Sommige mensen lijken elke dag opnieuw uit een ei te kruipen. Want je hoort het wéér: verbazing dat het zo spannend is in Amerika, dat daar mogelijk ‘de helft weer op een man als Trump stemt’.
Wie gewend is om in een vrije democratie te leven en daaraan hecht, in Nederland en elders, zou er goed aan doen om voor de spiegel te gaan staan en te zeggen: jij bent niet normaal. Je hebt goede ideeën en een fijn leven, maar je bent een rare uitzondering.
Want kennelijk bieden een beetje school en simpelweg uit je doppen kijken onvoldoende confrontatie met de werkelijkheid om te beseffen dat de geschiedenis zich niet in een rechte lijn beweegt. En dat ons deel – met die moderne democratische rechtsstaat – nog maar een kort hoofdstuk is, dat zich heeft afgespeeld in slechts een klein deel van de wereld. Zelfs dit fraaie hoofdstuk is vergeven van donkere bladzijden. Het Amerikaanse verhaal alleen al is doorspekt van kolonialisme, wreedheid, slavernij, racisme en vervolging. Trump is niet uit de lucht komen vallen.
Een analyse die ik niet meer kan zien, is die waarin wordt vastgesteld dat mensen stemmen uit angst voor problemen waar ze zelf niet mee te maken hebben. Omdat ze het in materieel opzicht goed hebben en geen ‘last’ hebben van migranten. Kennen de denkers die zulke betogen optuigen de angst voor verlies niet? Verlies van verworvenheden die soms pas een of twee generaties in bezit zijn? Zo’n angst is héél makkelijk aan te wakkeren in een wereld waarin alles van alles afhangt – één onverwachte Chinese beweging en de paracetamol is vijf keer zo duur – en waarin alles verschuift op een manier die zelfs de knapste koppen niet kunnen overzien.
Over de auteur
Kustaw Bessems is columnist van de Volkskrant. Hij was 12 jaar journalist voor de Volkskrant en werkt nu als adviseur voor overheden en maatschappelijke organisaties. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Komt iemand met wat charisma je dan vertellen dat anderen alles van je willen afpakken, dan ligt het voor de hand om hem te geloven. Amerikanen zijn daar misschien nog vatbaarder voor, gevoed met de illusie dat iedereen het ver kan schoppen. Dat maakt een duidelijke verklaring voor je gebrek aan succes extra welkom. Dus natuurlijk word je woedend. Natuurlijk haat je.
Haat is gewoon lekker. Wie dat ontkent, ontkent wat een complete mens is. Wie pretendeert niet in aanleg een hater te zijn, bedriegt zichzelf. Van bekommernis, naastenliefde en samenwerking word je uiteindelijk gelukkiger. Want haat kan je verteren. Maar haat is toegankelijk en verschrikkelijk verslavend. Haat is een cheeseburger.
Net zoals het lekker is om bij een groep te horen. Dús lopen de meeste Republikeinen met Trump mee. Onverschilligheid is ook prettig. In De Groene las ik een prozaïsche verklaring van anti-Trump-Republikein Sarah Longwell voor zijn aanhoudende succes: veel Amerikanen hebben de afgelopen jaren weinig over Trump meegekregen, geloof het of niet.
Propaganda brengt rust. Historicus Timothy Snyder zei in deze krant dat met Trump-aanhangers geen discussie mogelijk is omdat zij geautomatiseerde antwoorden geven. Wat dom van ze, kun je denken. Maar leef je in: wat heerlijk! Dat gevoel van overzicht!
Het is bevrijdend om verantwoordelijkheid af te schudden en tegen de wereld te zeggen: zoek het uit. Het is bevredigend om schuld toe te wijzen: je hebt nú last van inflatie en nú zit Harris op haar stoel, dus wat moet je verder nog weten? Het is zoet om wraak te nemen.
En Trump, Trump is ook nog eens lachen.
Trump kijkt schalks op een mugshot, Trump houdt zijn das om als hij een uurtje meewerkt in de McDonald’s, Trump verkleedt zich als vuilnisman. Trump schudt, nadat hij is ontsnapt aan een moordaanslag, zijn vuist en roept ‘Fight, fight, fight!’ Wat een man.
Hij is onsympathiek ja. Althans vaak. Maar soms valt hij mee. En we weten toch al vanaf het schoolplein dat het zo werkt? De pestkop die soms zijn zachte kant laat zien, krijgt oneindig veel meer waardering dan de lieve, behulpzame klasgenoot.
Ja, hij ziet er belachelijk uit. Uiteraard. Kijk naar Wilders. Kijk naar Johnson. Kijk naar Milei. Het is de les van de pickup artist: geef de ander iets om over te praten. Lachwekkend zijn is een wapen dat afleidt van wat op het spel staat.
Amerika kan een autocratie worden, heeft een teen al over de drempel, en daar is niets vreemds aan. Wij zullen in dat geval allemaal de gevolgen ervaren. Maar mocht Harris nou winnen – en erin slagen die winst te verzilveren, wat niet vanzelfsprekend is – doe mij dan één lol: slaak geen zucht van verlichting. Blijf zo onrustig als nu.
Bovenal, wees alsjeblieft nooit meer verbaasd. Uit die verbazing spreekt de gevaarlijke misvatting dat de democratische rechtsstaat vanzelf overleeft. Terwijl dat dag in dag uit een gevecht vergt. De tegenkrachten hebben de wind in de rug, ook in Europa, en ze hebben het voordeel dat breken makkelijker is dan bouwen.
Om daar iets tegen in te brengen, is gelijk hebben niet genoeg. Op je gelijk hameren – met je fijne leven en goede ideeën – kan averechts werken. Ik las eens een samenvatting door Jelle van der Meer en Marcel Ham van ‘twintig jaar onderzoek naar de boze burger’, en zij concluderen dat één karakteristiek terugkomt: ‘een gevoel van machteloosheid en van verbroken verbindingen. Mensen voelen zich niet gehoord, niet gezien en niet begrepen.’
Dat is het werk dat gedaan moet worden. Herstel van verbindingen. Iets bieden dat beter smaakt dan haat.
Verkiezingen VS
Alles over de Amerikaanse verkiezingen leest u in dit dossier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant