Op de Herzlberg aan de westrand van Jeruzalem worden de omgekomen militairen van Israël begraven. Het leger had een zware week in Libanon en Noord-Gaza. In een witte tent onder dennenbomen volgen de begrafenissen elkaar op, vier per dag, tot diep in de nacht.
‘Heel erg bedankt dat u er was’, zegt de defensie-omroeper, ‘en maak nu alstublieft plaats, want de volgende uitvaart begint.’ De familie van sergeant der 1ste klasse Gilad, 30 jaar, vader van vijf kinderen, wringt zich langs de nabestaanden van kapitein Avraham, 43 jaar, vader van acht.
Nieuws over ruim veertigduizend doden in Gaza, ruim tweeduizend doden in Libanon, gezinnen onder het puin, een brandend ziekenhuis, dat gaat over de vijand. Het doet Israëliërs weinig. Dit wel: een jongetje van een jaar of 5 naast het graf van zijn vader. ‘Papa, ik beloof je om sterk te zijn en mamma te helpen.’
Over de auteur
Ana van Es schrijft de komende weken vanuit Jeruzalem over de gevolgen van 7 oktober, een jaar geleden.
De Herzlberg is de donkerste kant van Jeruzalem, toch al geen lichte stad. Naast de nationale begraafplaats ligt het herdenkingscentrum voor de Holocaust, Yad Vashem. De begraafplaats is uitgestrekt, want Israël vocht in zijn pas 76-jarige bestaan veel oorlogen uit.
Een informatiebord wijst naar het veld voor gevallenen van Operatie Vrede voor Galilea, de inval in Libanon van 1982. Die oorlog zou slechts even duren, net als de oorlog nu, maar eindigde in een jarenlange strijd.
Tussen de eindeloze rijen marmeren zerken, de oude en de nieuwe, zou je kunnen vrezen dat herhaling op de loer ligt. Sinds 7 oktober 2023 zijn op de Herzlberg honderden oorlogsdoden bijgezet.
Ruim twintig graven, nog zonder steen, met alleen zand en bloemen, zijn minder dan vier weken oud. De nieuwe graven laten de prijs zien die Israël betaalt voor het gevecht op meerdere fronten. Wie zaterdag omkwam in Libanon, werd zondag begraven in Jeruzalem.
In de rouwtent gaat het een enkele keer over vrede. ‘Stop deze oorlog, we willen vrede, een leven’, klinkt het bij de uitvaart van sergeant Malachi, 22 jaar, omgekomen in Gaza. Vaker gaat het over wraak. ‘We zullen niet vergeten om wraak te nemen’, zegt een rabbi, ‘wraak, wraak’, op eigenaren van ‘schijnbaar onschuldige huizen’ in Libanon die gebruikt werden door de vijand.
Professionele sprekers verwijzen naar koning David, die volgens de overlevering zo’n drieduizend jaar geleden Jeruzalem veroverde. Overeenkomsten tussen David en de nu omgekomen 21ste-eeuwse militairen blijken talrijk.
De mannen waren allemaal ‘sterk’ en op het slagveld ‘niet bang’. ‘Je hebt het goed gedaan in Libanon’, zegt een aangeslagen legerkapitein over zijn ondergeschikte. Maar ondertussen blijken het vooral gewone mensen. Meer dan tien jaar na hun militaire diensttijd belandden ze als reservist in een onverwachte oorlog.
Avraham, rabbi in het leger, was sinds vorig jaar oktober meer dan tweehonderd dagen van huis. ‘Stel het sturen van berichtjes aan je vader niet uit, want je weet nooit of hij weer thuiskomt’, zegt een van zijn tienerdochters tegen de huilende menigte.
Gilad smokkelde een mobieltje mee richting het front om contact te houden met zijn familie. ‘Het is moeilijk om zulke dingen mee te maken en nergens over te mogen praten’, zegt zijn weduwe. Zijn schoonmoeder: ‘Als het kon, spraken we elkaar via Zoom en probeerden we je de energie te geven om door te gaan.’
Libanon bleek een opsteker. Na de oorlog wilde Gilad zich als ‘kolonist’ vestigen in de heuvels van Zuid-Libanon. ‘Je wilde daar een tuin met bloemen’, zegt zijn weduwe. In de regering-Netanyahu bestaat steun voor een initiatief om in Gaza Israëlische nederzettingen te stichten. Ministers hebben zich nog niet uitgelaten over plannen met Libanon.
Als de nabestaanden wisselen, gaan medewerkers van de begraafplaats snel aan het werk. Ze maken het volgende graf zichtbaar. Het zand is al eerder gedolven en in witte plastic zakken gestopt, ruim zestig stuks van handzaam formaat. Zometeen zullen omstanders ze leegschudden op de kist.
Op deze begraafplaats kent men de realiteit van oorlog. Onder de stoelen voor het publiek, afgedekt met lappen groen tapijt, bevinden zich nieuwe graven voor de Israëlische doden die nog zullen vallen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant