Gaan de Europese christendemocraten volgende week in zee met radicaal-rechts om de nieuwe Europese Commissie erdoor te duwen? Ze hebben alle troeven in handen. ‘De EVP denkt: wij zijn de macht. Het getuigt van ongelooflijke arrogantie.’
is EU-correspondent van de Volkskrant. Hij woont en werkt in Brussel.
Het is dat hij een beetje mank loopt – een ongelukje tijdens een wandeling met zijn vrouw – anders zou Manfred Weber deze dagen met vastberaden tred door de wandelgangen van het Europees Parlement denderen. De leider van de Europese christendemocraten straalt, en hij heeft alle reden daartoe: zijn Europese Volkspartij (EVP) staat op een nieuw hoogtepunt in haar toch al rijke geschiedenis als machtspartij.
In Nederland mag het CDA in de marge van de oppositie haar electorale wonden likken, in Brussel en Straatsburg zijn de christendemocraten weer oppermachtig. En Weber is de verpersoonlijking van deze EVP-werdegang. Werd de 52-jarige Duitse CSU’er in 2019 afgeschreven als ‘de loser van Europa’ nadat hij naast het voorzitterschap van de Europese Commissie had gegrepen, inmiddels kan niemand meer om hem heen. Hij bepaalt volgende week of en hoe de nieuwe Europese Commissie wordt goedgekeurd. Wat in het Europees Parlement tot hoorbaar tandengeknars leidt. ‘Zonder Weber staat alles stil’, erkent PvdA-Europarlementariër Mohammed Chahim.
De cijfers spreken tot de verbeelding. In het 720 zetels tellende Europees Parlement zijn de christendemocraten sinds de Europese verkiezingen van juni met 188 zetels veruit de grootste fractie, de sociaaldemocraten volgen met 136 zetels. Nog belangrijker, want politiek draait om macht: zonder EVP is er geen meerderheid mogelijk. De EVP (waarbij zowel CDA, BBB als NSC zijn aangesloten) kan met de pro-Europese sociaaldemocraten, liberalen en groenen in zee gaan (454 zetels) of met de anti-Europese conservatieven, patriotten en soevereinen (375 zetels). Andere coalities zijn politiek niet haalbaar. ‘Ik heb geen alternatieven, Weber wel’, concludeert Iratxe García Pérez, de leider van de Europese sociaaldemocraten.
Maakt dat de EVP onoverkomelijk in het parlement, ook in de andere EU-instituties is de opmars van de christendemocraten onmiskenbaar. Bij de EU-toppen waar de 27 regeringsleiders de koers van de EU uitzetten, zitten momenteel veertien premiers en presidenten van christendemocratische huize, bijna een verdubbeling vergeleken met de acht uit 2019. Om het verschil te markeren: de sociaaldemocraten hebben vier premiers aan de leiderstafel, van wie de twee belangrijkste (de Duitse bondskanselier Olaf Scholz en de Spaanse premier Pedro Sánchez) na de volgende verkiezingen vermoedelijk vervangen worden door EVP’ers.
Eenzelfde dominantie tekent zich af in de Europese ministerraden, die samen met het parlement de wetten goedkeuren. Tot slot, en niet onbelangrijk: van de 27 leden van de nieuwe Commissie zijn er – als het parlement deze maand akkoord gaat – vijftien afkomstig van de EVP, inclusief Wopke Hoekstra.
‘Het voelt als een overwinning’, beaamt Weber met een brede glimlach. ‘De mensen hebben op ons gestemd, centrumrechts zit stevig in het zadel.’ De EVP is misschien een saaie partij, maar wel solide, zegt hij in de protocolkamer van het parlement in Straatsburg, de plek waar normaliter hoogwaardigheidsbekleders even wachten voor ze plenaire zaal betreden. ‘Geen theater, je weet wat je krijgt.’
Bijvoorbeeld dat de klachten van de auto-industrie over de milieuwetten een luisterend oor vinden, net als die van de burger over de groene omwenteling van de samenleving. Het duurt bij Weber nooit lang voor de naam van Frans Timmermans (PvdA) valt, de voormalig Europees Commissaris voor de Green Deal. ‘Timmermans was van het opgeheven vingertje, wij zijn van de uitgestoken hand.’
En dat werkt, de EVP doet wat de rest niet doet: verkiezingen winnen. Zijn die verkiezingen een nationale zaak, Weber speelt op de achtergrond een belangrijke rol als EVP-fractieleider én partijleider. Elke week spreekt hij met premiers en presidenten, de lijnen binnen de EVP zijn kort, de politieke voelsprieten alomtegenwoordig.
‘Als de Europese liberalen bijeen zijn, komt daar bijna geen hond’, zegt D66-Europarlementariër Gerben-Jan Gerbrandy, wiens partij bij de liberale fractie Renew is aangesloten. ‘EVP-toppen daarentegen zijn een machtsfeest. Iedereen komt ook om die macht uit te stralen.’ Chahim (PvdA): ‘De EVP is een heel grote geoliede machine.’ Lachend: ‘De sociaaldemocraten zijn meer als een Mexicaans leger: veel officieren, weinig soldaten.’
Dirk Gotink, als Europarlementariër van NSC bij de EVP aangesloten, ziet daar het groeiende zelfvertrouwen. ‘De EVP bepaalt nu de stemmingen in het parlement. Het is een machtspositie die er de afgelopen jaren niet was’, zegt Gotink, voorheen een woordvoerder van Weber. ‘De EVP wint nu by default’, analyseert een ervaren parlementsambtenaar.
De eerste tekenen van deze spilpositie waren afgelopen weken zichtbaar toen de EVP flirtte met de Europese Patriotten (onder meer PVV, Rassemblement National, Fidesz, Vox, Vlaams Belang) en de fractie van Soevereine Naties (vooral AfD) bij een resolutie over Venezuela en instemde met radicaal-rechtse begrotingsvoorstellen om EU-geld in te zetten voor hekken aan de Europese buitengrenzen. Plaagstootjes volgens betrokkenen, om te laten voelen wie in het parlement de dienst uitmaakt. Voor als het serieus wordt, zoals volgende week bij de hoorzittingen van de kandidaat-commissarissen en de stemming over de nieuwe Commissie. En bij de vloed aan wetgeving de komende jaren van die Commissie.
‘Borstklopperij’, betitelt VVD-Europarlementariër Malik Azmani het gedrag van de christendemocraten, en hij ziet het met lede ogen aan. ‘Het is politiek met een kleine p’. Hij wijst op de grote kwesties die spelen: de oorlog in Oekraïne, het weer ontvlamde Midden-Oosten, de klimaatverandering, migratie en de tanende concurrentiekracht van het Europese bedrijfsleven. ‘Europese oplossingen bij crises kunnen alleen door het politieke midden worden gedragen. Je hebt niets aan radicale partijen op de flanken, die willen geen Europees beleid, die willen de EU van binnenuit verzwakken.’ Daar tegenaan schurken, zoals de EVP nu doet, is volgens Azmani kinderlijk gedrag. ‘En dat moet stoppen. Hoogmoed komt voor de val. De EVP moet terug in het vak van de verantwoordelijkheid.’
Bas Eickhout, Europarlementariër voor GroenLinks en co-fractieleider van de Groenen, meent dat de christendemocraten nog steeds in hun verkiezingsroes zitten. ‘De EVP denkt: wij zijn de macht. Het getuigt van ongelooflijke arrogantie. Het is zoals het CDA in de jaren tachtig in Nederland zei: we just run this country. De EVP zegt nu: we run this continent.’
Chahim kan er evenmin bij dat de EVP kiest voor coalities met radicaal-rechts. ‘Wake up and smell the coffee, zou ik tegen christendemocraten willen zeggen. De Patriotten en Soevereinen gaan jullie uiteindelijk niet helpen. Die andere route van de EVP is een doodlopende weg.’
Gerbrandy denkt er hetzelfde over: ‘Hun verkiezingswinst is een pyrrusoverwinning. De EVP-verkiezingsbelofte – pro-Europa, pro-Oekraïne, pro-rechtsstaat – gaat over rechts nooit lukken. Wat je wel doet, is de Le Pens en Orbáns groter maken, zoals de VVD in Nederland Wilders groot maakt.’ Uiteindelijk zal de wal het schip keren, verwacht Gerbrandy.
Maar de schade kan volgens Eickhout aanzienlijk zijn. ‘Dit spierballengedrag van de EVP vermorzelt het vertrouwen bij de pro-Europese coalitiepartners.’ Geen loze waarschuwing: nadat de EVP de radicaal-rechtse begrotingsvoorstellen had gesteund, trokken de sociaaldemocraten, liberalen en Groenen hun handen af van de slotresolutie over de begroting die ze samen met de christendemocraten hadden opgesteld. Omdat radicaal-rechts hier ook niet thuis gaf, stond uiteindelijk iedereen met lege handen. ‘Wij hadden een duidelijke streep getrokken’, zegt Gerbrandy. ‘Laat dit een boodschap zijn voor de EVP.’
‘Het kan niet zonder ons, maar dat betekent niet dat wij alles kunnen doen wat we willen’, weet CDA-Europarlementariër Jeroen Lenaers. ‘We hebben 26 procent van de stemmen, niet 51 procent. Maar de sociaaldemocraten en liberalen doen alsof er überhaupt geen verkiezingen zijn geweest. Sorry, maar dat is niet het geval: zij zullen water bij de wijn moeten doen. En wij moeten resultaten leveren, daarop worden we bij de volgende verkiezingen afgerekend.’
NSC’er Dirk Gotink stelt dat de afgelopen vijf jaar voor veel christendemocraten ‘een lijdensweg’ was door de Green Deal van Timmermans en hun eigen commissievoorzitter Ursula von der Leyen. ‘We kregen noodsignalen uit de economie, dat we bedrijven en overheden verlamden met onze regelzucht. Daar gebeurde niets mee. Het was slikken of stikken. De EVP tekent niet bij het kruisje voor nog eens vijf jaar van hetzelfde met de linkse fracties. No way! De Groenen en liberalen hebben electoraal een pak slaag gehad, niet wij.’
Manfred Weber: ‘De sociaaldemocraten en liberalen moeten nog verwerken dat hun meerderheid is verdwenen.’ Het verwijt van centrumlinks dat de EVP gemene zaak maakt met radicaal-rechts, steekt hem. ‘Ik word moe van die aantijgingen.’ Hij benadrukt dat de sociaaldemocratische premier Mette Frederiksen in Denemarken het hardste migratiebeleid voert, de liberaal Emmanuel Macron bij de christendemocraat Michel Barnier om hulp aanklopte en de VVD in Nederland met de PVV regeert. Lenaers spreekt over ‘selectieve verontwaardiging’.
‘Wij werken niet samen met radicaal-rechts’, stelt Weber. ‘Bij de vele uitdagingen waarvoor Europa staat, valt niets te bereiken met Orbán en Le Pen. Hun partijen blijven nationalistische partijen. En de EVP is een pro-Europese partij, dat zit in ons DNA. Maar ik haal onze voorstellen niet van tafel omdat radicaal-rechtse partijen ze steunen. Zij hebben nul invloed op ons beleid.’
De sociaaldemocratische García Pérez lacht schamper om Webers belofte. ‘Dat zijn woorden. Voor mij telt het resultaat. Ik zie vooral onacceptabel gedrag van de EVP.’ Ook Eickhout is niet onder de indruk van Webers pro-Europese pose. Volgens hem doorbreekt de EVP het cordon sanitaire, de afspraak van pro-Europese partijen om niet met radicaal-rechts samen te werken. ‘Dat de EVP nu voorstellen steunt van de Patriotten en Soevereinen – en andersom – is geen toeval. Het is het resultaat van een diepere samenwerking.’
Eickhout snapt de opstelling van de EVP niet, per slot van rekening stemde radicaal-rechts in het parlement tegen een tweede termijn voor Von der Leyen. Dat zij die alsnog kreeg, kwam door de steun van haar eigen EVP, de sociaaldemocraten, de liberalen en de Groenen. ‘Ik zou zeggen: Weber, tel je knopen!’
‘De EVP moet kiezen’, zegt García Pérez. ‘Met radicaal-rechts kun je zaken blokkeren, maar je kunt er niets mee bouwen. Het is onacceptabel wat de EVP doet.’ Verkiezingen winnen betekent verantwoordelijkheid nemen, stelt ze. ‘Dat betekent ook dat je je juniorpartners met respect behandelt’, zegt haar partijgenoot Chahim.
Volgens de PvdA’er zijn de andere pro-Europese partijen alleszins bereid compromissen te maken met de EVP. ‘Maar dan moet de EVP zich daar wel aan houden. Wij willen vaste verkering, geen knipperlichtrelatie. En als dat niet kan: zoek het dan maar uit.’ Eickhout: ‘Het houdt een keer op.’
In dat geval dreigt een totale impasse waarbij de EU-machinerie stilvalt. Radicaal-rechts zal niet als de reddende engel optreden. ‘Besluitvorming in het parlement is altijd gebaseerd geweest op een coalitie vanuit het midden. Dat systeem valt in duigen bij fragmentatie op de flanken’, concludeert Gotink.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant