De dodelijkste overstromingen die Spanje in dertig jaar heeft meegemaakt roepen op ons reactieplatform NUjij veel vragen op. Want welke rol speelt klimaatverandering bij het noodweer? Klimaatverslaggever Jeroen Kraan beantwoordt de meestgestelde lezersvragen.
Heeft dit weersverschijnsel zich al eerder zo heftig voorgedaan?
De overstromingen in Spanje zijn veroorzaakt door een weersverschijnsel dat niet nieuw is: een soort hardnekkig lagedrukgebied waar veel regen uit valt. Bij zo'n zogeheten depresión aislada en niveles altos (DANA) botst een bel koude lucht op de nog warme, vochtige lucht van de Middellandse Zee.
Met name in de nazomer en herfst is dat niets nieuws, zei een woordvoerder van het Spaanse weerbureau AEMET drie jaar geleden al tegen National Geographic. "DANA's horen bij ons klimaat en hebben door de extreme regen vaak problemen veroorzaakt." Dat gebeurde bijvoorbeeld in 1957, toen ruim tachtig mensen overleden bij overstromingen in Valencia.
Worden deze stormen erger door klimaatverandering?
Zoals bij zo veel extreme weersverschijnselen lijkt het vrijwel zeker dat klimaatverandering dit probleem erger maakt. Afgelopen zomer bereikte de temperatuur van de Middellandse Zee nog een recordniveau. Het zorgt ervoor dat er in de herfst nog veel warme, vochtige lucht beschikbaar is. Als een DANA zich vormt, kan daar dan enorm veel regen uit vallen.
Iets vergelijkbaars zien we met tropische stormen in de Atlantische Oceaan: door de hogere zeetemperaturen kunnen die zich beter 'voeden' en bereiken ze dus vaker een sterkere orkaankracht. Ook een storm als Boris, die afgelopen zomer overstromingen in Centraal-Europa veroorzaakte, werd erger door klimaatverandering.
Vermoedelijk verschijnt in de komende weken wetenschappelijk onderzoek naar de exacte omstandigheden in Spanje. Dan zullen we meer weten over de invloed van klimaatverandering op deze specifieke gebeurtenis.
Gaan we dit vaker zien in de toekomst?
Of het weersverschijnsel DANA vaker zal voorkomen, is onduidelijk. Maar het staat buiten kijf dat er vaker ernstige overlast zal zijn als er bij een gemiddelde DANA meer regen gaat vallen. Dit wordt nog eens verergerd door het tegenovergestelde probleem: droogte.
Het Middellandse Zeegebied heeft steeds vaker te maken met periodes van extreme droogte. Regen kan moeilijk wegzakken in droge grond en stroomt vervolgens weg. Zware regenval kan dan tot meer overlast leiden.
Kan een DANA ook elders voorkomen?
Andere werelddelen kennen vergelijkbare weersverschijnselen, maar in Europa komt dit alleen rond de Middellandse Zee voor. Met de relatief koude Noordzee hoeft Nederland zich geen zorgen te maken over dit specifieke probleem.
Maar er is de afgelopen jaren wel veel onderzoek gedaan naar een vergelijkbaar fenomeen, waarbij hoge- of lagedrukgebieden lang stil kunnen blijven hangen boven noordelijke delen van Europa. Het kan leiden tot aanhoudende hitte of juist overstromingen, zoals in Limburg in 2021.
Klimaatverandering lijkt te zorgen voor een zwakkere straalstroom, die gaat kronkelen en tot persistent weer leidt. Naar dit fenomeen wordt nog veel onderzoek gedaan.
Is rivieren creëren een oplossing op korte termijn?
Na de overstromingen in Valencia in 1957 is de rivier Turia verlegd. Die had veel overlast veroorzaakt in het stadscentrum. Nu loopt hij eromheen. Dat heeft in het stadscentrum van Valencia gewerkt. Maar het water moet toch ergens heen. Nu veroorzaakten de Turia en andere rivieren alsnog problemen op andere plekken.
Het laat zien hoe belangrijk het is om rekening te houden met extreem weer en rivieren voldoende ruimte te geven. Ook in Nederlandse steden zijn er op dat vlak nog grote stappen te zetten, zeggen experts. Al gaan er ook dingen wél goed: door het programma Ruimte voor de Rivier is Nederland in 2021 veel wateroverlast bespaard gebleven.
Wat in Spanje in ieder geval lijkt te zijn misgegaan, is de inwoners tijdig waarschuwen. Weerbureaus zagen de potentiële DANA vorige week al aankomen, maar bewoners van het getroffen gebied kregen pas een waarschuwings-sms toen de ramp al in volle gang was.
Het hoge dodental had voorkomen kunnen worden, zegt hydroloog Hannah Cloke tegen CNN. "Het systeem om mensen te waarschuwen voor overstromingsgevaar in Valencia lijkt te hebben gefaald, met dodelijke consequenties."
Source: Nu.nl algemeen