De net herkozen Moldavische president Maia Sandu doet haar werk in een politiek landschap dat lang werd gedomineerd door schimmige oligarchen met Russische banden. Komende jaren zal ze de bevolking meer moeten meekrijgen met haar pro-Europese koers.
is correspondent Centraal- en Oost-Europa van de Volkskrant. Recent bezocht hij Moldavië.
Eigenlijk wilde Maia Sandu niet de politiek in, vertelde ze in 2022 aan studenten van haar alma mater Harvard. ‘Totdat ik besloot dat ik niet in een land wilde leven dat wordt geleid door corrupte mensen.’ Behalve het uitwieden van corruptie is het haar ambitie om Moldavië, ‘een klein land in een ruige geopolitieke buurt’, een plek te geven ‘in een familie van gevestigde democratieën, een Europese familie’.
Nu is de 52-jarige vrouw die geen politicus wilde worden voor de tweede keer verkozen tot president van Moldavië. Na een spannende stembusgang van twee verkiezingsrondes kreeg ze afgelopen zondag met 55 procent van de stemmen opnieuw een mandaat.
Ze won van oud-aanklager Alexandr Stoianoglo, een geopolitiek ambivalente kandidaat die goede relaties met zowel de EU als Rusland bepleit. Hij werd gesteund door de pro-Russische socialisten.
Sandu is daarentegen het pro-Westerse gezicht van Moldavië. Dat maakt haar tot doelwit van het Kremlin, dat het voormalige Sovjetland met 2,5 miljoen inwoners nog altijd tot zijn invloedssfeer rekent.
De verkiezingen waren toneel van grootschalige Russische inmenging: er werd desinformatie verspreid en kiezers werden omgekocht. Dit had zijn weerslag op een referendum over toekomstige EU-toetreding dat samenviel met de eerste ronde op 20 oktober: een nipte meerderheid van 50,4 procent stemde voor.
Haar tweede termijn is een volgende stap in de uitzonderlijke politieke carrière van Sandu, die in 2020 de eerste vrouwelijke president van haar land werd. Ze is ook de eerste president die wordt herkozen. De weg hiernaartoe omschreef ze zelf als ‘een achtbaan’.
Maia Sandu werd in 1972 geboren in een dorp in het noorden van Moldavië, vlakbij de Roemeense grens. Haar moeder werkte als lerares, haar vader als dierenarts. Ze studeerde internationale betrekkingen in Chisinau en later bestuurskunde aan de Amerikaanse universiteit Harvard. Ze werkte als econoom bij de Wereldbank, eerst in haar vaderland en later op het hoofdkantoor in de Verenigde Staten.
Na twee jaar in Washington keerde ze terug naar Moldavië en ging in 2012 aan de slag als minister van Onderwijs – voor salaris dat meer dan tien keer zo laag was als wat ze verdiende bij de Wereldbank. Ze pakte de wijdverbreide corruptie in het onderwijsstelsel aan, zoals omkoping van leraren en gesjoemel met examens.
Geconfronteerd met endemische corruptie en institutionele weerstand tegen hervormingen, richtte ze in 2016 de Partij van Actie en Solidariteit (PAS) op. In datzelfde jaar deed ze een gooi naar het presidentschap, maar verloor nipt van pro-Russische kandidaat Igor Dodon. Wel maakte haar partij PAS vanaf 2019 deel uit van een coalitieregering, met Sandu als premier.
Bij de verkiezingen in 2016 kreeg Sandu te maken met aanvallen op de wijze waarop ze haar leven heeft ingericht: ze is niet getrouwd en heeft geen kinderen. Ze zou de ‘familiewaarden’ van het land ondermijnen, klonk onder meer vanuit de op Rusland georienteerde orthodoxe kerk en Sandu’s politieke tegenstanders.
‘Ik wist niet dat het een schande is om een alleenstaande vrouw te zijn’, beet Sandu in een interview van zich af. De patriarchale critici hadden het nakijken: in 2020 versloeg Sandu haar rivaal Dodon en werd president. Het jaar daarop behaalde PAS een absolute meerderheid bij de parlementsverkiezingen.
Sandu viel van meet af aan op. In een politiek landschap dat lange tijd werd gedomineerd door a) mannen en b) schimmige oligarchen met Russische banden, onderscheidde ze zich door haar principiële houding en bescheiden levensstijl. Ze woont in een eenvoudig appartement in het centrum van Chisinau, voor dienstreizen neemt ze regelmatig Wizzair in plaats van een presidentiële jet.
Politiek, zo peperde ze haar publiek op Harvard in, draait om het geven van het goede voorbeeld.
Integriteit is een kernwaarde voor Sandu. In 2020 overtuigde ze Moldavische kiezers met haar boodschap om corruptie aan te pakken, vooral binnen de rechterlijke macht. Tijd om haar beloftes in te lossen kreeg ze niet. Moldavië werd hard geraakt door de coronapandemie en in 2022 viel Rusland buurland Oekraïne binnen.
Sandu was altijd al meer georiënteerd op het Westen dan op Rusland. Desondanks onderhield ze als president in eerste instantie behoedzame en pragmatische relaties met Moskou. De invasie van Oekraïne was een waterscheiding.
Sandu veroordeelde Rusland scherp en zette een ondubbelzinnig Europese koers in. Europese integratie is in haar ogen een existentiële zaak voor Moldavië, een waarborg voor veiligheid. Haar ambitieuze houding geeft Moldavië internationaal smoel. Ze kan het goed vinden met de Europese Commissievoorzitter Ursula von der Leyen en de Franse president Emmanuel Macron.
Maar in Moldavië klinkt kritiek op Sandu en de huidige regering, die minder populair is dan de president. Sommigen zien PAS als technocratisch en afstandelijk. Er is onvrede over de slechte economie en de hoge inflatie; Moldavië is een van de armste landen van Europa. Die armoede is een vruchtbare bodem voor Russische propaganda. Hervormingen in de rechterlijke macht verlopen traag. Sandu gaf voor de verkiezingen toe dat er fouten zijn gemaakt en belooft beterschap.
Dat is nodig, want in Moldavië zelf kreeg Sandu iets minder dan de helft van de stemmen. De diaspora van in het buitenland wonende Moldaviërs, die met 325 duizend kiezers kwamen opdagen en overwegend Sandu steunen, trok haar over de streep.
Zelfs met de grootschalige Russische inmenging in het achterhoofd toonde het EU-referendum aan dat Moldavië verdeeld is over geopolitieke kwesties. Er zijn ook kiezers voor wie Sandu te snel gaat met haar Europese koers, zij geven de voorkeur aan een meer neutrale positie.
Sandu zal de bevolking beter moeten meenemen in haar verhaal dat die neutraliteit sinds de oorlog in Oekraïne een gepasseerd station is.
De parlementsverkiezingen van volgend jaar zijn cruciaal. Ze bepalen of Sandu een regering krijgt die haar ambities deelt of haar zal tegenwerken. Ondertussen zal Rusland druk blijven uitoefenen en verdeeldheid aanwakkeren. Maar voorlopig heeft Sandu met haar herverkiezing een belangrijke slag gewonnen.
‘Vrijheid, waarheid en rechtvaardigheid hebben overwonnen’, zei ze in de nacht van zondag op maandag. ‘We hebben bewezen dat we samen degenen kunnen verslaan die ons op de knieën willen dwingen.’
3 x Maia Sandu
- Sandu noemt haar vader als belangrijk rolmodel. Hij streed tegen de corruptie in het Sovjetsysteem en hield zijn rug recht, vertelt ze in interviews.
- Behalve het Moldavische staatsburgerschap heeft Sandu ook een Roemeens paspoort, net als ongeveer een miljoen landgenoten.
- Een van Sandu’s lievelingsboeken is De vis in het water, de memoires van Peruaanse schrijver en Nobelprijswinnaar Mario Vargas Llosa. Hij deed een gooi naar het presidentschap in Peru, maar verloor.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant