Het is een van de grote mysteries van de arbeidsmarkt: terwijl werkgevers klagen dat er geen personeel te vinden is, staan nog altijd ruim een miljoen Nederlanders aan de kant. We gaan op sollicitatiecursus bij het UWV.
Marieke de Ruiter is economieredacteur. Ze is specialist arbeidsmarkt en sociale zekerheid.
‘Het klinkt misschien lullig’, waarschuwt Laura. ‘Maar ik hoop dat ik deze training met jullie niet zal afmaken.’ Het is een warme woensdagmiddag in augustus en de training waar de 41-jarige Amsterdamse op doelt, is de sollicitatiecursus van het UWV. Die moet de acht cursisten die vandaag in de kantoorkolos in Amsterdam-West zijn samengekomen in tien weken ‘succesvol naar werk begeleiden’.
Het is een van de manieren waarop de uitkeringsinstantie probeert werklozen aan de bak te krijgen. Terwijl werkgevers in journaals verzuchten dat het personeel ‘op’ is en het IMF waarschuwt dat de krapte op de arbeidsmarkt de groei van de Nederlandse economie remt, staan er nog altijd een miljoen mensen aan de kant. Naast deeltijdwerkers en inactieven gaat het om 377 duizend werklozen.
Acht van hen hebben zich verzameld onder het systeemplafond bij het UWV. Hier zullen Laura, Evaristo, Ibrahim, Amienke, Merel, Bobby, Kim en Lisa de fijne kneepjes van het solliciteren leren. De Volkskrant keek afgelopen maanden met hun bijeenkomsten mee om te onderzoeken: wie hebben ondanks de krapte geen werk? En hoe kunnen zij weer aan een baan komen?
‘Schaam je niet’, is wat UWV-trainer Iwan van Straaten zijn cursisten tijdens de introductieles allereerst op het hart wil drukken. Op de vijfde verdieping van het UWV-gebouw kijkt hij de vijf vrouwen en drie mannen bemoedigend aan. ‘We zien hier voetballers, bankdirecteuren, biologen. Bijna iedereen raakt wel een keer in zijn leven werkloos en ik zou jullie willen uitnodigen: zie dit als een kans om bij te sturen.’
Het is inderdaad een bont gezelschap dat Van Straaten deze woensdagmiddag voor zich heeft: een zachtaardige horecamanager, een Venezolaans ict’er en een voormalig hr-adviseur – van nota bene het UWV zelf. Dat ze het geairconditioneerde lokaal deze zomerse dag verkiezen boven het terras heeft alles te maken met het feit dat ze al een paar maanden thuis zitten. Langer dan gedacht, maar bovenal: langer dan gehoopt.
Aan de inspanningen ligt het niet. ‘Ik heb alleen al de afgelopen maand vijftien brieven geschreven’, verzucht de pittige personeelstrainer Laura tijdens de voorstelronde aan haar medecursisten. ‘En telkens weer krijg ik te horen: je past niet in het profiel. Ik snap het niet, ik werk al sinds mijn 14de en ben nog nooit werkloos geweest. Hoe kan ik het met mijn cv en motivatie niet zijn?’
Voor Bobby (52) is dat na twee jaar werkloosheid wel duidelijk geworden: ‘Ageism is een ding.’ De verkoper spreekt naar eigen zeggen zes talen, heeft ervaring in de internationale sales, de ict én security. En toch lukt het de bonkige kerel niet om zichzelf aan de man te brengen. Kom bij hem dus niet aanzetten met je personeelstekorten. ‘Er is gewoon nog steeds leeftijdsdiscriminatie.’
Als deze klas iets inzichtelijk maakt dan is het wel hoe divers het bestand aan ‘onbenut potentieel’ is. Al is er volgens hoogleraar economie Didier Fouarge van de Universiteit van Maastricht vaak wel een gemene deler: er is een mismatch tussen wat werkgevers zoeken en wat zij bieden. ‘Veel werkgevers selecteren nog altijd op het juiste papiertje en de juiste werkervaring.’
Dat blijkt ook uit de conjunctuurenquête van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS): van de werkgevers die worstelen met personeelstekorten, nam slechts 13 procent minder geschikt personeel aan. ‘Maar ook werkzoekenden zelf zijn kortzichtig in hun zoekgedrag’, aldus Fouarge. ‘Zij denken: ik ben altijd schoenmaker geweest, dus dat zal ik altijd zijn. Ze gaan niet op zoek naar alternatieve beroepen waar meer vraag is naar hun vaardigheden.’
Van Straaten benadrukt bij zijn cursisten daarom: staar je niet blind op je eigen cv. ‘Bedenk: je bent niet het beroep dat je hebt gedaan’, zegt hij met zijn droge Haagse accent. ‘Je bent een uniek persoon met unieke kwaliteiten en die passen soms net zo goed bij een andere functie.’
Die oproep neemt projectmanager Lisa (niet haar echte naam) ter harte. Sinds ze door een reorganisatie bij het reclamebureau waar ze werkte werkloos werd, is ze vastbesloten om betekenisvoller werk te gaan doen. ‘Ik heb net Morele ambitie van Rutger Bregman gelezen’, vertelt ze haar medecursisten. ‘En nu wil ik iets doen voor het klimaat, maar wát?’
De trainer heeft een opsteker in petto: vrijwel in elke sector liggen op dit moment kansen. ‘Maar je moet wel goed onderzoeken naar welke functies in die sectoren vraag is’, zegt hij. ‘Zo zijn er in het onderwijs en de ict nauwelijks banen voor starters.’ Zijn advies voor deze week: ‘Zoek uit wat je competenties zijn, schrijf vijf beroepen op die je leuk lijken en, heel belangrijk, onderzoek vervolgens wat de baankansen zijn.’
‘Sorry, ik laat mijn geluid deze les even aan’, Laura houdt haar telefoon omhoog. ‘Ik had gisteren een heel goed sollicitatiegesprek bij VandeBron (leverancier van groene stroom, red.)’, verklaart ze. ‘Dus ik kan elk moment worden gebeld.’
De Amsterdamse is niet de enige deelnemer die inmiddels flink op stoom is met haar sollicitaties. Tijdens de ‘check-in’ aan het begin van de derde bijeenkomst vertelt de Brabantse klantenservicemedewerker Ibrahim over de twee gesprekken die hij deze week heeft gehad (‘bij één mag ik terugkomen’). Lisa is enthousiast over een vacature bij The Ocean Cleanup van opruimgoeroe Boyan Slat.
Maar dan valt het ineens op: een lege stoel in hun midden. ‘Waar is Bobby?’ vraagt Lisa. Trainer Van Straaten kijkt wat gepijnigd. ‘Bobby zat na twee jaar aan het einde van zijn WW-duur’, legt hij uit. ‘Hij krijgt geen uitkering meer en gaat zich nu vol toeleggen op het ondernemerschap.’
Langdurig werklozen als Bobby zijn er juist steeds minder. Waar tien jaar geleden nog een op de drie werklozen langer dan een jaar thuiszat, is dat inmiddels nog maar een op zeven. Mensen zijn nu vooral kortdurend werkloos als hun flexcontract afloopt. Het is waarschijnlijk de reden dat er bij UWV-bestuurslid Nathalie van Berkel niet direct paniek is uitgebroken over het kabinetsvoornemen om de WW-uitkering in te korten van twee jaar naar anderhalf.
Net zomin maakt ze zich ongerust over het miljard dat de overheid wil bezuinigen op het ambtenarenapparaat, waaronder het UWV valt. ‘Iedereen moet zuiniger aandoen en wij zullen onze bijdrage leveren’, aldus Van Berkel. ‘Maar wij hebben wel aangegeven: dit moet worden behaald door een versimpeling van wet- en regelgeving en mag niet ten koste gaan van onze dienstverlening.’
Het is zonder twijfel de grootste ergernis van iedere werkloze: de vier sollicitatieactiviteiten die verplicht zijn in de WW. Om te testen hoe zinvol die verplichting nog is, begon het UWV in augustus met een proef. Honderdduizend WW-gerechtigden worden willekeurig ingedeeld in drie groepen: bij één groep vervallen alle sollicitatieverplichtingen, bij een ander worden individuele afspraken gemaakt. Daarnaast is er een controlegroep voor wie niets verandert. De resultaten worden in 2026 verwacht.
Met dat laatste heeft het UWV namelijk slechte ervaringen. Tijdens de kredietcrisis moest de uitkeringsinstantie ook de broekriem aanhalen. Toen werd vrijwel al het menselijke wegbezuinigd: tientallen UWV-kantoren sloten en het klantcontact werd goeddeels gedigitaliseerd. Het leidde tot een kloof tussen ‘balie en burger’ waarvoor het UWV zich in de Tweede Kamer moest verantwoorden.
Het moge duidelijk zijn dat er inmiddels een andere wind waait. Trainer Van Straaten voorziet zijn kandidaten persoonlijk van advies voor hun sollicitatiegesprekken. ‘Vertel over jezelf en je passies’, zegt hij bijvoorbeeld. ‘Maar begin niet over je favoriete voetbalclub.’ Nog zo één: ‘Solliciteren is als daten: je moet niet degene zijn die te hard zijn best doet.’
Ook de kandidaten voorzien elkaar van feedback. ‘Let erop dat je soms te zacht praat’, zegt de goudeerlijke Amienke als Ibrahim aan de hand van een voorbeeld uit zijn werkverleden een van zijn goede kwaliteiten moet presenteren. ‘Ik zou je zo aannemen’, luidt het oordeel van Lisa na de gloedvolle pitch van Laura.
En tóch blijft Laura’s telefoon deze les stil.
Het is Laura zelf ook opgevallen, deze tiende en laatste cursusdag van het UWV: ‘Ik ben er nog steeds.’ En ze is niet de enige: tweeënhalve maand nadat de acht werklozen aan de training zijn begonnen, heeft geen van hen nog een baan gevonden. Al zijn er wel hoopvolle tekenen. Ibrahim steekt twee gekruiste vingers in de lucht: ‘Ik heb twee heel goede gesprekken gehad.’
Over de vraag hoe zinvol dit soort UWV-cursussen zijn om werklozen aan het werk te helpen, boog SEO Economisch Onderzoek zich. Volgens een analyse die het twee jaar geleden uitvoerde, neemt de kans op een baan erdoor met 1,8 procentpunt toe. Van de werklozen die geen hulp kregen was 56,9 procent na een jaar aan het werk, bij wie dat wel kregen was dat 58,6 procent.
Hoewel de effecten dus zeer beperkt zijn, is de aanpak volgens SEO op de lange termijn wel kosteneffectief: de maatschappelijke baten, die voornamelijk bestaan uit een hogere arbeidsparticipatie, overstijgen uiteindelijk de kosten van de dienstverlening.
Bovendien is er nog een opbrengst die zich moeilijker in cijfers laat uitdrukken, maar die wel duidelijk wordt tijdens de laatste cursusbijeenkomst: de steun die de deelnemers aan elkaar hebben. Precies op het moment dat hun zelfvertrouwen ergens onder het nulpunt is gezakt, krijgen ze van Amienke ‘douze points’ voor hun sollicitatiepitch. Of zegt Laura dat ze in Lisa ‘een heel sterke vrouw’ ziet.
Maar bovenal is het fijn om te zien dat je niet alleen bent, zegt Ibrahim (35) tijdens de groepsevaluatie. ‘In mijn omgeving werkt iedereen fulltime en dan zit ik dagen thuis niks te doen.’ Dat geldt ook voor Lisa: ‘Van vrienden krijg ik steeds de vraag: heb je al een baan? Dan voelt het alsof ik niet verder kom, terwijl ik wel heel hard probeer.’
Voor trainer Van Straaten staat het vast: ‘De mensen die hier zijn, zijn echt heel dicht bij een volgende baan’, bezweert hij.
Het duurt niet lang voordat hij zijn gelijk haalt: een maand na de laatste cursusdag hebben Amienke, Merel, Ibrahim én Laura een baan gevonden.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant