De Universiteit Utrecht zet een streep door een aantal taalstudies, waaronder Keltische Taal en Cultuur. Er melden zich zo weinig studenten aan dat de studie niet meer rendabel is. Doodzonde, vindt keltoloog Nike Stam, die pleit voor het behoud van de opleiding: ‘Er valt nog zóveel te onderzoeken.’
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant. Ze schrijft met name over onderwijs.
Het hing al een tijd in de lucht, maar opeens stond het zwart-op-wit in een mail van het College van Bestuur: de studie Keltische Taal en Cultuur aan de Universiteit van Utrecht (UU) gaat verdwijnen. ‘Dat was ontzettend pijnlijk’, zegt Nike Stam (37), die onderzoek doet aan de faculteit. ‘Keltisch is een vak waar je niet zomaar voor kiest. Iedereen die hier werkt, zet zich er met hart en ziel voor in.’
De UU is de enige universiteit in de Benelux die nog Keltisch aanbiedt. De opleiding vierde vorig jaar haar honderdjarige jubileum en organiseerde ter ere hiervan een internationaal congres, waar honderden keltologen van over de hele wereld op afkwamen.
Niet alleen Keltisch wordt wegbezuinigd, ook voor de opleidingen Duits, Frans, Islam en Arabisch, Italiaans en Religiewetenschappen valt het doek. Volgend jaar is het laatste collegejaar dat studenten zich aan de UU voor deze bacheloropleidingen kunnen inschrijven.
Ook op andere universiteiten staan taalstudies al jaren onder druk. De Universiteit Leiden maakte deze week bekend dat Chinees, Japans, Koreaans en Zuidoost-Aziëstudies voortaan opgaan in de nieuwe bachelor Aziëstudies. Ook Frans, Duits en Italiaans worden samengevoegd tot één studie.
De opleidingen zijn al jaren niet rendabel, omdat te weinig studenten zich ervoor aanmelden. Met de aangekondigde bezuinigingen van het nieuwe kabinet is de financiële situatie nog nijpender geworden. Dat is ook de reden dat de UU het mes zet in taalstudies, schrijft decaan Thomas Vaessens van de faculteit Geesteswetenschappen in een verklaring. Het tekort van de faculteit loopt op van zo'n 7 miljoen euro in 2025 tot 13 miljoen euro in 2027. ‘Op dit moment is geen sprake van gedwongen ontslag’, aldus Vaessens. ‘Maar het bestuur kan een reorganisatie op termijn niet uitsluiten.’
Voor de zes medewerkers van de vakgroep Keltische Taal en Cultuur breekt een onzekere tijd aan, want het is nog onduidelijk hoe de universiteit invulling gaat geven aan de belofte om hun expertise te behouden. ‘We zijn een hele hechte vakgroep en een hele hechte studentengemeenschap’, zegt Stam. Ze vreest dat de studie door de maatregelen ‘versnipperd’ raakt en nog minder zichtbaar wordt.
Wat houdt Keltisch in?
‘Het is een talengroep, net als het Germaans of het Romaans. Op de opleiding ligt de nadruk op de middeleeuwse talen: het historisch-Iers en historisch-Welsh. Ook de moderne talen komen aan bod. En het Gallisch, de taal die wordt gesproken door Asterix en Obelix. Onze studievereniging heet Asterix. Het Gallische woord ‘rix’ is verwant aan het Romeinse ‘rex’, wat koning betekent.
‘Ik ben zelf in 2005 begonnen aan de studie. Het was de tijd dat de film The Lord of the Rings was uitgekomen en zo’n 25 studenten zich voor de studie hadden aangemeld. Ik bleek de enige van de studenten te zijn die de film niet had gezien en geen Elfs kon praten.’
Wat is het belang van deze studie?
‘De Keltische taal is onderdeel van onze cultuur en identiteit. Het Iers is een van de vroegste schriftculturen van middeleeuws Europa, naast het Latijn. In de studie vertalen we oude verhalen uit onder meer de negende eeuw en kijken hoe die doorwerken in de moderne literatuur of computergames. Het Keltisch werd ook in delen van Nederland gesproken. Aan de hand van de historische taalkunde kunnen we vaststellen dat Nijmegen een Keltisch woord is en dat er dus met grote waarschijnlijkheid ook Kelten hebben gewoond.
‘Ik heb juist het idee dat het Keltisch richting een bloeiperiode gaat. De laatste tijd zijn er een aantal Ierstalige films uitgekomen die in de prijzen zijn gevallen, zoals Quiet Girl (Iers: An Cailín Ciúin). Binnenkort gaat er in Nederland een film in première over de hip-hop-band Kneecap, die exclusief in het Iers rapt.’
De studie trekt ongeveer 10 studenten per jaar, ver onder de grens van 25 studenten. Valt het wel te verantwoorden dat de studie moet worden bekostigd van het collegegeld van anderen?
‘Dat kun je ook zeggen over een zorgverzekering. Ik denk dat we moeten bedenken wat we in de wetenschap belangrijk vinden en hoe we dat al dan niet in de lucht houden. Overigens is het niet zo dat er maar tien studenten in de collegebanken zitten. We hebben een toegenomen aantal bijvakkers van andere opleidingen, die bij ons college komen volgen. Soms zitten er wel vijftig studenten in de zaal.’
Valt er nog veel te ontdekken in dit vakgebied?
‘Ontzettend veel! Er zijn zoveel Middeleeuwse teksten die nog vertaald, uitgegeven en in de context geplaatst moeten worden. Een collega van mij publiceerde onlangs een boek met een nieuwe visie op een van de romans van koning Arthur. Dat sloeg in als een bom, op de goede manier.
‘Onze hoogleraar Keltologie Peter Schrijver vindt nog altijd nieuwe verbanden tussen woorden en talen. Bronnen zijn er nauwelijks, dus hij is als een soort wiskundige bezig om op basis van vondsten uit Romeins-Gallië te achterhalen hoe een taal als het Keltiberisch eruit moet hebben gezien.
‘Zelf doe ik momenteel onderzoek naar middeleeuwse kopiisten: mensen die hun spelling zo aanpasten dat het ouder leek dan het daadwerkelijk was, zoals ze dat in de Efteling ook doen door ‘ck’ of ‘ae’ achter woorden te plakken.’
Gaan jullie het besluit van de universiteit nog aanvechten?
‘We zijn een petitie begonnen voor het behoud van Keltisch. In een paar dagen tijd hebben we al bijna vierduizend handtekeningen verzameld. Ook hebben inmiddels zo’n vijftig collega’s uit het buitenland brieven naar onze rector gestuurd, om te pleiten voor het behoud van ons vakgebied. Die steun doet ons ontzettend goed. Ik hoop ook dat die interesse laat zien dat klein zijn niet betekent dat we onbelangrijk zijn.’
In een eerdere versie stond dat studenten zich alleen dit jaar nog konden inschrijven, maar dat kan volgend jaar ook nog.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant