Het Israëlische parlement stemde maandag in met een verbod op UNRWA, de VN-hulporganisatie verantwoordelijk voor de hulpverlening aan Palestijnen. De internationale gemeenschap reageerde verbijsterd. Waarom is deze hulporganisatie zo cruciaal?
is buitenlandredacteur van de Volkskrant.
De Knesset nam maandag twee wetten aan die UNRWA het werk onmogelijk maken. De VN-organisatie mag volgens de eerste wet niet meer op Israëlisch grondgebied werken. De tweede wet classificeert UNRWA als een ‘terroristische groepering’ en verbiedt Israëlische functionarissen, waaronder die van het leger, contact te hebben met UNRWA-medewerkers. Dit is van cruciaal belang: het leger staat in nauw contact met de organisatie in de bezette Palestijnse gebieden. Het weet bijvoorbeeld af van voedseltransporten en kent de locaties van distributiecentra.
Vooral in Gaza, waar de humanitaire situatie al dramatisch is, dreigt de hulpverlening volledig in te storten wanneer de wetten over negentig dagen in werking treden. António Guterres, secretaris-generaal van de Verenigde Naties, sprak op X van ‘verwoestende’ consequenties voor de Palestijnse bevolking. ‘Er is geen alternatief voor UNRWA.’
De VN-organisatie verleent sinds 1949 hulp aan Palestijnse vluchtelingen in de Gazastrook, Oost-Jeruzalem, op de Westelijke Jordaanoever en in vluchtelingenkampen in de regio. Het is de enige organisatie in zijn soort. In andere brandhaarden ontfermt bijvoorbeeld vluchtelingenorgaan UNHCR zich over het lot van ontheemde mensen.
UNRWA is met 13 duizend medewerkers verreweg de grootste van de tien actieve hulporganisaties in de belegerde Gazastrook. Ter vergelijking: het relatief grote Artsen zonder Grenzen (AZG) heeft ‘slechts’ zeshonderd medewerkers ter plaatse, zegt Karel Hendriks, directeur van de Nederlandse tak.
‘Het is bijna niet uit te leggen wat voor catastrofale gevolgen deze wetten zullen hebben voor de inwoners van Gaza’, zegt Jørgen Jensehaugen, expert op het gebied van het Palestijns-Israëlisch conflict, bij het Peace Research Institute Oslo (PRIO). ‘Omdat Israël alle grenzen van Gaza controleert, kan UNRWA niets zonder medewerking van Israël. En er staat niemand klaar die UNRWA’s rol kan overnemen.’
UNRWA verleent in Gaza vooral voedselhulp en zorg aan de 2,3 miljoen Palestijnen, die nagenoeg allemaal afhankelijk zijn van hulporganisaties. De VN-organisatie geeft in andere gebieden, zoals de Westoever, ook onderwijs. Welke invloed de nieuwe wetgeving op dit type werk heeft, hangt af van hoe streng de wet wordt geïnterpreteerd, zegt Jensehaugen. ‘Als UNRWA helemaal illegaal wordt verklaard, dan worden ook hun banktegoeden bevroren, en kunnen salarissen aan docenten ook niet meer worden uitbetaald.’
Israël heeft al lang een moeizame relatie met UNRWA. Maar deze jongste besluiten laten zien hoe compleet verzuurd die is geworden sinds de Hamas-aanval op 7 oktober vorig jaar. De VN-organisatie zou ‘medeplichtig’ zijn aan het bloedbad; medewerkers zouden er bij betrokken zijn geweest. Vanwege deze beschuldigingen stopten sommige Westerse landen, waaronder Nederland, (tijdelijk) hun financiële bijdrage aan UNRWA.
De VN liet onafhankelijk onderzoek uitvoeren naar de aantijgingen. Daarin werd geen bewijs gevonden voor de Israëlische beweringen, waarop sommige landen de banden met de VN-organisatie weer aanhaalden.
In Israël bleef het diepe wantrouwen jegens UNRWA bestaan, zo liet de stemming in de Knesset maandag zien. De presentatie van de wetten ging gepaard met een nieuwe set beschuldigingen, waaronder een lijst van 66 betaalde UNRWA-medewerkers die voor Hamas zouden werken. Beide wetsvoorstellen werden met een overtuigende meerderheid aangenomen.
‘Het korte antwoord is: nee’, zegt Jensehaugen. ‘In sommige Israëlische media wordt geopperd dat private bedrijven de hulp kunnen distribueren, maar in feite is er geen plan.’ Hij ziet het als onderdeel van een breed patroon: ‘Het is vrij duidelijk dat Israël uithongering als oorlogswapen gebruikt in deze oorlog.’
De Israëlische Benjamin Netanyahu toont zich van geen kwaad bewust. Hij wil de komende negentig dagen gebruiken om er ‘samen met internationale partners voor te zorgen dat Israël humanitaire hulp aan Gaza kan blijven verlenen’, zei hij maandagavond via X. ‘Op een manier die geen gevaar vormt voor Israëls veiligheid.’
Netanyahu wekt hiermee de valse suggestie dat andere hulporganisaties UNRWA’s rol kunnen overnemen, vindt AZG-directeur Hendriks. ‘UNRWA functioneert bijna als een semi-overheidsinstelling, zoveel opvanglocaties en voedselhulp biedt het. Als de organisatie uit Gaza verdwijnt, laat het een gat achter dat niet kan worden gevuld.’
Bij AZG leeft ondertussen ook de vrees dat de Gazastrook na dit besluit nog onveiliger wordt dan het al was, ook voor hun hulpverleners die werken in gebouwen van de VN-organisatie. ‘Volgens deze nieuwe wet is de associatie met UNRWA al een strafbaar feit’, zegt Hendriks.‘Ik ben bang dat dat terrorismelabel wordt gebruikt om te rechtvaardigen dat UNRWA-locaties, zoals ziekenhuizen, op termijn doelwitten worden.’
De internationale gemeenschap reageerde maandag verbijsterd op het Israëlische besluit. Volgens de Britse premier Keir Starmer brengen de wetten ‘de gehele humanitaire respons in Gaza in gevaar’. Spanje, Ierland, Noorwegen en Slovenië, binnen de EU de scherpste critici van Israël, stellen in een gezamenlijke verklaring dat de Knesset hiermee ‘een gevaarlijk precedent schept voor het werk van de Verenigde Naties’.
Washington waarschuwde maandag voor een ‘catastrofe’ in Gaza en drong aan op herziening van het besluit. Het is de vraag of deze woorden wat uitmaken. Het afgelopen jaar schoof Israël internationale kritiek keer op keer opzij, ook die van de belangrijkste bondgenoot Amerika.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant