Maia Sandu (52) is opnieuw verkozen als president van Moldavië. De pro-Europese kandidaat kreeg 55 procent van de stemmen in de tweede ronde. Het is een belangrijke overwinning voor Sandu en de Europese koers van Moldavië, dat ze zelf eens omschreef als ‘een klein land in een ruige geopolitieke buurt’.
is correspondent Centraal- en Oost-Europa van de Volkskrant. Hij woont in Warschau.
Afgelopen weken kreeg Moldavië, dat ongeveer 2,5 miljoen inwoners heeft, ongekende Russische inmenging te verduren. De pro-Europese Sandu nam het op tegen oud-aanklager Alexandr Stoianoglo (57). Hij wordt gesteund door de Socialistische Partij, die van oudsher banden met Rusland heeft. Stoianoglo bepleitte in zijn campagne goede relaties met zowel de EU als Rusland.
De grootschalige opkomst, met name van de diaspora die Sandu een warm hart toedraagt, heeft bijgedragen aan haar overwinning. Ruim 300 duizend Moldaviërs die in het buitenland wonen, brachten hun stem uit: een recordopkomst onder deze groep.
Tegelijk gaat Sandu, de eerste vrouwelijke president van haar land, een uitdagende tweede termijn tegemoet. Ze is president van een verdeeld land, dat afgelopen tijd behalve weerbaar ook kwetsbaar is gebleken voor Russische inmenging. Om alles uit haar deels ceremoniële rol als president te halen, heeft ze ook een gelijkgestemde regering nodig. De parlementsverkiezingen volgende zomer zijn doorslaggevend voor de toekomst van het land.
Voor nu slaken Sandu en haar bondgenoten een geopolitieke zucht van verlichting. Tijdens haar overwinningstoespraak zei ze dat Moldaviërs hun land hebben ‘gered’. ‘Jullie hebben een les in democratie gegeven die de geschiedenisboeken waardig is’, aldus Sandu. ‘Vrijheid, waarheid en rechtvaardigheid hebben overwonnen. We hebben bewezen dat we samen diegenen kunnen verslaan die ons op de knieën willen dwingen.’
Al ruim voor de eerste ronde van de verkiezingen op 20 oktober, die samenviel met een referendum over toekomstige toetreding tot de EU, werd Moldavië overspoeld door Russische desinformatie.
De autoriteiten in hoofdstad Chisinau legden eveneens een netwerk bloot dat kiezers omkocht. Ruim 130 duizend burgers zouden hierbij zijn betrokken. Onafhankelijke media bevestigden het bestaan van dit netwerk, dat wordt aangestuurd door de voortvluchtige pro-Russische oligarch Ilan Shor.
Die eerste ronde resulteerde niet in voldoende stemmen voor Sandu, waardoor een tweede ronde nodig was. Het referendum dat het pad naar de EU van Moldavië moest vastleggen in de grondwet, viel zeer nipt uit in het voordeel van het Europese kamp: dat kreeg 50,4 procent van de stemmen. Afgelopen week bepaalde het Grondwettelijk Hof dat het referendum geldig is. De grondwet wordt aangepast.
Ook de tweede ronde verliep uiterst gespannen. Zo was het bovengenoemde netwerk van Shor om stemmen te kopen weliswaar ontdekt, maar niet volledig opgerold. Afgelopen week kregen Moldaviërs sms’jes van de politie om ze te waarschuwen tegen omkoping. Russische hackers voerden een aanval uit op het digitale systeem van de kiescommissie.
Volgens Stanislav Secrieru, veiligheidsadviseur van Sandu, vond er georganiseerd vervoer van Moldavische kiezers plaats vanuit Rusland. Stemlokalen voor Moldaviërs in het buitenland werden geplaagd door valse bommeldingen. Dit gebeurde onder meer in Duitsland, het Verenigd Koninkrijk en Roemenië.
Toen de westers georiënteerde Sandu voor de eerste keer aan de macht kwam in 2020, onderhield ze aanvankelijk terughoudende maar pragmatische betrekkingen met Moskou. Dit veranderde na de invasie van buurland Oekraïne. Het was een waterscheiding waarna de president een ondubbelzinnig westerse koers insloeg.
Rusland doet zijn uiterste best om Moldavië, dat het als voormalig Sovjet-land tot zijn invloedssfeer rekent, te destabiliseren (iets wat het Kremlin ontkent).
Met een nieuwe overwinning van Sandu zal dit niet ophouden. En behalve de dreiging van buiten heeft ze ook binnenlandse problemen om op te lossen. Er is onvrede over de slechte economie van Moldavië, een van de armste landen van Europa. Haar eerdere beloften om corruptie uit te wieden, met name binnen de rechterlijke macht, zijn nog niet volledig ingelost.
In Moldavië zelf kreeg Sandu iets minder dan de helft van de stemmen, de diaspora trok haar over de streep.
Tijdens haar toespraak afgelopen nacht zei Sandu ook naar haar critici te luisteren. Ze wil ‘Moldavië ontwikkelen in vrede en democratie, samen met alle Moldaviërs en voor alle Moldaviërs.’
Tijdens haar eerste termijn ontpopte Sandu zich als een toegewijde en uiterst vaardige president die Moldavië door crises als de coronapandemie en de oorlog in buurland Oekraïne loodste. Die ervaring komt tijdens haar tweede termijn in een uiterst onrustige regio goed van pas.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant