De Duitse politie controleert sinds 16 september langs alle landsgrenzen op onrechtmatige immigratie, ook langs die met Nederland. Wat leveren de controles daadwerkelijk op?
is correspondent Duitsland van de Volkskrant. Hij woont in Berlijn, en bezocht eerder al Duitse grenscontroles.
Hoeveel asielzoekers heeft de Duitse politie sinds 16 september tegengehouden?
Als het goed is: nul. In de periode tot 20 oktober zijn 1.000 mensen geweigerd (waarvan 330 aan de grens met Nederland), 1.700 illegale binnenkomsten geregistreerd (asielzoekers), en 30 mensensmokkelaars gearresteerd. Maar de Duitse politie mag geen asielzoekers tegenhouden. Zij hebben nog altijd het recht om een aanvraag in te dienen. Terwijl ze de uitkomst in Duitsland afwachten, doorgaans zes tot negen maanden, hebben ze recht op huisvesting, eten en sociale bijstand.
De mensen die de politie tegenhoudt, zegt voorzitter Jochen Kopelke van de politievakbond Gewerkschaft der Deutsche Polizei, zijn grotendeels mensen met een inreisverbod. Voetbalhooligans bijvoorbeeld, of buitenlandse criminelen die eerder zijn uitgezet. En ook asielzoekers die eerder al een procedure in Duitsland hebben doorlopen en zijn afgewezen. ‘Maar dat is maar een heel klein deel’, aldus Kopelke.
De asielcijfers dalen in Duitsland al maanden om andere redenen. Het afgelopen jaar is het aantal vluchtelingen dat over de Middellandse Zee naar Europa reisde met twee derde gedaald. Polen en Hongarije hebben grenscontroles aan hun EU-buitengrenzen drastisch opgevoerd. En er speelt een conflict tussen smokkelaarsbendes in de Balkan, waardoor die minder effectief opereren.
Dus de grenscontroles hebben geen effect op asielmigratie?
De controles zijn een eerste stap. Duitsland is bezig een geheel nieuw systeem op te zetten voor zogeheten ‘Dublin-gevallen’. Dat zijn asielzoekers die in een ander EU-land een asielaanvraag deden en die daar moeten afwachten. Nu worden die net als reguliere asielzoekers ergens in Duitsland ondergebracht terwijl ze een maandenlange procedure ondergaan.
In de toekomst worden deze mensen er uitgepikt bij politiecontroles aan de grens en ondergebracht in ‘Dublin-centra’ nabij de grens. Van daaruit moeten zij binnen maximaal vijf weken teruggestuurd worden naar het EU-land van aankomst. De centra zijn nog in oprichting, meldt het Duitse ministerie van Binnenlandse Zaken.
Tot slot: de Duitse politie controleert al langer langs de grenzen met Polen, Tsjechië, Oostenrijk en Zwitserland. Mensensmokkelaars worden wel gearresteerd. Smokkelaarsbendes lijken nu toch op zoek te gaan naar andere methoden en routes.
Is dat versnelde terugsturen realistisch?
Het is vooral hoopvol. ‘Dublin’ heeft überhaupt nooit goed gefunctioneerd, omdat aankomstlanden als Griekenland en Italië al jaren worstelen met de enorme aantallen mensen die daar binnenkomen. Zij werken niet mee aan de terugkeer van asielzoekers als die eenmaal zijn doorgereisd. De centrum-linkse Duitse regering hoopt door het voortouw te nemen alsnog andere landen zover te krijgen dat ze de handen ineenslaan. Experts zijn sceptisch over het reanimeren van ‘Dublin’.
Waarom doet Duitsland dit nu?
Volgend jaar zijn er verkiezingen en de huidige regering staat er in de peilingen desastreus voor. De Alternatieve für Deutschland (AfD) boekte vorige maand historisch goede resultaten in drie deelstaatverkiezingen, de partij won er zelfs een. In alledrie deze staten is de AfD volgens de Duitse veiligheidsdienst ‘bewezen extreemrechts’.
De CDU is sinds het vertrek van Merkel sterk naar rechts geschoven en staat met grote afstand op nummer één in de peilingen. Er is een nieuwe conservatief-linkse partij, de BSW, die pijlsnel is gestegen in de peilingen en ook minder migratie wil.
In de lente en zomer hebben verschillende afgewezen islamitische asielzoekers dodelijke aanslagen gepleegd. Dat hebben rechtse partijen met succes aangegrepen om de regering te betichten van het verlies van de controle over veiligheid en migratie. Er heerst een sterk gevoel in grote delen van Duitsland dat er iets helemaal mis is gegaan sinds Merkels beroemde uitspraak ‘Wir schaffen das’, bijna tien jaar geleden. Daar moet de huidige regering iets mee, maar zij wil binnen het EU-recht opereren.
Wat gebeurt er nog meer dan?
De grenscontroles en geplande Dublin-bespoediging zijn deel van een pakket waarmee de regering daadkracht wil tonen en de veiligheid wil vergroten. Deze zomer stuurde Duitsland voor het eerst sinds de herovername door de Taliban een vliegtuig met afgewezen asielzoekers naar Afghanistan. Dat waren 28 zware criminelen, van moordenaars tot groepsverkrachters.
Bij de Bundesrat, de Duitse Eerste Kamer, ligt een pakket nieuwe veiligheidswetgeving te wachten. Dat omvat alles van een verbod op bepaalde messen tot meer bevoegdheden voor de grenspolitie. Ook deel van het pakket: de vermindering van sociale steun voor asielzoekers die op vakantie gaan in het land dat ze zijn ontvlucht.
Betekent dit het einde van Schengen, het vrij reizen door Europa?
Dat is de vraag, zegt Rafael Bossong, migratiedeskundige van de Stiftung Wissenschaft und Politik. ‘Schengen heeft al een hoop crises doorstaan, ik durf niet te voorspellen dat het instort. EU-burgers hebben weinig last van de controles. We kijken eerder naar een reformatie van wat de norm is. Waar dat heengaat, weet niemand.’
Het echte gevaar, zegt Bossong, is dat steeds meer landen beslissingen nemen die hun eigen belangen dienen en maling hebben aan EU-wetgeving. Zeker als radicaal-rechts verder groeit, met Wilders in Nederland en Le Pen in Frankrijk, ‘of als volgend jaar na de Duitse verkiezingen een hele conservatieve CDU’er Binnenlandse Zaken krijgt’.
Bossong: ‘Je ziet dat Polen en landen in de Balkan dreigen het asielrecht op te schorten. Nederland had die gekke opt-out-brief naar de EU en wilde ook noodwetgeving om de EU te omzeilen. Finland deed het. Al die landen zeggen: wij hebben een crisis, we willen een speciale status. Het is de vraag waar dat ophoudt.’
De grenscontroles gaan in elk geval door tot 15 maart 2025. Van betrokkenen klinkt het geluid dat Duitsland ze zal verlengen, waarschijnlijk zelfs totdat de EU in 2026 nieuw beleid invoert.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant