Voor het eerst in ruim dertig jaar is in België het cordon sanitaire doorbroken. De radicaal-rechtse partij Vlaams Belang treedt in Ranst toe tot het gemeentebestuur. In het slaapdorp naast Antwerpen klinken gemengde reacties.
In de koffiezaak annex chocolaterie van Ranst ging maandag een feestelijk doosje ‘pralinekes’ over de toonbank. Christel Engelen, de vrouw die het slaapdorp naast Antwerpen afgelopen weekend tot landelijk nieuws maakte, kocht het als traktatie – ze had immers een grote doorbraak te vieren. Als eerste lid van de radicaal-rechtse partij Vlaams Belang trad ze toe tot een gemeentebestuur, en nog bijzonderder: ze smeedde een coalitie met twee andere partijen.
Daarmee is Ranst de eerste Belgische gemeente die breekt met het cordon sanitaire: de afspraak tussen Vlaamse partijen om geen bestuursakkoord te sluiten met Vlaams Belang (voorheen Vlaams Blok) vanwege haar radicale standpunten. Dankzij dit herenakkoord uit 1991 hielden andere partijen de radicaal-rechtse partij altijd uit het Belgisch bestuur, zowel op landelijk als regionaal en lokaal niveau.
Tot zaterdag, toen twee lokale partijen uit het 20 duizend inwoners tellende Ranst overstag bleken te zijn gegaan.
In de koffiezaak in het dorp is eigenaar Ellen de Pré (47) zeer verheugd met het nieuws, al is zij als ‘nichtje van’ misschien bevooroordeeld: ‘Christel zit al achttien jaar in de lokale politiek, ze heeft het verdiend.’ Haar veelal gepensioneerde klandizie denkt er hetzelfde over, extreme voorstellen of niet. ‘Het werd hoog tijd’, verzucht Peter Vingerhoets (59) achter zijn Duvel. ‘Dit is nu democratie’, zegt Paul Van Sant (71) als hij van zijn tijdschrift opkijkt. ‘Het cordon is een belediging voor mensen die op Vlaams Belang stemmen.’
Van de inwoners die uitgesproken kritisch zijn op Vlaams Belang, lijken de meesten ook niet wakker te liggen van de trendbreuk. ‘Laat ze het maar proberen’, zegt Peter Clé (62), vlak voordat hij drie kippenpoten bestelt bij een foodtruck voor de dorpskerk. ‘Dan schieten ze zichzelf vanzelf in de voet.’ Is hij bang dat Vlaams Belang nu vaker mag meebesturen? ‘Misschien, maar dat zien we dan wel weer.’
Het cordon sanitaire is al langer voer voor discussie in België, en het staat ook al jaren op knappen. Het meest beruchte voorbeeld is de Oost-Vlaamse gemeente Ninove. Het aan Vlaams Belang gelieerde Forza Ninove haalde daar bij de vorige gemeenteraadsverkiezingen 40 procent van de stemmen. Desondanks werd de partij buiten het gemeentebestuur gehouden. Ondemocratisch, volgens sommigen. Heel goed, zeggen anderen, die in Vlaams Belang een gevaar voor de democratie zien.
Bij de gemeenteraadsverkiezingen van twee weken geleden haalde Forza Ninove waarschijnlijk een absolute meerderheid — de stemmen moeten vanwege een overweldigend aantal voorkeurstemmen worden herteld. Maar zelfs als de verkiezingsuitslag klopt, blijft het cordon in Ninove intact. Forza Ninove kan dan in haar eentje besturen, waardoor geen enkele partij met de decennia oude afspraak hoeft te breken.
Vooral de casus-Ranst is daarom ‘historisch’ is te noemen, zegt politicoloog Laura Jacobs van de Universiteit van Antwerpen, die het effect van het cordon sanitaire onderzocht. ‘Het mag dan een lokaal voorbeeld zijn, het past in een proces van normalisering van radicaal-rechts’, zegt ze. ‘Andere partijen zijn een horde overgegaan. En je ziet dat Vlaams Belang het direct aangrijpt om te zeggen: een stem op ons is dus geen weggegooide stem.’
Of andere gemeenten het voorbeeld uit Ranst volgen, moet de komende weken blijken.
Tegelijkertijd speelden ook de landelijke partijen handig in op het nieuws van afgelopen weekend, zag Jacobs. Eensgezind benutten ze de kans om opnieuw te benadrukken dat het cordon sanitaire op landelijk niveau blijft gelden. ‘De Vlaamse partijen, vooral de N-VA van Bart De Wever, hebben geleerd van de Nederlandse verkiezingen. Ze hebben gezien dat het dichthouden van de deur strategisch handig is voor henzelf. Daarmee houden ze het Vlaams Belang voorlopig klein.’
Of de ontwikkelingen in Ranst veel effect zullen hebben op de Belgische politiek, is daarom maar de vraag, zegt Jacobs. ‘Voorlopig is het nog een troostprijs voor Vlaams Belang, dat het verder slecht heeft gedaan bij de gemeenteraadsverkiezingen. Het is vooral interessant of ze erin slagen om dit om te zetten in het narratief: als je ons maar groot genoeg maakt, kunnen ze niet meer om ons heen.’
Ondertussen is in Ranst niet iedereen gelukkig met de afslag die de gemeente afgelopen weekend nam. ‘Ik weet dat het cordon sanitaire ondemocratisch is’, zegt Sofie Van Gorp (41), die haar fiets voor de slager op slot zet. ‘Maar ik vind het geen partij om mee te besturen, omdat ze in mijn ogen de verkeerde principes voorstaat.’
Even verderop verlaat een 41-jarige vrouw de vrije school van het dorp. Ze draagt een grijze hoofddoek en wil liever niet met haar naam in de krant vanwege haar standpunt. ‘Voor ons als moslims is dit nieuws natuurlijk verschrikkelijk, want deze partij is tegen alles wat met ons geloof te maken heeft.’ Ze vreest dat dit gemeentebestuur gaat bijdragen aan de normalisering van het Vlaams Belang-gedachtegoed.
Ze merkte bovendien iets vervelends de afgelopen dagen, sinds bekend werd dat het cordon sanitaire is doorbroken. ‘Ik ga hier goed om met alle ouders. Mijn kinderen hebben Belgische vriendjes. En toch is er niemand, geen buur of kennis, die tegen mij over het nieuwe gemeentebestuur is begonnen. Dat geeft mij het gevoel van: zie je wel, ik ben blijkbaar toch anders.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant