Nederland wordt overspoeld met goedkope en vaak illegale fatbikes. Veel fietsenwinkels laten de in opspraak geraakte tweewielers liever links liggen, blijkt uit een enquête van de Volkskrant. De term ‘levensgevaarlijk’ valt geregeld.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft met name over onderwijs.
Pal vooraan staan achter blinkend glas de enige fatbikes die bij Bert van Rietschoten over de drempel komen. Een van Stoer en een van Knaap, twee duurdere Nederlandse merken. En een opvallend bruin-zwart exemplaar van het Zweedse Kuiperbelt.
Stoere, robuuste fietsen zijn het, met prijskaartjes tussen de 2.000 en 3.000 euro. Ze kunnen 25 kilometer per uur – en geen kilometer harder, verzekert Van Rietschoten in zijn overzichtelijke fietsenzaak. Anders zou hij ze niet verkopen. ‘Want als je daaraan gaat beginnen, graaf je als ondernemer je eigen graf.’
Meer collega’s van Van Rietschoten denken er zo over, blijkt uit een enquête van de Volkskrant, bedoeld om inzicht te krijgen in de populariteit van de fatbikes. Lang niet alle fietsenzaken willen iets met fatbikes te maken hebben, en al helemaal niet met de goedkope Chinese modellen waarmee Nederland overspoeld lijkt te zijn. Ze hebben ook een negatief beeld gekregen door de reparaties van fatbikes (die ze vaak wel doen) en de vaak terugkerende vraag of ze fatbikes kunnen opvoeren.
De fatbike wordt vooral geassocieerd met gevaarlijk, asociaal rijgedrag en een groeiend aantal (zware) ongelukken. Uit een zogeheten meetweek begin oktober door de 82 spoedeisende hulpafdelingen blijkt dat fatbike-bestuurders en -passagiers vaker in het ziekenhuis moeten worden opgenomen dan andere elektrische en niet-elektrische fietsers. Bijna de helft van de fatbike-slachtoffers is tussen de 12 en 15 jaar.
Voor veel fietsenwinkels hangt het bestaan niet af van de fatbike, zo blijkt. Van de 117 fietsenzaken die op de enquête reageerden, verkopen er 90 geen fatbikes (meer). Een bewuste keuze, zo laten ze soms in hoofdletters met uitroeptekens weten.
Rijwielzaak Hamstra Groningen spreekt zelfs over ‘suicide bikes’. ‘Wij willen niet worden geassocieerd met fatbikes’, reageert ook Van Beusekom2wielers uit Geldermalsen. ‘Geen verkoop en geen reparatie. Want als iemand belt voor reparatie, kan ik niet weten of hij een legale of een illegale fatbike heeft.’
Verreweg de meeste fatbikes komen uit China en kosten (online) vaak maar een paar honderd euro. Een flink deel daarvan mag helemaal de weg niet op. Zo is de Chinese Ouxi V8, die je op veel plekken tegenkomt, onlangs door de Europese Commissie illegaal verklaard vanwege de te zware 750 watt-motor. Er rijden naar schatting zo’n vijftigduizend van deze fatbikes rond in Nederland, al dan niet verkocht onder een andere merknaam.
Sommige fietsenwinkels willen wel in fatbikes investeren, maar doen dat niet vanwege de beperkte keuze in prijs. Gerenommeerde en kwalitatief goede merken als Phatfour, Brekr en Knaap zijn voor hen te duur, de goedkope Chinese fatbikes vinden ze dan weer te slecht.
Ook Van Rietschoten twijfelde aanvankelijk of hij in zijn zaak wel ruimte moest maken voor fatbikes. Hij had zijn hele leven ‘kwaliteit’ verkocht waar hij achter stond. ‘Dus ik had zoiets van: moeten we dit nu wel doen?’
Drie jaar geleden besloot hij, na flink aandringen van zijn zoon, toch maar eens langs te gaan bij Knaap, een start-up van twee Nederlandse ondernemers in het Zuid-Hollandse dorp Ter Aar. Over kinderen die met z’n drieën op een fatbike over de stoep slingerden, hun telefoontjes in de hand, had toen nog bijna niemand het. Merken als Knaap, Phatfour en het vorige maand failliet verklaarde Doppio richtten zich – ook door hun prijsstelling – vooral op de werkenden en studenten.
In de loods van Knaap kon Van Rietschoten zelf voelen dat de fatbikes goed in elkaar zitten. Hij nam er, daartoe aangespoord door zijn zoon, twee mee naar Amstelveen. En toen? ‘Nou ja, je raadt het al. Die waren natuurlijk meteen weg.’
Bestellingen van twee fatbikes werden al gauw bestellingen van twintig. ‘En die voorraad was binnen veertien dagen op.’ De dikkebandenfietsen waren een hit, aangejaagd door influencers en andere Bekende Nederlanders die er furore mee maakten op TikTok en Instagram. Heel anders dan bij de gewone e-bikes, weet Van Rietschoten nog. ‘De e-bikes zijn door de coronatijd pas hard gaan lopen, maar de fatbikes vlogen meteen de deur uit.’
Het in Amsterdam gevestigde Fatdaddy, dat het afgelopen jaar negenhonderd fatbikes verkocht, pleit voor nuance in de discussie: ‘Het klopt dat er een kleine groep is die extreem gevaarlijk rijdt op hun e-bike, maar dat geldt ook voor motoren en getunede auto’s. Helaas wordt deze groep heel erg door de media uitgelicht en weggezet als criminelen.’
De term ‘levensgevaarlijk’ valt inderdaad geregeld als fietsverkopers zich uitspreken over vooral de goedkope fatbikes. Bij The Cool Biking Company, gelegen aan een druk kruispunt in Landsmeer, ziet eigenaar René van Dongen de hele dag door ‘11-/12-/13-jarige keutels’ langsscheuren, met z’n drieën op één fatbike, ‘intussen selfies makend en alle voorrangsregels negerend met 40 kilometer per uur’.
Rijwielzaak Hamstra in Groningen weet van mensen die zijn aangereden door fatbikes, ‘tot zeer ernstige gevallen aan toe. In tot nu toe alle gevallen is de dader doorgereden.’
Dat vooral de goedkope fatbikes zo populair zijn onder kinderen, baart fietsenhandelaren zorgen. Sommige komen liever niet in gewetensnood en verkopen deze makkelijk op te voeren modellen daarom niet. Maar ouders kan het volgens hen lang niet altijd iets schelen als ze aan de balie worden gewaarschuwd voor de fietsen.
Zo veel gebrek aan verantwoordelijkheidsgevoel verbaast Van Dongen: ‘Vanaf de geboorte worden kindjes beschermd, met antistootdopjes op de tafelhoeken, ladenbeschermers, veilige kinderzitjes en gecertificeerde speeltoestellen. Vervolgens zet je ze als ouder, zonder één seconde na te denken, op een fiets die autonoom 15 meter per seconde rijdt. Ik begrijp er niets van.’
Sinds een paar weken ziet hij wel een voorzichtige kentering: hij repareert minder opgevoerde fietsen. ‘We maken altijd even een ritje om te kijken hoe hard ze kunnen, daarom weet ik dat.’ Misschien, zegt Van Dongen, zijn er toch een paar ouders wakker geschrokken door de campagne van de overheid en de flinke media-aandacht voor opgevoerde fatbikes.
Voor de deur in Amstelveen scheurt (piep)jong volk langs op de veel goedkopere, in China geproduceerde fatbikes waarmee Nederland in korte tijd overspoeld is. Niet zelden opgevoerd en daarom illegaal, want voorzien van een te zware motor.
Zulke klandizie houdt Van Rietschoten graag buiten. Nog geen band plakt hij van een fatbike die hij niet zelf heeft verkocht. Kwestie van vertrouwen, en van je verantwoordelijkheid als fietsenwinkel.
Want hij kan er nog zo nadrukkelijk op wijzen dat de fatbikes in zijn eigen zaak niet op te voeren zijn en ‘slechts’ door een keurige 250 watt-motor worden ondersteund. De Chinese ‘rommel’ en degenen die erop zitten, bepalen volgens hem hoe er wordt aangekeken tegen wat ooit was bedoeld als het nieuwe vervoermiddel voor urban professionals.
Veel fietsenzaken constateren, bijvoorbeeld tijdens het repareren, al snel dat de kwaliteit van nogal wat fatbikes belabberd is. Ze doelen daarbij op de goedkope en vaak illegale Chinese modellen. Omdat die veelal online worden gekocht (en ook snel stuk gaan), komen de berijders vaak uit bij de fietsenwinkel om de hoek.
Een deel van de winkels waagt zich niet aan reparaties. Het risico om aansprakelijk te worden gesteld als zo’n fatbike crasht, weerhoudt ze er vaak van. Van Dongen: ‘Als ik een lekke band plak en zo’n ding crasht even later omdat de remmen kapot zijn, wordt er mooi gezegd: deze fietsenmaker heeft mijn fiets als laatste in handen gehad. Dan kan ik het bord van mijn zaak halen.’
Bij Biketotaal René van Linden in Oisterwijk besloten ze twee weken geleden om die reden geen remmen meer te repareren. ‘Aliexpress-kwaliteit’, noemt Daniëlle van Bilsen van de Brabantse fietsenzaak het: fietsen met ‘slechte en gevaarlijke accu’s die vaak vroeg kapotgaan en laders die vonken’.
Aan vrijwel alles mankeert wel iets, vertelt Dennis Wiggers van Het Rijwielpaleis Enschede. ‘De remmen, de voorvorken, de naafjes: alles voelt goedkoop aan. Dat kan ook niet anders bij een fiets voor zo weinig geld. Een beetje fatsoenlijke accu kost alleen al 600 euro.’
Voor Bert van Rietschoten en zijn vrouw Gonnie waren de inkomsten uit de fatbikes een leuk extraatje. ‘Onze toekomst heeft er nooit van afgehangen, zonder fatbikes zouden we terugvallen naar ons normale verkoopniveau.’ Vorig jaar verkochten ze tweehonderd fatbikes, vierhonderd gewone e-bikes en driehonderd fietsen zonder trapondersteuning. Die laatste zitten weer in de lift, merkt Van Rietschoten. ‘Misschien is de e-bikemarkt toch wat verzadigd geraakt.’
Maar voor sommige winkels die eerder vooral in scooters handelden, waren de fatbikes bittere noodzaak om op de been te blijven. Zij zagen hun verkoop instorten, toen het kabinet vanaf 1 januari 2023 een helmplicht invoerde voor snorfietsen. De uit Amerika overgewaaide fatbike – waarmee je ook 25 kilometer per uur mag, maar dan zonder helm – bleek mede door zijn ruige uiterlijk een gedroomd alternatief.
Een ondernemer uit Flevoland die zijn naam niet wil geven, vertelt in de enquête hoe de verkoop van scooters bij hem halveerde in 2023. Maar wat de overheid destijds beoogde aan te pakken – ‘het gevaarlijke gedrag van bepaalde jonge, voornamelijk jongens’ op snorscooters op de fietspaden – is volgens hem ‘totaal mislukt’. Ervoor in de plaats zijn de fatbikes gekomen ‘met nog veel jongere kinderen erop, en met nog meer overlast dan voorheen’.
In Oisterwijk moeten ze er bij fietsenzaak René van Linden op blijven wijzen dat ze geen opgevoerde fatbikes verkopen. ‘Omdat wij dan hoofdelijk aansprakelijk zijn als er een ongeluk gebeurt’, zegt Van Bilsen. ‘En als ze het zelf willen doen, zeggen we altijd dat de garantie en verzekering dan vervallen.’ Ze hopen dat zo’n preek tot inzicht leidt, maar dat blijkt lang niet altijd zo. ‘Vaak kopen ze hem dan alsnog bij een ander.’
De invoering van een leeftijdsgrens, die net als de helmplicht wordt onderzocht door minister Barry Madlener van Infrastructuur (PVV), juichen de meeste fietsenwinkels in de Volkskrant-enquête dan ook toe. Zo wil 60 procent fatbikes verbieden onder de 14 jaar. Maar er is, net als in de politiek, verdeeldheid over voor wie de helmplicht zou moeten gelden: alleen voor fatbikebestuurders of voor alle elektrische fietsers?
Een kwart van de fietsenmakers ziet nieuwe regels helemaal niet zitten. Volgens hen ligt de oplossing vooral in het aanpakken van opgevoerde fatbikes.
Het zou in elk geval een hoop discussie in zijn winkel schelen als (te) jonge kinderen niet meer op een fatbike mogen rijden, zegt Bert van Rietschoten. Hij raadde ouders ooit met klem af een fatbike te kopen, omdat hun kind tijdens de proefrit niet met zijn tenen bij de grond kwam. Twee weken later zag hij het jochie alsnog voorbijrijden, op een goedkoop Chinees model. Sindsdien legt hij de verantwoordelijkheid bij de ouders neer. ‘Want als ze het willen, kopen ze het toch wel.’
Met medewerking van Pleun Lagerberg en Xander van Uffelen
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant