Georgië houdt zijn adem in: niet alleen staat de toekomst van het land, dat komende zaterdag naar de stembus gaat, binnen de Europese Unie op het spel; ook de democratie wordt volgens de oppositie bedreigd door de populairste partij, Georgische Droom. We bellen erover met buitenlandredacteur Tom Vennink, die ter plekke is in Georgië.
Dag Tom. Wat staat er op het spel in Georgië?
‘De verkiezingen van komende zaterdag worden gezien als beslissend voor de toekomst van het land. En dat houdt in: het wordt of een toekomst dichter bij Europa of dichter bij Rusland. Lang gold Georgië als schoolvoorbeeld van een voormalige Sovjetrepubliek die zich wist te hervormen, en die op weg was naar een democratische toekomst binnen de Europese Unie. Maar de afgelopen jaren, zeker sinds het begin van de oorlog in Oekraïne, is dat veranderd.
‘Op papier zegt de regeringspartij, Georgische Droom, nog wel bij de EU te willen, maar ze deed de afgelopen jaren dingen die een lidmaatschap voor Georgië wel heel moeilijk maken. Ze nam bijvoorbeeld een wet aan die lijkt op de Russische buitenlandse-agentenwet. Die maakt het voor kritische ngo’s en nieuwsorganisaties bijna onmogelijk om hun werk te doen. Wanneer zij geld uit het buitenland ontvangen, krijgen ze de status ‘buitenlandse agent’ toebedeeld, en kunnen ze gedwongen worden tot sluiting. Vorige maand nam de regering bovendien een wet aan tegen ‘lhbt-propaganda’: ook die is afgekeken van Rusland. Zulke wetten worden door Brussel niet bepaald als vooruitgang gezien; de EU heeft het toetredingsproces dan ook stopgezet.
‘De oppositie vreest dat als ze de stembusgang zaterdag verliezen, de kans op een lidmaatschap definitief verkeken zal zijn. Dat is pijnlijk voor veel Georgiërs, want een grote meerderheid wil bij de EU. Het is zelfs in de grondwet vastgelegd dat de regering er alles aan moet doen om een lidmaatschap te krijgen.’
Er is dus juist veel steun voor een EU-lidmaatschap. Waarom keert de regering zich dan van Brussel af?
‘De huidige regeringspartij, Georgische Droom, kwam in 2012 aan de macht. In de eerste jaren zette zij stappen richting EU-toetreding, maar na de Russische invasie van Oekraïne in 2022, koos Georgië niet de kant van Kyiv. De inval was voor Georgische Droom zelfs reden om de banden met Rusland aan te halen: het directe vliegverkeer tussen de landen is bijvoorbeeld hersteld en de handel met Rusland toegenomen.
‘Een vijfde van het land is sinds 2008 bezet door Rusland. De regering zegt dat, wanneer Georgië partij voor Oekraïne kiest, het in het land weer tot oorlog zal komen. Moskou zal dat niet pikken, luidt de redenering.
‘Georgische Droom maakt mensen in zekere zin bang en dat werkt, tot op zekere hoogte. Vooral buiten de grote steden slaat die boodschap aan. Op het platteland, waar ik nu ben, wonen veel mensen die op Georgische Droom stemmen. Zij vertellen mij dat ze echt vrezen voor een nieuwe oorlog.’
Wat is de rol van miljardair Bidzina Ivanisjvili, de oud-premier van het land?
‘Ivanisjvili verdiende z’n geld in Rusland en keerde daarna terug naar Georgië. Hij richtte Georgische Droom op en is enkele jaren premier geweest. Hoewel hij nu op papier geen rol meer speelt binnen de politiek, is hij in de praktijk nog altijd de machtigste man van het land.
‘Woensdag gaf Ivanisjvili in Tbilisi een toespraak voor een menigte die vanuit de provincies naar de hoofdstad was gebracht. Niet iedereen kwam vrijwillig: ik sprak met mensen die zeiden dat ze wel moesten gaan, omdat werd gedreigd dat ze anders hun baan zouden verliezen. De oppositie is dan ook bang dat de stembusgang niet eerlijk zal verlopen.’
Krijgt de oppositie nog voet aan de grond?
‘President Salome Zoerabisjvili, die een symbolische rol heeft, heeft openlijk partij gekozen voor de oppositie, die uit een heleboel kleine partijen bestaat. Zij probeert de sterk gefragmenteerde oppositie te verenigen tegen Georgische Droom, die hoogstwaarschijnlijk weer de grootste wordt.
‘Dat streven is niet zinloos. Als Georgische Droom geen meerderheid weet te behalen, kan de oppositie zelf een regering vormen. En dat is waarop Zoerabisjvili hoopt, dat dit zal gebeuren.’
In hoeverre lijkt de situatie op die in Moldavië? Moet de EU zich zorgen maken?
‘Er zijn zeker overeenkomsten. De pro-westerse partijen in Moldavië spreken van Russische inmenging bij de verkiezingen, van vorige week. Volgens president Zoerabisjvili gebeurt dit in Georgië ook. En net als bij de stembusgang in Moldavië, staat in Georgië de toekomst binnen de EU op het spel.
‘Maar hier is de situatie eigenlijk nog spannender. Als Georgische Droom wint, wordt de grootste oppositiepartij verboden, dat heeft de leider van de partij al aangekondigd. Je zou deze verkiezingen van dit weekend dus echt kunnen zien als referendum over de toekomst van het land: wordt Georgië democratischer of autocratischer?’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant