Saoedi-Arabië krijgt op 11 december het WK van 2034 toegewezen. Daarover bestaat geen twijfel bij de KNVB. Bestuurder Gijs de Jong (52): ‘We hebben een goede les geleerd in Qatar. Als je de verbinding kwijtraakt, ben je weg. Dan krijg je alleen botsingen.’
is voetbalverslaggever van de Volkskrant.
Verbinding is het sleutelwoord in een gesprek met Gijs de Jong, secretaris-generaal van de KNVB. Verbinding die bijna verloren ging, omdat een deel van de wereld de opstelling van de voetbalbond rond het WK in Qatar als hooghartig beschouwde.
De Jong, gekscherend minister van Buitenlandse Zaken van de KNVB genoemd: ‘We hebben in Nederland de neiging om van binnen naar buiten te kijken. We kijken weinig van buiten naar binnen. Als ik terugkom in Qatar, krijgen wij ook een spiegel voorgehouden over zaken die bij ons niet goed gaan. Zij vinden ook iets van de uitslag van onze laatste verkiezingen, van hoe er bij ons met arbeidsmigranten en migratie wordt omgegaan, of met prostitutie en drugs. Ons adagium is: houd verbinding. Of het nu gaat om arbeidsmigranten, homorechten of persvrijheid.’
Het is een wijziging in beleid te noemen, van kritisch en licht opstandig naar verbinding zoekend en betekenisvol. De Jong citeert voormalig president Obama: ‘Change is never easy, but always possible.’ Een voetbalbond is op de wereld om te voetballen. Qatar drukte de KNVB tijdens het WK met de neus op de feiten, onder meer bij het voornemen om de zogenoemde OneLove-aanvoerdersband te laten dragen door Virgil van Dijk. Op de avond voor de eerste wedstrijd verbood de Fifa die actie. ‘Je kunt stellen dat de opstelling van de Uefa gedurende het toernooi, met name van bonden in Noordwest-Europa, als westerse arrogantie is gezien door Azië, Oceanië en Afrika. Dat was een breed gedragen gevoel, waarop conservatieve autoriteiten inspeelden.’
Intussen staat de Fifa voor de toewijzing van twee WK’s, dat van 2030 in Spanje, Portugal en Marokko, en vier jaar later in Saoedi-Arabië. Opvallend is dat de discussie over rechten van migranten of over lhbti-rechten minder hevig is dan in de aanloop naar Qatar.
Is het al zeker dat Saoedi-Arabië het WK van 2034 krijgt?
‘Ja en nee. Het zogenoemde bidbook is ingeleverd in juli. Daarop komen vragen en antwoorden. De evaluatiecommissie maakt een rapport. De bond van Saoedi-Arabië heeft 150 steunverklaringen van bonden over de hele wereld. Op 211 leden. Op 11 december valt het besluit tijdens het online congres. Er zullen presentaties zijn, met een toelichting van de evaluatiecommissie. Het Fifa-bestuur liet al weten dat als beide bids voldoen aan de criteria, ze gezamenlijk per acclamatie worden omarmd; 2030 en 2034. Zonder stemming.’
De KNVB blies hoog van de toren vanwege een paragraaf over mensenrechten, dankzij Nederland opgenomen in de voorwaarden. Vervolgens gaat het WK naar Saoedi-Arabië, waar de mensenrechten niet gewaarborgd zijn. Is dat niet cynisch?
‘In de criteria ging het voorheen alleen over infrastructuur, geld verdienen en organisatie. Er is toegevoegd: duurzaamheid en mensenrechten. Dat alleen al is winst. De situatie is niet hetzelfde als in Nederland, maar er is beweging op belangrijke onderwerpen. Wat Saoedi-Arabië aangeeft in zijn bid, ten opzichte van wat er ooit instond bij Qatar, is een enorme stap. Ook op het gebied van mensenrechten. Laten we kijken wat we kunnen realiseren.
‘Dat is een ander uitgangspunt dan in 2022 en daarvoor. Ik hoorde iemand zeggen: dwazen vechten, verstandigen lobbyen. Wij in Nederland denken dat de KNVB de rest van de wereld moet vertellen hoe het zit. Geloof mij, dat gaat niet gebeuren. Er is geen makkelijke, zwart-witte waarheid zonder nuance. Maar ik maak me geen illusies. Het kan best dat ik word afgemaakt als pleitbezorger voor Saoedi-Arabië, maar de Arabieren zijn oprecht met dit WK bezig, ook vanwege hun Visie 2030. Ze weten dat olie en gas op een gegeven moment niet meer nodig zijn in de wereld, en willen ook na 2030 een levensvatbare economie.’
We kunnen nu dus overal gaan voetballen?
‘Wij zullen overal voetballen, met uitzondering van landen waar de Nederlandse overheid dat verbiedt, bijvoorbeeld omdat er oorlog is, of omdat die landen geschorst zijn door de Fifa. We zullen dus niet voetballen in Rusland of Belarus.
‘Wij zeggen tegen iedereen die voor ons op pad gaat: zonder relatie gebeurt er niets. We willen uitleggen hoe wij ons verhouden tot de wereld. Dat aspect krijgt meestal alleen aandacht bij de toewijzing van een toernooi, maar het is belangrijk dat wij ons als KNVB permanent goed verhouden tot de wereld. We hebben lessen geleerd in Qatar.’
Nadat Nederland, Duitsland en België het WK vrouwen van 2027 niet kregen toegewezen, was de gedachte: dit is de kans om er met gestrekt been in te gaan, tegen de kandidatuur van Saoedi-Arabië. Is dat een misvatting gebleken?
‘Dat zou opportunistisch zijn. Wij zijn nooit van onze kernwaarden afgestapt, en daarbij hoort diplomatie. Ik ben een aantal keer in Saoedi-Arabië geweest. Wij bespreken alles, zonder in detail te treden. In algemene zin zeggen zij: kijk naar wie wij zijn. Respecteer onze religie. Kijk naar ontwikkelingen, naar de veranderende positie van vrouwen. Langzaam opent het land zich. Mensen hoeven niet gesluierd rond te lopen, mogen studeren en werken. Natuurlijk zijn wij kritisch, maar dat zijn zij ook op ons, over onze alcoholconsumptie bijvoorbeeld. Je moet ook reflecteren op jezelf en luisteren.’
De Jong is zes jaar actief in zijn functie. ‘Ik heb veel geleerd en veel gezien, ook waarin wij als land goed zijn, met een fantastische infrastructuur, een hoog niveau van voorzieningen, enorme welvaart en veiligheid. We hebben een geweldige amateurcompetitie, topcompetities, topcoaches. Er is bijna geen bond die dat heeft, maar wij vergelijken ons wel met andere bonden.
‘Ik was onlangs in Indonesië, Fiji en Nieuw-Zeeland. Dan ben je snel geneigd te zeggen: waarom doen jullie dit niet? Dan vergeten we dat wij in een land leven waar religie relatief onbelangrijk is, met een stabiele democratie, welvaart en veiligheid. Bijna overal buiten Europa, en zelfs in sommige landen binnen Europa, speelt religie een rol, is de cultuur anders, de economie instabiel. Er is geen democratie, vaak is het onveiliger.
‘Ik kan op Fiji roepen wat ze moeten doen, maar ze hebben geen voetbalschoenen, geen ballen, geen velden. Eerst is het werken aan dat soort zaken, voordat je het over andere onderwerpen kunt hebben. Wij proberen de belangen van onze bond, de clubs en de spelers zo goed mogelijk te behartigen. Dat doen we niet door te roepen wat een ander moet doen.’
Dat wisten jullie voor Qatar toch ook al?
‘Jazeker. We hebben een goede les geleerd in Qatar. Als je de verbinding kwijtraakt, ben je weg. Dan krijg je alleen botsingen, vechten, tegenover elkaar staan. Dat hebben we gemerkt, ook na het WK. Wereldwijd was er moeite met de Noordwest-Europese opstelling. Zoiets als: prima wat jullie allemaal vinden, maar hebben jullie je verdiept in ons? Dat is nooit de bedoeling geweest. Je hebt verbinding nodig, permanente dialoog en diplomatie. We kunnen dat wegzetten als Job Cohen-kopjes thee drinken, maar het is juist essentieel om kopjes thee te drinken, te lunchen, om te begrijpen hoe de rest van de wereld is.’
Het bezwaar tegen Qatar was onder meer de slechte behandeling van de arbeiders. Een kwestie van universele rechten. Het was toch goed dat in elk geval een paar landen protesteerden?
‘Iedereen was op Qatar gefocust, maar de bonden van Nederland en Denemarken zijn de enige landen die na het WK terug zijn geweest. De berichtgeving was vrij eenzijdig. Alle andere zaken die daar speelden, kregen geen aandacht: leveranties van gas, de aanwezigheid van de grootste militaire westerse luchtmachtbasis, de door Qatar geregelde evacuatie van de ambassade in Kabul. We voerden onlangs overleg met de vakbond FNV en de internationale koepel BWI. Zij zeggen dat de stappen die zijn gezet er nooit waren geweest zonder WK. Het niveau van overleg tussen werkgevers en werknemers is nog nooit zo hoog geweest als nu. Hoger dan waar dan ook in het Midden-Oosten.
‘Een streng religieus, conservatief land als Qatar wordt nooit als Nederland, maar gaat op een aantal vlakken de goede kant op. Ook voor arbeidsmigranten. Personeel van het hotel waar het Nederlands elftal logeerde, vakbondsmensen en leiders van de community zeiden letterlijk: wij voelen ons gezien en gesteund. Wij hebben nu meer zelfvertrouwen en het gevoel dat we iets kunnen doen. De aandacht heeft geholpen.
‘Na het WK hebben we fundamenteel nagedacht hoe we deze problematiek aanpakken. Als er een WK wordt toegewezen aan een land waarmee wij een normale band hebben, gaan we daar voetballen, mits we ons plaatsen. Geen discussie. Wij zijn daarin niet anders dan andere Nederlandse bedrijven. Shell, KLM, Wageningen Universiteit en al die anderen zijn actief in Saoedi-Arabië. Dat zullen wij ook zijn, als we ons kwalificeren, via de richtlijnen van maatschappelijk verantwoord ondernemen. En dat doen we met onze kernwaarden. Ons DNA blijft hetzelfde: Nederlanders hebben een mening, bespreken elk onderwerp, staan voor vrijheid, solidariteit, mensenrechten en eerlijkheid.’
Het is belangrijk dat 106 voetbalsters hun kritiek over het sponsorschap van de Saoedische oliemaatschappij Aramco met de Fifa hebben gedeeld, vindt Gijs de Jong. De profs, onder wie Vivianne Miedema, protesteerden tegen de sponsor, vanwege de mensenrechtenschendingen in Saoedi-Arabië, vooral jegens vrouwen. ‘De KNVB vindt het belangrijk dat organisaties vanuit hun rol en strategie hun bevindingen blijven delen. Iedereen doet dat op zijn manier. Ik durf ook te stellen dat de boodschap is aangekomen bij de Fifa.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant