Een aangekondigde ‘disruptieve actie’ van Extinction Rebellion was zaterdagavond voor het Rijksmuseum reden de deuren te sluiten tijdens museumnacht. Ook zonder daadwerkelijk actie te voeren weet de actiegroep ophef te creëren, maar worden ze ook echt effectiever?
De jaarlijkse Amsterdamse museumnacht, voor musea in de hoofdstad een uitgelezen kans om jonge bezoekers te trekken, moest dit jaar een van de belangrijkste publiektrekkers missen. Het Rijkmuseum besloot in aanloop naar de populaire avondopenstelling niet mee te doen. De reden: klimaatactiegroep Extinction Rebellion (XR) had aangekondigd met een ‘geheime’ en ‘disruptieve actie’ te demonstreren tegen de financiële steun van ING aan het Rijksmuseum.
Volgens XR is ING door financiering van de fossiele industrie medeverantwoordelijk voor klimaatverandering en zou het sponsorschap een manier zijn ‘waarop bedrijven hun slechte activiteiten aan het zicht onttrekken’. Wat Extinction Rebellion precies van plan was, is niet bekend.
Het Rijksmuseum kon naar eigen zeggen niet anders dan de deur zaterdagavond toch op slot te doen. Het museum hield het bij een korte toelichting waarin het de aangekondigde actie van Extinction Rebellion (XR) een ‘bedreiging’ noemde en verklaarde dat de sluiting noodzakelijk was om de ‘veiligheid van publiek, medewerkers en kunst’ te garanderen. De organisatie van de Museumnacht had begrip voor dat besluit.
Het blijft de vraag in hoeverre de vrees van het museum terecht was. Bij monde van een woordvoerder benadrukte XR dat de geplande actie geweldloos zou zijn en dat de veiligheid niet in het geding zou zijn gekomen. Ook liet de actiegroep weten niet blij te zijn met de sluiting. ‘Dit was niet per se het antwoord dat wij hadden gehoopt’, aldus de woordvoerder.
Toch zal de actiegroep vermoedelijk niet ontevreden zijn over het resultaat, denkt Jacquelien van Stekelenburg, hoogleraar sociale verandering en conflict aan de Vrije Universiteit. Hoewel de eigenlijke actie door de sluiting niet door kon gaan, wisten de demonstranten de aandacht immers al op zich te vestigen zonder dat ze in de buurt van het museum waren geweest.
Wat dat betreft past het in de strategie die kenmerkend is voor Extinction Rebellion, zegt Van Stekelenburg. ‘XR is heel goed in het bereiken van de media, zelfs met relatief kleine acties, of, zoals nu, zelfs zonder actie te voeren.’ Waar vroegere demonstraties het moesten hebben van hun schaal, weet XR met weinig mensen de aandacht te trekken. ‘Een vakbond moest het vroeger hebben van 100 duizend man op het museumplein, maar Extinction Rebellion weet ook met 35 mensen de media te bereiken.’
Dat komt doordat XR een abstract onderwerp als klimaatverandering ‘weet op te breken in heel concrete zichtbare dingen’, aldus de hoogleraar. Daarin passen ook de acties tegen het ING’s sponsorschap van het Rijksmuseum. ‘Door hun pijlen te richten op wat zij zien als een van de grootste investeerders in de fossiele industrie, maken ze het heel behapbaar voor het publiek. Het Rijksmuseum is daarin enkel een middleman, maar wel een heel zichtbare.’
Het is niet voor het eerst dat Extinction Rebellion nog voor ze daadwerkelijk tot actie overgaan, een reactie weet uit te lokken. Een recent voorbeeld was er deze zomer, toen de actiegroep de zeesluis in IJmuiden meerdere keren blokkeerde om de komst van cruiseschepen tegen te houden. Daarmee wilde XR de aandacht vestigen op de ‘extreem vervuilende cruise-industrie’. Met succes, want begin september besloot een cruiseschip van Disney de Amsterdamse haven over te slaan uit vrees voor een nieuwe blokkade.
Is dat ook het bewijs dat XR steeds effectiever wordt? Dat kun je volgens Van Stekelenburg op basis daarvan niet zeggen. ‘Demonstreren is communiceren. Hier gaat het veel meer om het beïnvloeden van de publieke opinie dan om een reactie’, aldus de hoogleraar. Maar als reacties weer tot media-aandacht leiden, zoals in het geval van het Rijksmuseum, kun je dat doel alsnog bereiken. ‘En dan kan ik me ook voorstellen dat menig directeur zich achter de oren krabt, bijvoorbeeld over eventuele imagoschade.’
Het roept daarom ook de vraag op of het verstandig was van het Rijksmuseum om de deuren tijdens de drukbezochte nacht al bij voorbaat gesloten te houden. Toch begrijpt Van Stekelenburg die keuze. ‘Musea weten dat er acties kunnen komen en hebben draaiboeken hiervoor klaar liggen. Maar als een actie zo vlak van tevoren wordt aangekondigd, kun je vaak enkel reactief en dus op deze manier reageren.’
Kan het besluit van het Rijksmuseum om de deuren te sluiten ook in het nadeel van XR werken? Dat ligt volgens Van Stekelenburg vooral aan de sympathie die mensen hebben voor de actiegroep. ‘Zolang dat in orde is, kunnen mensen best wat verstoring hebben’, aldus de hoogleraar. ‘Maar dat wordt anders als de wet wordt overtreden of geweld wordt gebruikt’. Het is een evenwichtsoefening. ‘Een actiegroep moet constant overleggen hoe ver ze gaan. Aan de ene kant wil je de media-aandacht, maar je moet de sympathie niet verspelen.’
Alles over politiek vindt u hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant