Komende twee jaar zijn er 96 duizend opvangplekken voor asielzoekers nodig. Vrijdag moeten de provincies vertellen hoe ze aan die vraag denken te voldoen, zoals de Spreidingswet voorschrijft. Maar of ze dat streefgetal halen, is hoogst onzeker.
is regioverslaggever van de Volkskrant in Noord-Nederland.
1. Wat maken provincies vrijdag precies bekend?
Na een lange voorbereiding en veel politiek gesoebat werd de zogenoemde Spreidingswet (officieel: Wet gemeentelijke taak mogelijk maken asielopvangvoorzieningen) in januari aangenomen door de Eerste Kamer. Het doel van de wet: asielzoekers beter spreiden over het land. Ongeveer een derde van de Nederlandse gemeenten vangt al jaren geen enkele vluchteling op. De druk ligt daardoor onevenredig op plaatsen met een groot asielzoekerscentrum (denk aan Budel en Ter Apel) en bepaalde regio’s, zoals het noorden van het land.
Ingefluisterd door het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) schat het ministerie in dat er voor de komende twee jaar ongeveer 96 duizend opvangplaatsen voor asielzoekers nodig zijn. Die zijn verdeeld over het land, naar rato van het aantal inwoners van een provincie. De provinciale opgave loopt uiteen van 2.109 opvangplekken in Zeeland tot 19.776 in Zuid-Holland.
Er is ook een indicatie van het aantal opvangplaatsen per gemeente. Hierbij is niet alleen rekening gehouden met het aantal inwoners, maar ook, op voorspraak van de SP, met hun sociaal-economische status, zodat ook rijkere gemeenten hun verantwoordelijkheid nemen. De uitkomst varieert van vijf plekken op Schiermonnikoog tot 4.479 in Amsterdam. Maar omdat gemeenten onderling afspraken mogen maken, zijn deze aantallen niet bindend.
Uiterlijk vrijdag (1 november) moeten commissarissen van de Koning namens hun provincie de minister laten weten aan welk deel van hun opgave ze denken te kunnen voldoen. Plaatsen in azc’s die er nu al zijn en de komende vijf jaar beschikbaar blijven, tellen mee.
2. Maar het kabinet-Schoof wil de Spreidingswet toch alweer afschaffen?
Allereerst is de Spreidingswet terugdraaien tot dusver alleen een voornemen. Voor het intrekken van de wet is een meerderheid in de Eerste Kamer nodig, en die heeft het kabinet daar niet. Bovendien heeft de Eerste Kamer in de huidige samenstelling de Spreidingswet net dit jaar aangenomen. Met name in bestuurlijke VVD-kringen (denk ook aan de vele VVD-burgemeesters, van Budel tot Dronten) leeft het besef dat opvang ‘gewoon geregeld’ moet worden.
Veel gemeenten zijn daarom toch aan de slag gegaan met de Spreidingswet, tot vreugde van het COA: alles is meegenomen, zeker aangezien de nood in Ter Apel onverminderd hoog is.
Het COA en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten zijn nog steeds uitgesproken voorstander van de Spreidingswet. Voorzitter van de VNG-asielcommissie Mark Boumans (burgemeester van Doetinchem, ook een VVD’er) reageerde vrijdag voor bestuurlijke begrippen furieus op de asielmaatregelen van het kabinet en het gebrek aan overleg daarover met gemeenten.
Gemeenten voorspellen ‘chaos’ en zeggen dat Nederland ‘terug bij af’ is door het ‘jojo-beleid’. ‘Het lijkt alsof het kabinet blijft ontkennen dat er vluchtelingen bestaan en blijven komen’, zei Boumans. ‘Een woord als ‘chaos’, daar denken we normaal wel tien keer over na. Nu was er geen enkele discussie over. Dit plaatst gemeenten in een onmogelijke positie.’
Het COA en de VNG vrezen dat de andere wind die nu in Den Haag waait de weerstand onder inwoners en in gemeenteraden aanwakkert. Boumans zei recent daarover in de Volkskrant: ‘Nu zeggen inwoners: leest u wel de krant? In Den Haag is besloten dat de instroom beperkt wordt, dus hoezo moeten wij nog opvang organiseren?’
Die vrees lijkt in Rijswijk nu al bewaarheid te worden. De VVD-fractie wil de steun voor een azc terugtrekken als de Spreidingswet van tafel gaat. Zo is er nog een tiental ‘weigergemeenten’.
3. Vooralsnog zijn de provincies dus gehouden aan de Spreidingswet. Gaat het ze lukken om de 96 duizend plekken te realiseren?
Provincies hebben onderling afgesproken vooraf geen mededelingen te doen over de stand van zaken, lieten ze de Volkskrant weten. Toch weten we nu al: zeker niet alle provincies zullen het halen. Zo heeft de commissaris van de Koning in Zuid-Holland – dat het grootste aantal asielzoekers zou moeten gaan opvangen, en al erg achterblijft bij andere provincies – al laten doorschemeren dat de provincie niet aan de hele opgave zal kunnen voldoen. Hetzelfde geldt voor Noord-Holland en Limburg.
Aan de andere kant is duidelijk dat de minister wel kan rekenen op in elk geval Groningen, Drenthe, Flevoland en hoogstwaarschijnlijk ook Friesland en Zeeland. Groningen heeft als enige provincie zelf al langlopende afspraken met het ministerie gemaakt.
Opmerkelijk detail: de gemeente Dronten in Flevoland heeft op papier tweehonderd opvangplekken aan het nabijgelegen Kampen ‘gedoneerd’, dat net over de provinciegrens in Overijssel ligt. Het azc in Dronten ligt op de gemeentegrens, en veel asielzoekers gaan ook naar Kampen voor hun boodschappen. Flevoland voldoet al ruimschoots aan de eigen opgave en kan zich daarom deze geste aan Overijssel veroorloven.
4. Hoe concreet zijn de plannen achter de aantallen?
Dat is nog niet bekend, maar het verschilt waarschijnlijk erg per gemeente. Het COA is met 150 gemeenten in gesprek over plannen voor asielopvang. In de cijfers die op 1 november gepresenteerd worden, zullen plekken zitten die al bestaan, of komen, in azc’s die momenteel ontwikkeld worden. Maar er zijn ook gemeenten die ‘getekend’ hebben voor hun indicatieve taakstelling, zonder dat er nog concrete locaties zijn.
De Spreidingswet voorziet in een stok achter de deur als gemeenten niet voldoen aan hun opgave. Minister Marjolein Faber van Asiel (PVV) kan gemeenten die achterblijven dwingen tot opvang. De kans is echter klein dat ze dit middel ooit zal gebruiken: haar PVV is daar fel tegen en noemt de Spreidingswet steevast ‘dwangwet’.
Het aantal opvangplaatsen dat vrijdag wordt aangeboden, zal daarom niet volgend jaar gerealiseerd zijn. Sowieso rekent het COA op een ontwikkeltijd van een azc van twee tot drie jaar. De opvangcrisis is dus zeker niet opgelost met de aantallen die provincies vrijdag op tafel leggen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant