Er is nauwelijks nog openbare ruimte waar met overeenstemming over feiten, op basis van vertrouwen, in vrijheid sterk verschillende opvattingen worden uitgewisseld. Dat besefte ik weer toen deze krant van de week een interview bracht met wiskundige en antropoloog Jan van de Beek, over migratie. Op grond van berekeningen betoogt hij dat migratie, ook asielmigratie, de Nederlandse samenleving te veel kost en hij bepleit onder meer het opzeggen van mensenrechtenverdragen. Van de Beek werd tijdens de kabinetsvorming ontvangen door de informateurs en heeft PVV-minister Faber al van advies voorzien.
Lezers roerden zich die het maar niks vonden dat het stuk was gepubliceerd. Mij viel het mee. In zoverre dat hij serieus argumenten en getallen aandroeg die kunnen worden gewogen en eventueel bestreden. Een verschil met de slogans, het geschuimbek en het gehits waarin veel migratriecritici – een te chic woord – zich onderscheiden. Van de Beek zelf had ik eerlijk gezegd ook al opgegeven. Dan zag ik hem idioten retweeten, aanschuiven bij de extreemrechtse complotverspreiders van Ongehoord Nederland of klagen dat hij een lijst met ‘niet-woke’ musea wilde, en dacht ik: er is er weer eentje een konijnenhol ingelopen.
Over de auteur
Kustaw Bessems is columnist van de Volkskrant en host van de podcast Stuurloos. Hij heeft een bijzondere belangstelling voor openbaar bestuur. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Nu kon ik me vinden in wat lezer Marcel Buurman uit Swalmen schreef: andere opvattingen komen meer dan genoeg aan bod in deze krant. Goed om daar wat tegenover te zetten, waarna je je eigen mening kunt vormen. Je kon Van de Beek ook niet aanzien voor een neutrale expert. Hij neemt meer dan duidelijk stelling.
Uiteraard verschijnt zo’n artikel niet in een vacuüm. Antirechtsstatelijke en antidemocratische krachten domineren en haat tegen minderheden tiert welig (hoe vaak heb ik het er niet over?). Het is ook waar dat vluchtelingen worden ontmenselijkt, zoals Jarl van der Ploeg schreef. Door de radicalisering van uiterst rechts en de onstuitbare opkomst van desinformatie is een middenpositie geen redelijke keus meer. Je kunt de verantwoordelijkheid voelen om in verzet te komen.
Maar hoe begrijpelijk dat mag zijn, het brengt óók iets bezwaarlijks met zich mee: media en deelnemers aan het publiek debat die in toenemende mate geestverwanten bieden wat zij toch al wilden horen. Daar komen in het onlinetijdperk meer dan vroeger perverse commerciële prikkels bij, want om je publiek vast te houden, kun je het beter niet te veel voorschotelen waar het zich aan ergert.
En vrij denken en vrij spreken, onmisbaar voor vooruitgang, zijn moeilijk wanneer je je ingegraven hebt. Waarbij het ook nog twijfelachtig is of dat ingraven helpt. Want wanneer extremisten een hetze voeren en anderen zwijgen of slechts op de automatische piloot tegengas geven, blijft de hetze hangen, met de zogenaamde probleemontkenners in standje Pavlov als dankbaar bonus-haatobject.
Voor mijzelf geldt in elk geval dat mijn zorgen mijn helderheid soms in de weg kunnen zitten. Ingegraven is je zicht slechter. Dat blijkt bijvoorbeeld uit de kritiekloze omarming door sommigen van een ingezonden stuk door socioloog Hein de Haas en historicus Leo Lucassen waarin zij pretenderen ons als een soort wetenschappelijke cavalerie met nuchtere feiten te komen redden van de verdorven Van de Beek. Nou sorry, het wereldbeeld van De Haas en Lucassen kan je aanstaan, maar ze schreven geen best stuk.
Op het boek van Van de Beek gaan ze niet in. Ze leggen accenten op enkele zaken die door Van de Beek niet worden bestreden: sommige migrantengroepen doen het goed in het onderwijs. Of: dat asielzoekers niet mogen werken, is slecht voor hun latere kansen op de arbeidsmarkt. En ze maken gekke fouten. De raarste: ze beweren dat het CBS geen criminaliteitscijfers heeft die zijn uitgesplitst naar herkomstlanden van vluchtelingen, maar durven wel de stelling aan: er zijn geen aanwijzingen dat zij negatief bij het gemiddelde afsteken. Terwijl je maar twee keer hoeft te klikken in de bron die zij zelf aanhalen om bij precies die uitsplitsing met die aanwijzingen te komen. Toen ik Lucassen hierop wees, reageerde hij slechts met: ‘Dank!’ Ja, kom nou.
Van de Beek, Lucassen en De Haas zijn geen van allen achterlijk. Maar iemand als Lucassen, een van de vaakst gepubliceerde inzenders van stukken in deze krant en NRC, is dag in, dag uit aan het ageren tegen radicaal-rechts en racisme. Het regent statements van hem die niets met wetenschap te maken hebben. Wat doet zo’n gevecht met het beoordelingsvermogen? Ik heb, zonder bijzonder op zijn werk te letten, in de loop van de jaren al meerdere malen gezien dat hij verkeerd rekent.
In de boeken van Van de Beek en De Haas valt daarnaast een overeenkomst in vorm op. Ze kiezen er allebei voor om af te rekenen met ‘mythen’ over migratie. De Haas doet dat iets minder eenzijdig, maar ook bij hem is het een retorisch instrument: jezelf boven partijen plaatsen en claimen dat jij met de waarheid komt. Beide boeken zijn politieke interventies. Wat je er níét in aantreft, is nieuwsgierigheid.
Eind van het lied voor deze week is dat iedereen de wetenschapper kan kiezen die het beste bij zijn eigen mening past. Om zich sterker bewapend te voelen in de loopgravenoorlog. En wat we, vrees ik, naast zoveel andere waardevolle zaken dreigen te verliezen in deze extreme tijden, is de luxe van een open blik.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant