Denkfouten in het hedendaags ontwerp gefileerd door ontwerpwetenschapper Jasper van Kuijk. Deze week: de onmogelijke eisen voor een nachttrein.
In Zweden demonstreert Trafikverket, ’s lands versie van ProRail, hoe je een aanbesteding niet moet doen. Aan de ene kant zeggen dat je nachttreinreizigers een betere klantervaring wilt bieden, aan de andere kant eisen stellen waardoor de bedden korter worden en de isolatie niet meer afdoende hoeft te zijn tot de in Noordse landen gebruikelijke minus 40 graden Celsius, maar tot min 25. Kleinere en slechter geïsoleerde treinen, in een land dat bekendstaat om lange mensen en kou – strak plan.
Een complicerende eis was dat de wagons niet alleen ingezet moeten kunnen worden tussen Stockholm en Noord-Zweden, maar in heel Europa, en eventueel ook aan landen daar doorverkocht kunnen worden. Dus moesten de Zweedse wagons smaller zijn dan gebruikelijk, vanwege krappere tunnels en dergelijke in de rest van Europa. En smallere wagons betekenen kortere bedden en dunnere isolatie.
Het is een bekend patroon bij klassieke aanbestedingen, waarbij in vuistdikke documenten wordt geprobeerd te vangen wat je wilt hebben. Elke eis op zichzelf is te rechtvaardigen, maar het pakket als geheel wordt onrealistisch.
Stel, een gezin wil verhuizen en inventariseert de wensen voor het nieuwe huis: ruim, met authentieke details maar ook comfortabel en met een slaapkamer voor ieder gezinslid, in het centrum van de stad, aan het water, met een grote tuin én dicht bij het strand én het bos, alsook op fietsafstand van het werk van beide ouders. O ja, en onder de drie ton. Succes met zoeken. Dus wat doe je dan: je gaat kijken welke eisen je misschien moet bijstellen. Compromissen sluiten. Je kunt niet alles hebben.
Doordat bij traditionele aanbestedingen de eisen pas laat op elkaar botsen – tegen de tijd dat je leveranciers gaat zoeken – ontdek je te laat of je eisenpakket haalbaar en wenselijk is. Zoals bij de Zweedse nachttreinwagons. Bij het huiszoekende gezin komt dat botsen en bijstellen van de eisen zodra je op Funda gaat kijken en merkt dat er geen enkel huis is dat aan al je eisen voldoet. Een manier om eerder te toetsen hoe haalbaar je eisenpakket is, is door eerder te gaan ontwerpen.
Over de auteur
Jasper van Kuijk is ontwerpwetenschapper en columnist voor de Volkskrant. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Daarom word ik enthousiast van het ontwerp voor een slimme energiemeter dat Netbeheer Nederland heeft laten maken. Deze vereniging van gas- en elektriciteitsbeheerders wilde de eisen voor een nieuwe generatie slimme meters opstellen. Maar in plaats van alleen een eisendocument produceerde ze ook een zogenoemd referentieontwerp. Dat is niet bedoeld om in productie te nemen, maar om aan netbeheerders en hun leveranciers te laten zien dat het om een zinnig en haalbaar eisenpakket gaat.
In Zweden heeft de kritiek op de aanbesteding van de nachttreinwagons geleid tot bijstelling van het eisenpakket, maar ook tot een flinke vertraging van de aanbesteding. De volgende keer zouden ze een ontwerpende aanbesteding kunnen proberen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant