Zou je, als je de kans had gehad, Adolf Hitler hebben doodgeschoten? En wanneer dan? Na het verschijnen van Mein Kampf? Of nadat hij als Duitse alleenheerser elke vorm van democratie of tegenmacht de nek had omgedraaid? Na de Kristallnacht? De inval in Polen? De oprichting van de concentratiekampen? De eerste gaskamers?
Ik herinner me dat we hier als tieners na een geschiedenisles over debatteerden. We riepen om het hardst dat we heus de trekker zouden hebben overgehaald. Natuurlijk! Alleen een onmens zou de kans om de Holocaust te voorkomen laten glippen. Met de kennis van nu leek een moord op Hitler ons de enige juiste keuze.
Ik moest denken aan die discussie toen er deze zomer een mislukte aanslag werd gepleegd op het leven van Donald Trump. Niet omdat ik van mening zou zijn dat politici neerschieten een goed idee is – dat vind ik, voor alle duidelijkheid, niet – maar omdat er achter dat dilemma vragen liggen die me fascineren. Zoals: wanneer wordt het een morele plicht om een man of beweging te stoppen? En hoe bepaal je dat, terwijl de gebeurtenissen zich nog aan het voltrekken zijn en je geen geschiedenisboek hebt dat je precies kan vertellen wat er komen gaat?
Over de auteur
Asha ten Broeke is wetenschapsjournalist en columnist van de Volkskrant. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
We weten alleen zeker wat er nu gebeurt: Trump begint steeds meer als Hitler te klinken. Zo zei hij over immigranten uit Afrika en Azië dat ze ‘het bloed van ons land vergiftigen’, een echo van Hitlers uitspraken over hoe ‘alle grootse culturen uit het verleden’ ten onder gingen omdat het originele ras ‘uitstierf door vergiftiging van het bloed’.
In een andere uitspraak over immigranten weerklinkt het idee van de Untermensch: ‘Ik weet niet of je ze ‘mensen’ kunt noemen. In sommige gevallen zijn ze geen mensen, naar mijn mening. (…) Ze zijn slecht – ze zijn dieren.’ Trump zei ook dat ‘we ons land moeten reinigen’ van deze groep, een woordkeuze die journalist Sidney Blumenthal doet denken aan het nazi-idee van ‘rassenhygiëne’. Dat het inderdaad om ras gaat, blijkt uit het feit dat wat betreft Trump immigranten uit ‘leuke’ – en in meerderheid witte – landen als Noorwegen of Zwitserland van harte welkom zijn.
Nog een nazi-momentje van Trump: ‘We zullen de communisten, marxisten, fascisten en radicaal-linkse ploerten, die als ongedierte in ons land leven, uitroeien.’ Onderdeel daarvan zijn Trumps plannen om de ‘linkse pers’ te kortwieken of verbieden, omdat ze alleen maar liegt: Blumenthal verwijst naar Hitlers woede over ‘die Lügenpresse’. Ook een samenzweringstheorie over een Joods complot ontbreekt uiteraard niet. Trump heeft gezegd dat, mocht hij de komende verkiezingen verliezen, ‘Joodse mensen daar een hoop mee te maken zouden hebben.’
Vreedzaam is hij evenmin. ‘Als ik niet verkozen word, zal het een (…) bloedbad worden voor het land’, speechte hij. Indien nodig, wil hij op verkiezingsdag het leger inzetten tegen linkse mensen, die hij ‘the enemy from within’ heeft genoemd.
Er zijn mensen die zeggen: dit is slechts retoriek. Trump roept maar wat, hij is te knullig en te wispelturig om de volgende Hitler te zijn. Hitler was een monster, maar geen prutser. Hij had bovendien een plan.
Maar Trump, of in elk geval de mensen achter hem, hebben ook een plan. Het heet Project 2025, is bedacht door een Republikeinse denktank en heeft als doel de Amerikaanse overheid en maatschappij te doordrenken van christelijke, conservatieve waarden. Neutrale ambtenaren en rechters moeten worden vervangen door mensen die loyaal zijn aan de Republikeinse partij. Lhbti-rechten moeten verdwijnen, net als wat er nog over is van abortuszorg. Het wordt scholen en universiteiten verboden progressieve vakken te geven: alle kinderen krijgen verplicht een conservatief en vaderlandslievend lesprogramma. Om deze reallife The Handmaid’s Tale voldoende vlotjes te laten verlopen, krijgen president Trump en zijn kabinet ongekende controle over eigenlijk bijna alles.
De kernprincipes van de Amerikaanse democratie staan op het spel, schreef Amerika-deskundige Kirsten Verdel. Heleen Mees waarschuwde: ‘Als Trump de verkiezingen wint (…) zullen de Verenigde Staten dichter bij een dictatuur zijn dan ooit.’ En Kamala Harris stelde woensdag vast dat Trump ‘een president zou zijn die dictators bewondert en een fascist is’.
Hoeveel harder moeten de alarmbellen nog afgaan? Wat zegt het over onze democratie als ze geen verweer heeft tegen degenen die haar vrijheden en grondrechten willen gebruiken om haar te verkrachten en vernietigen? Wat zou het betekenen als we de volgende Hitler, ondanks alles wat we van de geschiedenis hadden kunnen leren, nauwelijks herkennen en niet kunnen stoppen?
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns