De Spreidingswet biedt gemeenten de optie om asielopvang zelf te organiseren, in plaats van dat over te laten aan het COA. Hengelo doet dit al, als een van de weinige steden. ‘Wij bepalen hier zelf wat sober genoeg is.’
is regioverslaggever van de Volkskrant in Oost-Nederland.
Op de schuifdeuren van een bedrijfspand langs de A1, dat jarenlang dienst deed als tijdelijk stadhuis, staat nog altijd het oude logo van de gemeente Hengelo. In de centrale ruimte achter de glazen puien is te horen hoe vrijwilligers Elly en Jos Nederlandse les geven aan Halyna (43) uit Oekraïne, Dinara (27) uit Turkmenistan en Fadumo (34) uit Somalië.
Dat het gebouw nu een asielzoekerscentrum is, wil niet zeggen dat het verouderde gemeentelogo misplaatst is. Het azc is namelijk van de gemeente. Waar tal van gemeenten worstelen met regelgeving rond de exploitatie van een eigen asielzoekerscentrum (zie kader), heeft Hengelo als een van de weinige steden een opvanglocatie in eigen beheer: dus buiten het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) om.
Niet dat burgemeester Sander Schelberg, die rondleidt door het pand, slechte ervaringen heeft met het COA, bezweert hij. ‘Wij hebben gemerkt dat we de opvang in eigen beheer efficiënter en beter kunnen organiseren’, zegt hij. ‘Simpelweg door onze totale opgave voor vluchtelingenopvang, met Oekraïners en asielzoekers, op een plek samen te brengen.’
Gemeenten hekelen onduidelijkheid over opvang in eigen beheer
Gemeenten die zoals Hengelo zelf asielopvang organiseren, in plaats van het COA, zijn vooralsnog schaars. De mogelijkheid om dit in eigen beheer te doen, is geïntroduceerd met de spreidingswet. Maar negen maanden na invoering van die wet heeft het ministerie de optie nog steeds niet uitgewerkt. Zo is onduidelijk hoe het zit met financiën, praktische zaken en juridische verantwoordelijkheden. Dat schrikt gemeenten af. Provincies noemden onduidelijkheid over opvang in eigen beheer vrijdag expliciet als verklaring voor het gebrek aan voldoende opvangplekken bij gemeenten. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) stuurde minister Faber (Asiel) in juli een brief met vragen over de regeling. ‘Er was toegezegd dat we binnen enkele weken antwoord zouden krijgen, maar dat is er nog niet’, laat een VNG-woordvoerder weten.
Jurre van den Berg
Het idee in Hengelo ontstond in de zomer van 2022, toen bij het aanmeldcentrum in Ter Apel vluchtelingen buiten sliepen. De gemeente ving destijds al in een deel van het bedrijfspand langs de A1 Oekraïners op, maar had wat bedden over en bood die aan om de druk op Ter Apel te verlichten. Sindsdien is Hengelo op die plek doorgegaan met de opvang van Oekraïners én asielzoekers.
Met de naderende sluiting van het reguliere asielzoekerscentrum van het COA in Hengelo, besloot de gemeente alle opvang permanent op een plek te regelen. Twee weken geleden kwam het kantoorpand officieel in handen van de gemeente: op dit moment wonen er driehonderd Oekraïners en 175 andere vluchtelingen. De komende jaren moet het aantal bedden groeien naar zo’n 850, waarmee Hengelo in één gebouw meer reguliere vluchtelingen gaat opvangen dan de 415 die de Spreidingswet voorschrijft.
Burgemeester Schelberg vergezelt maandag Simone van Rooij, de ambtenaar die de gemeentelijke opvanglocatie met behulp van zo’n dertig werknemers runt. De ‘general manager’, zoals Schelberg haar noemt, is vooral blij dat ze zaken niet constant hoeft af te stemmen met het COA in Rijswijk. ‘Als ik bijvoorbeeld een probleem heb met leerlingenvervoer naar de scholen’, zegt ze. ‘Dan bel ik gewoon een collega en is het zo geregeld.’
De efficiëntieslag zit ook in het ‘kriskras’ opvangen van alle type vluchtelingen. Door Oekraïners niet apart op te vangen, zoals andere gemeenten doen, hoeven in Hengelo nooit bedden versleept te worden als een groep ineens is oververtegenwoordigd.
‘Ondertussen doen we aan slim jatten’, zegt Van Rooij. ‘We volgen de COA-richtlijnen qua voorzieningen, we leren hoe zij vluchtelingen aan (vrijwilligers)werk helpen en ook over ICT.’
Voor burgemeester Schelberg steekt één beweegredenen er bovenuit. ‘Vanuit Den Haag hoor je dat het met opvang allemaal soberder moet’, zegt hij als voorzitter van een college dat met onder meer VVD en CDA niet tot de linksere stadsbesturen behoort. ‘Wij bepalen hier zelf wat sober genoeg is. Vergeet niet: je ligt hier met je gezin in een kantoorlocatie. Ik zou ook niet weten hoe het soberder zou moeten.’
Hengelo’s eigen azc is een gok. Bij gebrek aan richtlijnen vanuit de rijksoverheid is bijvoorbeeld niet duidelijk wat de gemeente op de lange termijn aan vergoeding kan verwachten. Voorlopig staan de bedden voor niet-Oekraïense bewoners te boek als ‘noodopvang’, wat betekent dat Hengelo 150 euro vergoeding per persoon per dag krijgt. Dat bedrag krijgen gemeenten ook als ze een sporthal vol zetten met noodbedden.
‘We zijn over de financiën in onderhandeling met het COA’, zegt burgemeester Schelberg. ‘Want het moet ons uiteindelijk geen verlies opleveren. Ons verzoek is simpel: maak het mogelijk dit zelf te doen. Wij helpen jullie met het bereiken van jullie opgave, dus helpen jullie ons ook een beetje: dat is de boodschap.’
Tijdens de totstandkoming van de spreidingswet was het COA niet erg happig op opvang onder gemeentelijke regie. Op vragen over hoe ze er nu over denken, wil het COA weinig kwijt: ‘We zijn in goed overleg met gemeenten die zelf de verantwoordelijkheid voor opvang willen overnemen’.
Voorlopig maken gemeenten zoals Hengelo het COA niet overbodig. Op dit moment heeft, voor zover bekend, alleen Staphorst vergevorderde plannen om het voorbeeld van Hengelo te volgen. Dinsdagavond stemt de Staphorster gemeenteraad erover.
Bovendien, zegt de Hengelose burgemeester Schelberg, ook bij gemeentelijke opvang blijven veel taken bij het asielorgaan. Want behalve voor opvang, is het COA verantwoordelijk voor het begeleiden van asielzoekers tijdens hun procedure in Nederland. In Hengelo houdt het COA daarom wekelijks spreekuur.
Bij de taalles blijkt Fadumo Mohamed uit Somalië vergelijkbare motieven te hebben als de gemeente Hengelo: ze wil dingen zelf regelen. ‘Mijn vier kinderen konden al wel Nederlands en vonden het niet leuk als ik ze steeds dingen voor mij liet vragen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant