Hoeveel prullenbakken worden overhoop gehaald of opengebroken door statiegeldjagers? Met een nationale prullenbakkentelling willen milieu-activisten vooral laten zien dat het níét zo’n groot probleem is.
‘Ik zie hier nooit opengetrokken prullenbakken’, zegt Nicole Behnke op de verzamelplaats voor prullenbakkentellers in het Arnhemse Park Presikhaaf. En juist dáárom heeft ze haar zondag uitgetrokken om de veelal piekfijne prullenbakken in haar wijk vast te leggen. ‘Je leest in de media dat statiegeldjagers prullenbakken openbreken en de inhoud op straat terechtkomt. Maar volgens mij speelt dat alleen in grote steden, en dan vooral in de Randstad.’
Op het eerste gezicht misschien wat onlogisch: een afvalvrijwilliger, zoals Behnke zichzelf noemt, die regelmatig zwerfvuil raapt en nu wil aantonen dat de schade van opengetrokken bakken wel meevalt. Maar, zegt de communicatiemedewerker: ‘De opengetrokken prullenbakken worden gebruikt als argument tegen statiegeld. Terwijl: het is hier sinds de invoering van statiegeld op blikjes alleen maar schoner geworden.’
Precies die redenering volgt initiatiefnemer van de telling Dirk Groot. De zelfbenoemde ‘Zwerfinator’ fotografeert, noteert en analyseert al jaren zwerfafval in Nederland. Sinds blikjes statiegeld opleveren, zitten er gemiddeld 82 procent minder blikjes in het afval dat hij vindt. Het probleem van de geplunderde prullenbak is daar niets bij, verwacht hij vandaag uit de telling te concluderen.
Met die telling helpen zondag vrijwilligers op zo’n honderd plekken in heel Nederland. ‘Mensen gaan een uurtje op pad, sommigen doen gewoon hun dagelijkse rondje met de hond, en maken foto’s van alle prullenbakken die ze tegenkomen’, zegt Groot. ‘Die foto’s sturen ze naar mij, en ik analyseer vervolgens, met behulp van een computerprogramma, hoe prullenbakken eraan toe zijn op welke locatie.’
Als ieders telefoon toestemming heeft gekregen de locatie bij foto’s ook vast te leggen – nog best even klooien, zo blijkt – gaat het groepje van zes vrijwilligers op pad. Op een online kaart ziet Behnke waar in Arnhem precies prullenbakken staan. Wandelend van de een naar de ander blijkt inderdaad: veruit de meeste zien er netjes uit. Van de 45 gefotografeerde afvalbakken is er één overhoop gehaald, met een zee van plastic eromheen, en één die niet meer sluit. Tijdens zijn vooronderzoek in Amsterdam telde Groot dat daar een op de tien bakken is opengetrokken.
‘Dit probleem speelt vooral op plekken waar veel toeristen zijn, omdat daar het meeste wordt geconsumeerd en dus het meeste wegwerpafval ontstaat’, zegt de afvalonderzoeker. ‘Maar dat het een minder groot probleem is dan mensen denken, betekent natuurlijk nog niet dat er niks moet veranderen.’
De gemeente Amsterdam experimenteert nu met zijn idee om prullenbakken magnetisch te sluiten in plaats van met een slot, zodat statiegeldjagers ze niet kapot hoeven maken om bij de blikjes te kunnen. En net als in bijvoorbeeld Nijmegen, Breda, Arnhem, Den Haag en Utrecht hangen in de hoofdstad aan sommige prullenbakken zogenoemde doneerringen: een rekje waar een zestal blikjes en flesjes in past.
Maar die rekjes bieden geen soelaas: ze zijn weinig effectief, concludeerde onder meer de gemeente Den Haag. Ondanks de felgekleurde rekjes, stickers, en afvalvoorlichters bleek driekwart van de ondervraagden in een enquête ‘niet bekend met het concept’. Ook belandt er regelmatig afval zónder statiegeld in de rekjes.
Hoeveel zin het heeft om vuilnisbakken te sluiten met magneetjes moet nog blijken, maar de Arnhemse tellers hebben er weinig vertrouwen in. ‘Mensen die in prullenbakken graaien, zijn vaak aan het overleven. Om je bezig te houden met je omgeving moet je toch iets hoger op de sociale ladder staan’, zegt Minouche Egbers, die uitgerust met geel hestje, prikker en vuilniskarretje meedoet aan de telling. ‘Je ziet nu ook dat prullenbakken door statiegeldjagers worden opengemaakt met een generieke sleutel, maar er alsnog afval omheen ligt.’
Als het aan medeteller Mark Diepstraten ligt, wordt vooral ingezet op meer en betere inleverpunten, zodat consumenten hun blikje niet in de vuilnisbak gooien. 'Fabrikanten houden bakken met geld over omdat er nog steeds veel blikjes en flesjes niet worden ingeleverd. Dat zouden ze moeten investeren in automaten waar je honderden verpakkingen tegelijk in kunt gooien, zoals er nu maar vijf zijn in heel Nederland.’
Een hogere borg op blikjes zou ook helpen, denkt Behnke: ‘Veel mensen vinden 15 cent niet de moeite waard. Ik zag laatst zelfs een paar scholieren voor de lol hun blikjes plattrappen. Met 50 cent per blikje zouden ze daar wel twee keer over nadenken: dan kun je er nog snoep van kopen.’
Naast de prullenbakken gaat ook een in de prak gereden scooter op de foto – om ongeregeldheden bij de gemeente te melden heeft Behnke een app. ‘Door mijn werk bij een gebiedsontwikkelaar ben ik altijd bezig met de openbare ruimte’, zegt ze. ‘Zelfs als ik in mijn ChatGPT-app voor de verandering eens een vraag stel die daar niet aan gerelateerd is, komt er tóch een antwoord terug dat daarover gaat. Zo erg is het.’
Die passie kan ze kwijt bij Heel Arnhem Schoon: een groep van zo’n vierhonderd inwoners die regelmatig zwerfafval prikt. Maar niet iedereen die vandaag meedoet, is onderdeel van dat collectief. ‘Ik heb de troep voor mijn deur heel lang opgeruimd’, zegt Diepstraten. ‘Maar op een gegeven moment kreeg ik het gevoel dat dat soort acties van vrijwilligers door overheden worden gebruikt om niks aan het probleem te doen. Dus ik houd het voortaan bij tellen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant