Waar lopen de correspondenten van de Volkskrant tegenaan in hun dagelijkse leven? Vandaag: Rob Vreeken keert in Istanbul terug naar de tijd dat links en geluk heel gewoon waren.
Cultureel centrum Nazim Hikmet is een van mijn favoriete plekken in Istanbul, met zijn cafetaria in een heerlijke binnentuin. Als ik iemand moet spreken in het Aziatische deel van de stad, is er geen twijfel mogelijk over de plek: Nazim Hikmet. Vrienden en familie uit Nederland neem ik er graag mee naar toe voor een kahvalti, een typisch Turks ontbijt. Bij wijze van lunch of brunch dan, want als ontbijt is het Turkse ontbijt niet geschikt: veel te veel.
Er is nog iets dat Nazim Hikmet Kültür Merkezi bijzonder maakt. Het is een ouderwets linkse enclave in een niet-links tijdvak, de jaren twintig van de 21ste eeuw.
Pal achter de ingang is een boekwinkel. De eerste afdeling is tamelijk gewoon, met hoogtepunten uit de wereldliteratuur als Kafka, Tolstoj, Vargas Llosa, Sartre en Saramago. Maar dan! Daarachter is de politieke afdeling, en wat voor politiek. Het Kapitaal van Karl Marx en het Communistisch Manifest springen meteen in het oog, naast minder bekende titels van marxistische snit, alles in het Turks. We zien het roodgekafte Stalin begrijpen naast werken van Lenin over het imperialisme, alsook zijn beroemde Wat te doen? Ja, je kunt veel van Lenin zeggen, maar die vraag is nog altijd hoogst actueel.
Hoewel ik altijd een brave sociaaldemocraat ben geweest, doet Nazim Hikmet Kültür Merkezi me steevast, op een warme golf van nostalgie, landen in lang vervlogen tijden. Ach, was alles nog maar als toen, toen de gevestigde orde slechts werd bedreigd door de volgelingen van Lenin. Die spraken Zaans, Amsterdams of Gronings, ze rookten zware Van Nelle en je kon met ze lachen.
Het publiek in de cafetaria ziet er niet activistisch uit, eigenlijk heel gewoon. Wel is duidelijk dat dit een seculier bolwerk is; hoofddoeken zijn schaars. Een expositie in het trappenhuis van posters, cartoons en oude krantenpagina’s laat weinig te raden over de politieke kleur van het centrum. Veel agitprop tegen de Navo, en kijk eens aan: Yankee go home!
De naamgever van het gebouw, Nazim Hikmet (1902-1963), is Turkijes belangrijkste dichter. De overtuigde communist, in Moskou opgeleid, zat vanwege zijn ideeën van 1938 tot 1950 gevangen. Hij vluchtte naar de Sovjet-Unie, waar hij in 1963 stierf. Tot 1965 bleef zijn werk verboden in Turkije. Zijn staatsburgerschap, hem afgenomen in 1951, kreeg hij pas postuum terug in 2009.
Nazim Hikmet kan in Turkije weer openlijk worden bewonderd, in tal van steden zijn openbare gebouwen naar de dichter genoemd. Maar officieel gerehabiliteerd? ‘Nee, daar is geen sprake van’, zegt Çagri Kinikoglu, medewerker van het centrum. ‘De bourgeoisie, de reactie, de nationalisten en de religieuzen zien hem nog altijd als de vijand.’
Toch ondervindt het centrum, in 2004 gesticht door de Turkse Communistische Partij (TKP), geen tegenwerking van de autoriteiten. In de zalen en kamers van de vroegere Armeense school worden taal- en danslessen gegeven, en workshops over maatschappelijke onderwerpen. Er is een zaal voor concerten, theater en debat. Zelf geeft Kinikoglu, van beroep regisseur, een workshop Sovjet-cinema.
Maar hoezo, geen tegenwerking? Kinikoglu’s antwoord is ontwapenend eerlijk. ‘De TKP is zo klein, wij zijn geen probleem voor ze.’ Toch weet hij er een revolutionaire draai aan te geven. ‘Tijdens de Eerste Wereldoorlog zagen de imperialistische machten de Russische bolsjewieken ook niet als bedreiging. En kijk eens wat een paar jaar later gebeurde.’
Met proletarisch-melancholisch gemoed verlaat ik Nazim Hikmet Kültür Merkezi. Bij de uitgang staat een bak met witte Che Guevara T-shirts. Per stuk 80 lira, iets meer dan 2 gulden. Mmm, koopje!
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant