groepen er te groot, soms hebben de medewerkers onvoldoende opleiding. We zien ook enkele plekken met goede zorg, het kan dus wél.’
‘Een knelpunt bij veel alternatieven is dat onderwijs lastiger is te regelen. De grote instellingen hebben vaak een eigen aanbod, maar kinderen in kleinschalige woonvoorzieningen zijn vaak aangewezen op regulier onderwijs. Dit gaat moeizaam, bijvoorbeeld omdat sommige scholen huiverig zijn een kind aan te nemen met wie veel aan de hand is.’
Kan deze doelgroep de vrijheid van de alternatieven aan?
Van der Putten: ‘Alleen in de gesloten jeugdzorg mogen vrijheidsbeperkende maatregelen worden toegepast, in open vormen mag dat niet. Het is veel moeilijker om deze jongeren in een kleinschalige, opener setting te begeleiden. Er is meer deskundig personeel nodig, waaraan een tekort is op de huidige arbeidsmarkt. Er zijn veel flex- en invalkrachten.’
De gemeenten zijn verantwoordelijk voor de jeugdzorg en moeten nu de duurdere alternatieven betalen, terwijl ze al kampen met geldgebrek. Is dat wel mogelijk?
Van der Putten: ‘Gemeenten werken samen in jeugdzorgregio’s, en het lukt niet in alle jeugdzorgregio’s om alternatieven op te zetten.’
Heskes: ‘Binnen zo’n regio kunnen de belangen verschillen. Een grote stad met veel hulpvragen van jongeren wil daarvoor een zorgplek opzetten. Maar de kleinere buurgemeenten willen niet altijd meebetalen aan zo’n aanbod waarvan zij niet weten of zij het nodig hebben. Als zo’n regio er niet uitkomt, stagneert de ontwikkeling.’
Zou het Rijk dit moeten regelen?
Van der Putten: ‘Het maakt ons niet uit hoe het georganiseerd wordt, als er maar overal in het land goede alternatieven komen voor de gesloten jeugdzorg. Wij zijn blij met de door het Rijk aangestelde ‘bestuurlijk aanjager’ voor deze ombouw, maar hij heeft niet het mandaat om knopen door te hakken als het regionaal niet lukt.’
De inspectie heeft ook haar eigen werkwijze kritisch bekeken, na de publicatie eerder dit jaar van het rapport van ervaringsdeskundige Jason Bhugwandass over misstanden op de zogenoemde Zikos-afdelingen. Vanwege de schokkende bevindingen in dat rapport – jongeren zaten er bijna de hele dag opgesloten op hun kamer – zijn die zwaarste afdelingen van de gesloten jeugdzorg dichtgegaan. Wat hebben jullie daarvan geleerd?
Van der Putten: ‘Tijdens onze inspectiebezoeken aan Zikos-afdelingen hebben wij niet dezelfde verhalen gehoord als Jason. Bijvoorbeeld over grensoverschrijdende bejegening van jongeren door medewerkers, de frequentie en wijze van inzet van vrijheidsbeperkende maatregelen en het ontbreken van passende hulp. Wij vroegen ons af: hoe kan dat? Wij zien nu meer in dat jongeren in een instelling vaak niet vrijuit met ons durven te spreken, omdat ze afhankelijk zijn. Wij gaan daarom voortaan ook spreken met jongeren die net uit de instelling zijn, en we gaan ervaringsdeskundigen meer betrekken. Ook kijken we meer naar de organisatiecultuur van instellingen, of personeelsleden elkaar wel durven aanspreken op gedrag.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant