Pas zag ik in het voorbijgaan een kop op de voorpagina van een krant die me niet meer losliet. De kop was niet spectaculair, eerder kaal en zakelijk. Hij ging over de pijn van gestegen prijzen. Gewoon consumentenleed, op het eerste gezicht. Maar het was meer dan dat. Het ging over Amerikanen die zuchten onder hoge uitgaven en dat zou Donald Trump de overwinning kunnen bezorgen. In al haar alledaagsheid deed die boodschap me zachtjes huiveren.
Van de Amerikaanse verkiezingen hangt veel af. Wat als Trump weer president wordt? Wat betekent dat dan voor de democratie in Amerika, voor het voortbestaan van Oekraïne, de Navo en het westers bondgenootschap, en voor de machtsbalans in de escalerende strijd tussen autocratieën en democratieën?
Veel van deze vragen hebben een existentiële lading. Het zal toch niet, was mijn eerste gedachte bij het zien van de krantenkop, dat over het lot van het Oekraïense volk zal worden beslist door Amerikaanse kiezers die zich vooral laten leiden door hun portemonnee. Waar het voor hen draait om brood en boter, gaat het voor de Oekraïners om leven of dood. De discrepantie tussen het een en het ander is evident, en zonder geldzorgen te willen bagatelliseren moet ik zeggen dat zij voldoende schuurt om me de rillingen te bezorgen.
Over de auteur
Arie Elshout is journalist en columnist voor de Volkskrant. Eerder was hij correspondent in de VS en Brussel. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Het belang van de verkiezingsstrijd tussen Donald Trump en Kamala Harris kan moeilijk overschat worden. In normale verkiezingstijden zijn de marges smal en de verschillen tussen kandidaten ondanks alle campagneretoriek niet verschrikkelijk groot. Maar ditmaal hebben we het niet zozeer over een onsje meer of minder overheid, meer of minder belastingen. Dit keer gaat het over de fundamentele vraag of Amerika de machtige aanvoerder van het blok der democratieën blijft waarop iedereen in tijden van nood kan rekenen.
In de verte doet de situatie denken aan de jaren 1940-’41. Groot-Brittannië was alleen komen te staan tegenover Hitler-Duitsland. Churchill zag maar één oplossing: Amerika aan zijn kant krijgen. President Roosevelt wilde wel, maar eerst moest hij herkozen worden en de Amerikaanse bevolking overtuigen. Een hele opgave, want het isolationistische sentiment was in mei 1940 overheersend. Meer dan 90 procent van de Amerikanen wilde niet worden meegezogen in de oorlog in Europa. Maar Roosevelt won de verkiezingen van november. Vervolgens wist hij met veel geduld en tact de publieke opinie achter een interventie te krijgen.
De Amerikanen kwamen naar Europa en bleven er. Over hun rol als beschermer bestond in de Verenigde Staten altijd vrij grote overeenstemming. Maar het isolationisme is weer een factor geworden en dat leidt tot onzekerheid. De toekomst is een zwart gat en dat wordt opgevuld met doemscenario’s en regelrechte ondergangsfantasieën. Met Trump in de hoofdrol. Hij is nog niet gekozen tot president en opperbevelhebber, maar lijkt al volop in functie als schrikbeeld-in-chief.
Voor het overleven van Oekraïne en de Navo wordt gevreesd. De Oekraïners zou hij willen dwingen te stoppen met vechten en een akkoord te sluiten over het opgeven van land in ruil voor vrede. Maar Poetin heeft als notoire verdragenversnipperaar bewezen volstrekt onbetrouwbaar te zijn. Hij zou later alsnog de hele Oekraïense buit kunnen binnenhalen. Hier dreigt het München-scenario. En wat de Navo betreft: of Trump trekt zich er uit terug, of hij blijft er in maar doet in de praktijk niets als een bondgenoot in nood komt. Het zou feitelijk het einde van het bondgenootschap betekenen.
Het hoeft niet zo te gaan, behalve erg rumoerig is Trump onvoorspelbaar, maar het is spannend. Een bekende grap van de als lui bekendstaande Reagan is: niemand is ooit doodgegaan van hard werken, maar waarom zou je het risico nemen? Ik zeg nu: misschien wordt Trump niet de dood van de Navo en Oekraïne, maar waarom zou je als Amerikaanse kiezer het risico nemen?
Mocht het toch zo zijn dat Trump wint doordat de Amerikanen zich vooral laten leiden door iets betrekkelijk triviaals als hun pijn aan de benzinepomp, en het komt daadwerkelijk tot een breuk tussen Amerika en Europa, dan zal dat een ongeluk van wereldhistorisch formaat zijn. In dezelfde tandenknarsende categorie als de val van Constantinopel en het Byzantijnse rijk als gevolg van een deurtje in een verdedigingswal dat per ongeluk open was blijven staan.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant