Dat Kamala Harris nu haar rivaal Donald Trump kwalificeert als ‘fascist, lijkt een noodgreep.
Nu de laatste week voor de Amerikaanse verkiezingen aanbreekt, is duidelijk dat het opnieuw onvoorspelbaar spannend wordt. Opnieuw gaat een relatief klein aantal Amerikanen in een handvol van de vijftig staten beslissen wie de volgende president van het machtigste land van de wereld wordt.
Die instabiliteit (kleine verandering, grote gevolgen) maakt de in meerdere opzichten gemankeerde Amerikaanse democratie extra kwetsbaar. Wie de uitslag naar zijn hand wil zetten, hoeft maar in een paar districten de stemming te manipuleren of, zoals toenmalig president Donald Trump in 2020 probeerde, extra stemmen ‘te vinden’.
De afgelopen week legde de rijkste man op aarde, Elon Musk, tevens penvriend van de Russische president Vladimir Poetin, zijn financiële gewicht in de schaal door beloningen uit te loven aan conservatieven die zich in die wankele staten hebben geregistreerd. Het kan, het mag net, het is nooit de bedoeling geweest.
De Democratische presidentskandidaat Kamala Harris heeft in deze laatste fase haar laatste troef uitgespeeld. Ze zei dat Trump ‘in toenemende mate losgeslagen en instabiel’ is, ‘ongebreidelde macht’ wil, en beaamde in een interview zelfs dat hij een ‘fascist’ is. Dit in navolging van Trumps voormalige stafchef John Kelly, die zei dat de oud-president onder ‘de algemene definitie van fascist’ valt. Zijn voormalige legertopman Mark Milley vindt dat hij ‘een totale fascist’ is.
Vooropgesteld: al voordat Trump president werd, voldeed hij aan nogal wat criteria voor dat etiket. Sindsdien heeft hij zijn autoritaire trekken niet onderdrukt. Hij probeerde ondemocratisch aan de macht te blijven, hij bereidt een zuivering van het overheidsapparaat voor, hij heeft het over ‘de binnenlandse vijand’. Nu al is duidelijk dat hij een eventueel verlies zal aanvechten. Het gevaar is reëel.
Het is dan ook logisch dat Harris daarop wijst. Toch kan het ook gezien worden als noodgreep. Harris kreeg na haar vervanging van Joe Biden de wind in de zeilen met haar opgewekte scherpte, en een laconieke diskwalificatie van Trump en de zijnen als ‘weird’. Luister naar hem, tipten ze, ga naar zijn campagnes, hoor hoe hij raaskalt. Even leek dat genoeg Amerikanen wakker te schudden: zo’n figuur kan toch geen president worden?
De tragiek is dat dat wel kan. Hij is veroordeeld voor fraude en oplichting, verantwoordelijk voor een verkrachting, de aanjager van 6 januari, en toch wil bijna de helft van de Amerikaanse stemmers hem nog als hun eerste man. Alle aantijgingen glijden van hem af. Beter de ‘devil you know’ dan iemand die niet goed duidelijk heeft kunnen maken wat ze wil, zeggen twijfelaars.
Het is deze verstarring die de meeste zorgen baart. Kiezers worden zo gevoed met vijandbeelden van de tegenstander dat een redelijke keuze steeds moeilijker wordt – een tactiek die ook meerpartijenland Nederland steeds binairder maakt.
Maar er zullen altijd een paar kiezers zijn die het alarm horen, en een paar extra stemmen kunnen ook voor Harris genoeg zijn. In de wankele democratie die Amerika is, kan ook een noodgreep een gouden greep blijken.
In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant