Op de dag dat in Frankrijk het proces begon tegen de islamitische terreurverdachten medeplichtig aan de moord (en onthoofding) van leraar Samuel Paty, zond BNNVara het laatste deel uit van Theo van Gogh, de hunkering. Een intrigerende en chaotische, vierdelige docu van David de Jongh over de twintig jaar geleden vermoorde filmer, columnist en provocateur. Die, net als Paty, de woede opwekte bij een moslimextremist die zijn religieuze gekwetstheid uitte met het slagersmes.
Provoceren kon Van Gogh, die 47 werd, als geen ander, zoals we al wisten. Maar de eindeloze reeks voorbeelden in De hunkering is toch verbijsterend. Veel van zijn islamkritiek, vooral de laatste jaren van zijn leven bijna een fulltime bezigheid, sneed beslist hout. Maar mij viel op hoe vaak die zich richtte op personen over wie desgewenst van alles valt op te merken, evenwel niet dat ze de vrijheid bestreden met de bomgordel om de romp gegord.
Over de auteur
Arno Haijtema is redacteur van de Volkskrant en tv-recensent.
Zo stapt hij af op politici als Annemarie Jorritsma, Jaap de Hoop Scheffer en Jan-Peter Balkenende met in in zijn gevolg ‘zijn’ vrouw in nikab. ‘Ik heb haar laten besnijden, daar worden ze rustiger van’, vertrouwt hij ze toe. En dan maar filmen hoe ze reageren. Toch gênanter voor de provocateur dan de politici. Terwijl zijn pleidooi voor vergoeding door het ziekenfonds van clitorisbesnijdenis ‘als uiting van de gelijkheidwaardigheid der culturen’ toch wel degelijk even vlijmscherpe als zinnige kritiek is op het wegkijken van vrouwenonderdrukking in de multiculturele samenleving.
De kneveling van vrijheid en vrouwenhaat zijn als twee constante thema’s te destilleren uit De hunkering, die in een gekmakend tempo van tien, twintig shots per minuut met soundbites leven en dood van Van Gogh wil reconstrueren. Zijn gedistingeerde moeder, voor wie hij een aan obsessie grenzende liefde koesterde, is een van de weinigen die meer dan één zin tegelijk mag uitspreken, voordat een volgende acteur, mede-columnist, gezagsdrager, vriend of buurvrouw een duit in het zakje doet ter ontrafeling van het enigma dat Van Gogh was, en ook na De hunkering blijft.
Lief, vals, zachtaardig, zorgzaam in de privésfeer, roekeloos en onvermoeibaar in zijn strijd voor het vrije woord, en slordig met zijn talenten als filmer – al kwam zijn meesterwerk er natuurlijk óók nooit omdat Mohammed Bouyeri hem dat belette. Al die vaak paradoxale karaktertrekken komen aan de orde, zonder dat de opgevoerde getuigen gelegenheid krijgen dat in meer dan een paar steekwoorden te adstrueren.
Bijzaken (goede catering bij zijn filmopnamen, zijn voordeur thuis nooit op slot) zitten wezenlijker kwesties danig in de weg. Zoals het verwijt van columnist Ebru Umar dat Ayaan Hirsi Ali, met wie Van Gogh het pamflet Submission filmde, hem ‘voor haar karretje heeft gespannen’. Daar leek Van Gogh me het type niet voor. Hoe dan ook: zonder ruimte voor uitleg een betekenisloze opmerking.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant