De hele wereld kijkt in spanning toe: wordt Kamala Harris of Donald Trump de nieuwe president? Maar de Amerikanen stemmen óók voor een nieuw Congres. Die uitkomst kan wel eens een grote invloed hebben op wat de winnende president daadwerkelijk kan.
Volg de laatste ontwikkelingen van de Amerikaanse verkiezingen in ons liveblog.
Het Amerikaanse Congres bestaat uit de Senaat en het Huis van Afgevaardigden, die zijn te vergelijken met de Eerste en Tweede Kamer in Nederland. De Senaat omvat honderd zetels, twee voor elke staat. Het Huis van Afgevaardigden en bestaat uit 435 zetels.
De Congresleden worden door inwoners van een district gekozen om hun belangen te vertegenwoordigen. De gekozen leden voor het Huis van Afgevaardigden blijven voor twee jaar zitten. De Senatoren worden gekozen voor een termijn van zes jaar.
Hoewel het Congres een belangrijke rol speelt in de Amerikaanse politiek, is het niet bepaald populair bij het publiek. De Amerikaanse bevolking is de afgelopen eeuw verdrievoudigd terwijl het aantal Congresleden gelijk is gebleven. Daarmee vertegenwoordigt elk lid zo'n 760.000 Amerikanen. Dat gebrek aan vertegenwoordiging heeft volgens het United States Studies Centre geleid tot impopulariteit bij het publiek.
Het Congres vervult meerdere taken. Zo maken ze wetten, beslissen ze over belastingen en overheidsuitgaven en hebben ze een vinger in de pap als het gaat om internationale handel. Ze controleren de Amerikaanse regering en de president en kunnen hun plannen ruimte geven of juist blokkeren. Ook kan het Congres andere landen de oorlog verklaren.
Tijdens de presidentsverkiezingen roept het Congres de officiële winnaar uit. Meestal is dat een formaliteit, maar bij de vorige verkiezingen in 2020 werd de uitslag door velen niet geaccepteerd. Dat leidde onder meer tot de bestorming van het Capitool op 6 januari 2021.
Momenteel hebben de Republikeinen een meerderheid in het het Huis van Afgevaardigden en controleren de Democraten de Senaat. Volgens de nieuwste peilingen kan dat deze verkiezingen worden omgewisseld, schrijft BBC News.
Het verschil is overigens niet groot. In de Senaat zitten 49 Republikeinse leden en 47 Democraten. Er zijn ook vier onafhankelijke leden, die vrijwel altijd meestemmen met de Democraten. In het Huis van Afgevaardigden zijn er 220 Republikeinen tegenover 212 Democraten. Drie plekken worden niet ingevuld.
Toch is het voor de aanstaande president van groot belang wie de meerderheid krijgt in het Congres. Want voor alles waar de president geld voor nodig heeft, heeft hij of zij toestemming nodig van het Huis van Afgevaardigden. Als Kamala Harris wint, hoopt zij dus op een Democratische meerderheid in het Congres. Donald Trump hoopt bij winst op een Republikeins Congres.
De huidige Amerikaanse president Joe Biden had tijdens zijn termijn bijvoorbeeld moeite om de steun voor Oekraïne erdoor te krijgen. De Senaat hield dat meerdere malen tegen op aansturen van Trump. Een ander voorbeeld is toen het Congres tegenhield dat Barack Obama gevangenenkamp Guantanamo Bay sloot.
Bij de verkiezingen moeten alle 435 zetels in het Huis van Afgevaardigden worden gevuld en een derde van de Senaat moet plaatsmaken voor nieuwe leden. Elke twee jaar worden 34 plekken binnen de Senaat vernieuwd.
In het overgrote deel van de districten is de Congresverkiezing een gelopen race, maar in zo'n twintig districten is het spannend. Doordat de meerderheid van de Republikeinen in de Senaat zo klein is, bestaat de kans dat de Democraten genoeg zetels winnen om de Senaat over te nemen. Ze hebben daar slechts vier zetels voor nodig.
Volgens het United States Studies Centre hopen de Democraten de Republikeinen te verslaan in New York en Californië. Omgekeerd hopen de Republikeinen op zetelwinst in West Virginia. Als Trump president wordt, zal die overwinning volgens het onderzoekscentrum genoeg zijn om controle te krijgen over de Senaat. Dat komt doordat de Republikeinse vicepresident JD Vance dan in de Senaat een beslissende stem krijgt.
Als zowel het Huis van Afgevaardigden als de Senaat omdraait, is het de eerste keer in de Amerikaanse geschiedenis dat beide kamers in tegengestelde richtingen van 'eigenaar' wisselen in dezelfde verkiezing.
De Amerikanen krijgen dus een enorm stembiljet. Daarmee kunnen ze stemmen op de president, op de Congresleden én in verschillende referenda. In de VS worden dinsdag 150 referenda gehouden, waaronder over abortus. In tien staten stemmen kiezers over toegang daartoe. Waar de Amerikanen precies op kunnen stemmen verschilt per staat.
Source: Nu.nl algemeen