Spoedwet, noodrecht: de coalitie zoekt manieren om strengere asielwetgeving zo snel mogelijk door te voeren. Hoelang duurt het normaal gesproken voordat een plan een wet wordt? De Volkskrant analyseerde de doorlooptijd van wetten in de afgelopen 20 jaar.
is datajournalist van de Volkskrant en analyseert en schrijft over het nieuws in cijfers.
In de nacht van donderdag op vrijdag zijn de coalitiepartners het eens geworden. Voor de strengere asielregels wordt geen noodrecht ingezet, maar een spoedwet. Op vrijdag ging ook het kabinet akkoord. Zij gaan de spoedwet uitwerken. Op die optie hamerde de oppositie medio september al. Een spoedwet doorloopt wettelijk gezien dezelfde stappen als een reguliere wet, maar als het goed is sneller. Soms kan dat met een behoorlijk tempo gaan. In de afgelopen twintig jaar zijn 46 wetten binnen twee maanden in werking getreden, blijkt uit de cijfers.
Spoed werd er bijvoorbeeld gezet achter de bevriezing van het eigen risico in 2017. In vijf dagen was dat geregeld. Ook de avondklok kwam in februari 2021 snel door beide Kamers. Nadat de rechtbank had bepaald dat de Staten-Generaal niet mochten worden omzeild, was de wet alsnog in zes dagen door de Tweede en Eerste Kamer. Het allersnelst was een andere covid-wet. In drie dagen legden de Tweede en Eerste Kamer vast dat reizigers naar Nederland verplicht konden worden een negatieve PCR-test te tonen. Ook de goedkeuring van de Navo-protocollen waarmee Finland en Zweden konden toetreden, het ingrijpen in het openbaar bestuur in Sint Eustatius in 2018, en maatregelen tegen shortselling in 2008 werden snel als wet ingevoerd.
De gemiddelde doorlooptijd van een wet is ruim anderhalf jaar, 554 dagen, maar dat komt vooral door uitschieters. Zo waren vijf wetten ruim tien jaar lang onderweg. De helft van de 2.992 wetten sinds 2003 komt in een jaar van indiening bij de Raad van State tot inwerkingtreding. Dit blijkt uit een analyse van de Volkskrant van gegevens die de Eerste Kamer publiceert over de doorlooptijd van wetten.
Het kan snel gaan met een wet, maar dus ook erg lang duren. Thema’s in langlopende wetten zijn bijvoorbeeld de geestelijke gezondheidszorg en het correctief referendum. Opvallend is dat wetten geïnitieerd door de Tweede Kamer vaak veel meer tijd vergen dan door de regering ingediende wetsvoorstellen.
De eerste horde die de indiener van een wetsvoorstel moet nemen is de Raad van State, die advies uitbrengt over het wetsvoorstel. Als de Raad van State negatief adviseert, maakt de indiener meestal een nader rapport, waarna het voorstel opnieuw wordt beoordeeld. In totaal duurt het bij een doorsnee wet 116 dagen voordat een wet het parlement bereikt. Daar is vervolgens eerst de Tweede Kamer aan zet.
De behandeling in de Tweede Kamer duurt van alle stappen in het proces het langst, bij de helft van de wetten meer dan 176 dagen. De Eerste Kamer is vervolgens nog 47 dagen bezig met de wet, daarna duurt het drie weken voordat een wet in werking treedt door publicatie in het Staatsblad. Dit komt dan dus op 360 dagen voor de doorsnee wet, net iets minder dan een jaar.
Door het noodrecht in te roepen kan het kabinet een wet vast invoeren en later om goedkeuring van de Eerste en Tweede Kamer vragen. Dat geldt voor een spoedwet niet, die doorloopt hetzelfde proces als een reguliere wet. Wel worden uitgebreide gesprekken met deskundigen en bijvoorbeeld internetconsultaties dan vaak overgeslagen en verzoekt het kabinet de Raad van State en de volksvertegenwoordiging dringend om vaart te maken met de behandeling. Op die manier kunnen de stappen in een paar dagen worden doorlopen, mits het parlement niet dwarsligt.
Acht keer in de afgelopen twintig jaar kwam het woord ‘spoed’ zelfs letterlijk voor in de titel van een wet. Dat is overigens geen garantie voor een korte doorlooptijd: zo duurde het invoeren van de Wet spoedreparatie fiscale eenheid in 2018 bijna een jaar.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant