Oud-politicus John Leerdam (63) ontving afgelopen week een hoge Amerikaanse onderscheiding voor zijn emancipatoire theater- en filmproducties. Het was een beloning voor een loopbaan waarin hij als zwarte man altijd moest vechten voor een plek.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Natuurlijk, John Leerdam kon de acteursopleiding gaan doen. Maar geen gezelschap zou hem daarna aannemen, waarschuwde het hoofd van de Maastrichtse toneelschool ruim veertig jaar geleden. Als zwarte man, bedoelde hij.
Deze week, meer dan zeventig theater- en filmproducties later, ontving John Leerdam uit handen van de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Antony Blinken een prijs die het ongelijk van vroegere sceptici bewijst. Leerdam ontving voor zijn emancipatoire werk de prestigieuze Secretary of State’s Award for Global Anti-Racism Champions.
In zijn toespraak haalde Blinken het voorval met de bewuste docent aan, om direct te benadrukken dat dat zulke ervaringen bepalend waren voor de carrière en het leven van Leerdam.
Het heeft hem grote bekendheid en bewondering gebracht vanuit de Nederlands-Caribische gemeenschap, zegt Peggy Brandon, van de stichting Musea Bekennen Kleur. ‘Als je met hem op zaterdag door Amsterdam Zuidoost loopt, word je constant aangesproken. En op de Caribische eilanden gebeurt precies hetzelfde. De mensen daar zijn trots op hem.’
John Arnold Walther Julius Leerdam werd in 1961 op Curaçao geboren in Willemstad, als zoon van een Surinaamse vader en een moeder afkomstig van het Caribische eiland Saint Kitts. Zijn vader wilde dat de jonge Leerdam hem zou opvolgen als hoofdinspecteur van de politie. Maar begin jaren tachtig leidde zijn liefde voor theater hem naar Nederland. Als twintiger begon hij aan de acteursopleiding op de prestigieuze toneelschool van Maastricht.
Een gesprek met het hoofd van de school, tijdens zijn eerste jaar, ervoer hij als een desillusie. ‘Hij vroeg zich af of ik het wel zou halen. Ik had een accent, een asymmetrisch gezicht en ik was zwart. Ik was met stomheid geslagen en heb gehuild. Als je zwart bent, zijn de Nederlandse gezelschappen niet bereid je op te nemen in hun gelederen, verkondigde de docent’, zo blikte Leerdam jaren later in de Theaterkrant terug.
Hij wilde om die reden niet langer op het toneel staan. Leerdam vertrok naar de hoofdstad om zich toe te leggen op het werk achter de schermen. Hij studeerde als eerste zwarte regisseur af aan de Theaterschool in Amsterdam.
Na zijn opleiding kon hij aan de slag als regieassistent van Rufus Collins, een Afro-Amerikaanse theatermaker uit het New Yorkse Harlem, in wie hij naar eigen zeggen een mentor vond. Leerdam werkte mee aan de productie van het spraakmakende The Kingdom, een opera over de zwarte onafhankelijkheidsbeweging op Haïti.
Eind jaren negentig bereikte Leerdam als directeur van theater Cosmic aan de Nes de top van de Amsterdamse theaterwereld. In veel voorstellingen speelde multiculturaliteit een belangrijke rol, zoals Romeo ‘n’ Juliette - A Young Caribbean Xperienz. Het was een interpretatie van de Shakespeare-klassieker, in een garage in de Amsterdamse Bijlmer.
Zijn maatschappelijke engagement reikte verder dan het theater. In 2003 kwam Leerdam namens de PvdA in de Tweede Kamer. Zeven jaar later haalde zijn partij te weinig zetels om hem in Kamer te houden, maar vanwege een zwangerschapsverlof van partijgenoot Sharon Dijksma keerde hij twee jaar later alsnog terug. In de Kamer legde hij zich toe op Antilliaanse zaken en cultuurbeleid.
Aan zijn Kamerlidmaatschap kwam in 2012 abrupt een einde. Gevraagd naar zijn standpunt over ‘straatterrorist Jael Jablabla’, reageerde Leerdam in de show van radio-DJ Giel Beelen dat hij binnen zijn partij uitgebreid overleg had gehad over de man. Een blunder: de ‘gevreesde straatterrorist’ was een verzinsel van de redactie.
Een dag na de bewuste uitzending legde de PvdA’er zijn Kamerlidmaatschap neer. Weken na het incident hield Leerdam voor de camera’s van Pauw en Witteman vol dat hij wel door had dat het om een gebbetje ging, maar besloot mee te spelen.
‘Dit was een zure les’, reflecteerde hij. ‘Je kan door het stof gaan en excuses maken of zeggen: dit is het niet waard.’ Het beeld van het gewraakte interview mocht niet aan hem blijven kleven, concludeerde de politicus. ‘Ik ben een trotse zwarte man.’
Na zijn tijd in Den Haag keerde Leerdam terug naar het theater. Hij had toen al zijn eigen culturele organisatie opgericht, Stichting John Leerdam, die hij later handig omdoopte naar Stichting Julius Leeft. Dezelfde initialen zodat het briefpapier intact kon blijven, maar dit keer genoemd naar zijn overleden grootvader Julius.
De focus van zijn voorstellingen kwam te liggen op het Nederlandse koloniale verleden. Destijds was het een nauwelijks aangeroerd thema; inmiddels is een onderwerp niet meer weg te denken uit de theaterwereld. Voor De Grote Suriname-tentoonstelling in de Nieuwe Kerk op de Dam, in 2019, regisseerde Leerdam zes monologen, onder meer over vrijheidsstrijder Anton de Kom.
Hoewel hij inmiddels theatermaker in ruste is, strijdt Leerdam nog altijd tegen ongelijkheid. Met Brandon werkt hij aan de invulling van het nog te stichten Nationaal Slavernijmuseum. Het tweetal reist er geregeld voor naar Suriname en de Caribische eilanden.
‘Negen jaar zat hij in de Kamer, als een van de weinige mensen met een Caribische achtergrond. Ik denk dat men zich niet realiseert wat dat heeft betekend. Het moment dat je op de luchthaven van Curaçao arriveert, is het meteen: ‘Meneer Leerdam is er, het Kamerlid is er. Je ziet ontzag en liefde samenkomen: ‘John is een van ons.’
1999: Leerdam wordt ridder in de Orde van Oranje-Nassau.
2006: Leerdam ontvangt de Lifetime Service Award van de Amerikaanse Council for Opportunity in Education voor zijn inzet voor het scheppen van kansen voor migranten.
2017: Leerdam ontvangt de Amsterdamspeld voor zijn bijdrage aan de culturele diversiteit in Amsterdam.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant