Veel in contact blijven via WhatsApp: de een vindt het heel fijn, terwijl de 'slechte apper' stress krijgt van al die berichten. Wat is eigenlijk gezond appgedrag? En hoe ga je ermee om als al die berichten je overweldigen?
Je stuurt een WhatsApp-bericht naar iemand, maar krijgt geen snelle reactie. Na een paar uur zie je dat die persoon online is geweest, maar je hebt nog geen antwoord. Aan de leesbewijzen zie je dat het berichtje bekeken is. Mogelijk leg je het naast je neer, maar misschien vraag je je af of het aan jou ligt. Heb ik iets verkeerds gezegd? Wil die persoon niet op mij reageren?
"Dat komt doordat mensen snel een antwoord verwachten op WhatsApp", vertelt Robyn Vanherle, postdoctoraal onderzoeker aan het Lab voor Mediapsychologie bij KU Leuven. "Mensen zijn via zulke apps dag en nacht te bereiken. Maar via zo'n app hoef je niet meteen te antwoorden. Het kan wel voor irritatie zorgen, bijvoorbeeld als jij een snelle reactie verwacht en je gesprekspartner het uitstelt. Zeker als je kunt zien wanneer iemand online was of wanneer iemand het bericht bekeken heeft."
Mensen denken vaak niet meteen logisch na als ze zien dat iemand het berichtje 'genegeerd' heeft. "Als een vriend het zou meemaken, zou je diegene vertellen dat de andere persoon vast druk is", legt Vanherle uit. "Maar als het je zelf overkomt, is het moeilijker om positief te denken. Mensen denken op zo'n moment vooral dat het aan hunzelf ligt."
"Mensen willen zoveel mogelijk onzekerheid verminderen", vertelt Daantje Derks, hoogleraar Arbeid en Organisatie Psychologie bij Erasmus Universiteit. Derks doet onderzoek naar de effecten van digitale media, waaronder het altijd bereikbaar zijn. "Als je bijvoorbeeld aan het daten bent en iemand appt maar niet terug, dan is het moeilijk dat niet op jezelf te betrekken. Het kan best ingewikkeld zijn als jij een snel antwoord verwacht, maar iemand anders kan dat niet waarmaken."
Niet iedereen vindt het fijn contact te hebben via Whatsapp, Signal of Telegram. "Dat komt onder andere door de verschillende rollen die je als mens hebt en de grenzen die je stelt", vertelt Derks. "Je kunt moeder zijn en daarnaast mantelzorger, lid van een sportclub en werknemer. Het verschilt per persoon hoeveel je die rollen wil scheiden."
Als je die rollen wil laten samensmelten, vind je het fijn om veel in contact te blijven. "Daar is zo'n app ook handig voor, want je kunt veel tegelijk doen", zegt Derks. "Sommigen houden de rollen liever gescheiden. Zij hebben wellicht een aparte werktelefoon en zijn minder actief op sociale media."
Platforms als WhatsApp of Signal kunnen traditionele relaties, zoals vriendschappen, veranderen. En het verschilt per persoon of dat positief of negatief is. "Sommige mensen kunnen makkelijk steun krijgen via WhatsApp. Voor hen is het positief", vertelt Vanherle.
Maar je ervaart vooral de negatieve kant als je druk voelt bij het altijd beschikbaar zijn. "Dan heb je de drang niks te missen. Mensen die veel bevestiging van anderen nodig hebben, zullen vaker berichten checken omdat ze bang zijn buitengesloten te worden."
Het is niet alleen persoonsgebonden, maar ook de omgeving speelt een rol. "Het hele leven van een puber kan online zijn", zegt Derks. "Als je dan niet meedoet, val je buiten de boot. Daarom is het telefoonverbod op scholen een goed idee: het geldt voor iedereen. Je kunt zelf graag veel in contact willen blijven, maar soms kun je ook niet anders dan meedoen. Als je collega’s belangrijke zaken in een groepsgesprek bespreken, mis je die berichten als jij er niet in zit."
Mensen die altijd bereikbaar zijn en bij wie alles door elkaar heenloopt, zijn uiteindelijk slechter af dan mensen die dat niet doen, vertelt Derks. "Het eist zijn tol als je altijd aanstaat en prikkels hebt. Er is meer druk vanuit je privé- en werkleven. Je hebt daar herstel van nodig om fit te blijven."
Het is volgens Derks belangrijk dat je ook even niets aan je hoofd kunt hebben. "Ons brein is niet anders dan het vijfhonderd jaar geleden was, maar het leven om ons heen is compleet veranderd. Onze evolutie komt wel, maar die gaat veel langzamer dan technologie."
Raak je snel overweldigd door de berichten die je binnenkrijgt? Dan raadt Derks aan selectief te zijn in welke groepsgesprekken je gaat, omdat je al snel veel mist en de berichten achteraf lastig te begrijpen zijn. Ook Vanherle zegt dat deze groepen voor te veel prikkels kunnen zorgen. "Als je een uur aan het werken bent en niet je telefoon checkt, heb je zo veertig berichten. Het is te veel om dat allemaal terug te lezen en dat zorgt voor onrust."
Vanherle raadt aan om de functies van de app en je smartphone te gebruiken als je te veel bezig bent met alle berichten die je binnenkrijgt. "Zet de stand 'niet storen' aan, zo krijg je niets op je startscherm te zien. En als je te veel druk voelt om meteen te reageren of vaak controleert of iemand je bericht gelezen heeft, kun je de leesbewijzen en een zichtbare online status ook uitzetten. Het lijkt iets kleins om te checken of iemand je bericht gelezen heeft, maar het kan voor negatieve gevoelens zorgen die de rest van je dag beïnvloeden."
Ga daarnaast het gesprek aan, zegt zowel Vanherle als Derks. Zo adviseert Derks om het op werk aan te geven als je altijd het gevoel hebt dat je bereikbaar moet zijn. Ook in je privéleven kun je vragen waarom iemand wel of niet snel reageert.
Geef aan dat je liever wat later antwoordt of vraag iemand waarom diegene dat doet, zegt Vanherle. "Dit kan ook de andere kant op werken. Als je gesprekspartner heel de tijd berichten op de telefoon beantwoordt, kun jij het gevoel hebben dat je niet belangrijk bent. Vraag diegene dan of het nodig is om constant op die telefoon te zitten. De ander heeft misschien niet door hoeveel impact dat heeft."
Source: Nu.nl algemeen