Telkens bleek het sabelgekletter tussen Iran en Israël in de afgelopen maanden niet te leiden tot een heuse oorlog. Dat lijkt ook na de Israëlische luchtaanval op Iran van zaterdag weer het geval te zijn.
schrijft vanuit Istanbul over Turkije, Israël en de Palestijnse gebieden.
Eén woord springt eruit in de internationale reacties op de Iraëlische aanvallen zaterdagmorgen op doelen in Iran: escalatie. Dat was niet zozeer om te beschrijven wat zojuist was gebeurd, maar om te waarschuwen voor wat dreigt te gebeuren als de twee partijen zich niet weten te beheersen.
Van de Britse premier Keir Starmer tot de regering van Saoedi-Arabië, van de Iraakse premier Shia’ Al Sudani tot Sean Savett, woordvoerder van de Nationale Veiligheidsraad in de VS: allemaal riepen ze op tot kalmte. Waarbij aangetekend dat de Arabische regeringen de bal bij Israël leggen, en het Westen dat doet bij Iran.
Ook de Israëlische legerwoordvoerder Daniel Hagari nam het e-woord in de mond, maar dan gekoppeld aan een ferme waarschuwing. ‘Als het regime in Iran de fout maakt een nieuwe ronde van escalatie te beginnen’, zei hij, recht in de camera kijkend, ‘zullen we verplicht zijn resoluut te reageren. We hebben laten zien waartoe we in staat zijn.’
Uit Teheran kwamen eveneens vermanende geluiden. Het Iraanse ministerie van Buitenlandse Zaken liet weten dat Iran ‘gerechtigd en verplicht is zich te verdedigen tegen buitenlandse agressie’ en het semi-officiële persbureau Tasnim kondigde een ‘proportionele reactie’ aan. Maar erg krijgshaftig klonk het allemaal niet.
Eerder al hadden Iraanse media op gezag van de Iraanse strijdkrachten gemeld dat de Israëlische aanval ‘beperkte schade’ had aangericht. De machtige Revolutionaire Garde liet weten dat geen van zijn faciliteiten in de hoofdstad Teheran was geraakt. Blijkbaar is het regime er niet op uit de zaken dramatischer af te schilderen dan nodig.
Ook de handelwijze van Israël was betrekkelijk gematigd. Op aandringen van de VS zijn geen olievelden of nucleaire installaties aangevallen, alleen militaire doelen. De Iraanse hoofdstad Teheran bleef grotendeels buiten schot. Wat Israël betreft is de pas de deux van zet en tegenzet met de operatie van zaterdag beëindigd. ‘Het Israëlische leger heeft zijn missie volbracht’, aldus Hagari.
Voortdurend keek de wereld de afgelopen maanden gespannen toe: zou het sabelgekletter tussen Iran en Israël uitmonden in een heuse regionale oorlog, waarin dan onvermijdelijk ook de VS betrokken zouden raken? Dat speelde na het Israëlische bombardement op het Iraanse consulaat in Damascus (1 april), na de Iraanse raketaanvallen in reactie daarop (13 april), na de vernederende moordaanslag door Israël in Teheran op Hamasleider Ismail Haniyeh (31 juli) en na de Iraanse vergeldingsactie die daar weer op volgde (1 oktober).
En elke keer was de conclusie: het had erger kunnen zijn, blijkbaar is geen van beide partijen uit op oorlog. Dat kan ook nu weer worden vastgesteld.
Het probleem blijft dat beide partijen evenmin bereid zijn groot gezichtsverlies te slikken, of twijfel aan de geloofwaardigheid van hun afschrikking. Dat kan nog altijd een kettingreactie in gang zetten volgens wat de Franse president François Mitterrand ooit ‘de logica van de oorlog’ noemde.
Toch heeft het er alle schijn van dat dat ook ditmaal niet zal gebeuren. Israël is verwikkeld in een oorlog op twee fronten, Gaza en Libanon, en kan daar op het moment geen derde front bij gebruiken. Bovendien zijn er genoeg successen om op te bogen: de dood van Hamasleider Yahya Sinwar en van een reeks Hezbollah-leiders, onder wie topman Hassan Nasrallah zelf, en de aanhoudende vernietiging van Hezbollahs infrastructuur en wapenvoorraden.
Dat laatste is tegelijk een van de redenen waarom Irans Opperste Leider, ayatollah Ali Khamenei, niet uit is op een confrontatie met Israël en de VS. Het militair arsenaal van Hezbollah, dreigend gesitueerd vlakbij de Israëlische grens, was altijd dé Iraanse troef in de krachtmeting met Israël. Die kaart is nu even uitgespeeld. Bovendien zijn de Iraanse luchtmacht en luchtafweer te zwak voor een oorlog, en dat weet het regime. Niet voor niets konden de Israëlische jachttoestellen zaterdag ongedeerd op hun bases terugkeren.
‘Ik betwijfel sterk of Khamenei uit is op vergelding’, aldus Fawaz Gerges, expert Midden-Oosten aan de London School of Economics, tegen de BBC. ‘Zijn prioriteit ligt bij de economie en bij het behoud van Irans nucleaire programma.’
‘Ik weet niet of Khamenei zal luisteren naar stemmen in Iran die escalatie willen’, zei Richard Dalton, voormalig Brits ambassadeur in Teheran, in dezelfde uitzending. ‘Hij heeft geen belang bij oorlog.’ Ongetwijfeld hoort de relatief gematigde president Masoud Pezeshkian niet tot die drieste stemmen. Volgens Dalton is er een goede kans dat er, althans voor het moment, een streep kan worden gezet onder de krachtmeting die maar geen echt duel wil worden.
Op de tweefrontenoorlog lijkt de krachtmeting tussen Iran en Israël intussen geen invloed te hebben. In Libanon worden de Israëlische bombardementen onverminderd voortgezet en in de Gazastrook zet het Israëlische leger zelfs een tandje bij.
In Qatar wordt maandag maar weer eens een poging ondernomen te onderhandelen over een staakt-het-vuren in Gaza. Dat die poging vóór de Amerikaanse presidentsverkiezingen van 5 november iets zal opleveren, is zo goed als uitgesloten.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant