Bij de herdenkingen van de moord op Theo van Gogh, zaterdag 20 jaar geleden, klonk de vraag wat hij van Nederland anno 2024 gedacht zou hebben. Voor radicaalrechtse fans is het duidelijk: hij zou aan hun kant staan. Anderen zijn daar niet zo zeker van. ‘Hij zou zich omdraaien in zijn graf!’
is verslaggever van de Volkskrant. Ze schrijft onder meer over asiel, migratie en polarisatie.
Terwijl op het fietspad van de Linnaeusstraat het Amsterdam van nu voorbijraast, houdt een groepje stil bij het verleden. De voorvrouw krijgt een wit plastic zakje aangereikt, ze haalt er een cactus uit en plaatst die op de parkeerplaats. In een Action-shopper zitten een kaars en aansteker. ‘Kunnen we twee minuten stilte houden?’
Zaterdag was het 20 jaar geleden dat Theo van Gogh door moslimfundamentalist Mohammed Bouyeri op deze plek werd vermoord. De filmmaker, interviewer en columnist is in de aanloop naar 2 november al op veel plekken gememoreerd: in de documentaireserie De Hunkering, in talkshows, kranten. In Amsterdam werd dit weekend niet alleen op de Linnaeusstraat stilgestaan bij zijn dood, maar ook in het debatcentrum De Balie.
Bij veel herdenkingen hoorde je dezelfde vraag: wat zou Theo van het Nederland van nu gedacht hebben? Hoe verhoudt zijn geestelijke nalatenschap zich tot 2024?
‘Zou jij de goddelijke kale hebben ingeruild voor de blonde volksheld’, vraagt vriendin Katja Schuurman zich af in De Balie, refererend aan Pim Fortuyn, door Van Gogh de goddelijke kale genoemd, en Geert Wilders. ‘Ik zag gisteren een item over jou bij Ongehoord Nederland’, sprak vriendin Olga Zuiderhoek op hetzelfde podium. ‘Jij bent hun held. Het is Baudet, Wilders, Van Gogh. Als je nog geleefd had, zou jij dan aan die desk gestaan hebben?’
Op de Linnaeusstraat bestaat geen twijfel over het antwoord op die vragen. Elk jaar komen op deze plek de fans van Pim Fortuyn samen, verzameld in de stichting Vrienden van Pim. En de vrienden van Pim zijn automatisch óók de vrienden van Theo.
Op het oog is het een bont gezelschap. Een broze senior leest een zelfgeschreven aanklacht voor, waarin hij stelt dat er zowel bij de LPF-leider als Van Gogh sprake zou zijn van ‘staatsliquidaties’. Een Utrechtse vrouw stelt zich voor als ‘Evilette’, haar artiestennaam als heks. ‘Goatfuckers’, staat op een enorm geschilderd portret van Van Gogh dat een man in bruine waxjas aan zijn nek heeft hangen. Edwin Wagensveld, voorman van anti-islambeweging Pegida, is eveneens aanwezig.
Hoe veelkleurig ook; op de Linnaeusstraat is het denken eenduidig. De islam is een groot probleem, de grenzen moeten dicht, links is de vijand. Aan dat prisma van standpunten is de afgelopen jaren ook weerstand tegen hulp aan Oekraïne, liefde voor Israël en overheidswantrouwen toegevoegd. Een aantal aanwezigen was ook actief bij de anti-overheidsprotesten in de coronaperiode.
‘We moeten niet meer tolerant zijn’, roept een van de aanwezigen, een entertainer uit Den Haag. ‘Niet zo van: kom maar binnen met je knecht.’
‘Die knecht mag wel binnen’, reageert een blonde vrouw. ‘Als hij maar zwart is!’ Op het fietspad scheurt een jonge moslima met hijab langs op een fatbike. ‘Zag je dat?’, fluistert een jongen tegen een aanwezige.
Soms stoppen voorbijgangers even om te lezen wat er op de A4-tjes staat die de herdenkers op de parkeerplaats geplakt hebben. ‘Ik ga al!’ roept een Amsterdamse van kleur als ze van de Haagse entertainer hoort dat Nederland wit moet worden. Maar vaker versnelt de hoofdstedelijke havermelkelite haar pas. Een vrouw trekt een wenkbrauw omhoog en duikt snel een conceptstore in met de naam ‘All the luck in the world’.
In De Balie herdenken de aanwezigen Van Gogh met speciaalbier en rode wijn in de hand. Olga Zuiderhoek, Katja Schuurman en zus Jantine van Gogh zitten op het podium met een acteur die uitgedost is als de filmmaker, inclusief een groot hoofd van papier-maché. ‘Ik kan niet anders dan concluderen dat we Theo ontzettend missen. Ook in het publieke debat en als interviewer’, zegt de zus. ‘Wat zou het verfrissend zijn als een interviewer zou vragen: denk je weleens aan overspel?’
‘De samenleving geeft steeds minder ruimte aan kunstenaars en opiniemakers’, benadrukt Yoeri Albrecht, directeur van De Balie, in zijn inleiding. ‘De tijden zijn vertrut. Links én rechts wedijveren in het kapotmaken.’ Van Gogh was daarentegen ‘een vrijdenker par excellence’, aldus Albrecht.
De aanwezigen op de Linnaeusstraat zijn niet blij dat de officiële herdenking die middag in het debatcentrum plaatsvindt. ‘Die linkse kut-Balie’, zegt een man met pet. ‘Dat de familie daaraan meewerkt! En hier zie je ze nooit.’
Na de herdenking op de plek van de moord in de Linnaeusstraat loopt de groep naar het Amsterdamse Oosterpark, waar het monument De Schreeuw staat. De Haagse entertainer houdt nogmaals een verhaal, maar nu wordt hij onderbroken door een jonge Amsterdamse die langsfietst. ‘Schaam je dood!’, roept ze.
Er ontstaat een discussie tussen de herdenkers en andere voorbijgangers, al snel gaat het over de situatie in Gaza - en dan weer over Nederland, alles loopt door elkaar.
‘Elke dag zijn er bombardementen, elke dag gaan er mensen dood’, zegt een oudere man met een migratie-achtergrond, die stilhoudt met een andere buurtbewoonster.
‘Maak een parkeerplaats van Palestina en dan zijn we klaar’, reageert Wagensveld van Pegida. ‘Israël doet eindelijk het goede werk.’ De andere aanwezigen vallen hem bij. ‘Israël! Israël!’
‘Nederland moet weer blank worden’, besluit de Pegida-man. ‘Daar is niets racistisch aan.’
‘Als Theo van Gogh dat hoort’, roept de buurtbewoonster, ‘draait hij zich om in zijn graf’.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant