Miljoenen Nederlandse ouderen en kwetsbaren worden deze weken ingeënt tegen de griep. Hoe goed beschermt die prik dit jaar? Wat mankeert degenen die nu snotterend op bed liggen? En hoe zit het eigenlijk met corona?
Maarten Keulemans is wetenschapsredacteur bij de Volkskrant, gespecialiseerd in o.a. klimaat en microleven.
Hoe goed beschermt de griepprik dit jaar?
Hoe effectief de griepprik is, verschilt per seizoen en per leeftijd, en is eigenlijk pas achteraf te berekenen. Maar de ervaring op het zuidelijk halfrond, waar de winter en daarmee het griepseizoen al voorbij is, geeft een goede aanwijzing.
Een net verschenen analyse van het griepseizoen in Zuid-Amerika, door het Amerikaanse RIVM, wijst op een bescherming van 35 procent tegen ziekenhuisopname. Dat is een ‘significante verlaging’ van het risico om met griep in het ziekenhuis terecht te komen dan zonder prik, aldus de evaluatie.
Maar dat is minder bescherming tegen ziekenhuisopname dan het vaccin gemiddeld biedt (41 procent), volgens een Franse analyse van meerdere griepseizoenen. Bovendien beschermt de griepprik voor 65-plussers doorgaans ongeveer een derde minder: zij hebben dus ‘maar’ op 20 procent minder kans om in het ziekenhuis terecht te komen dan ouderen die niet zijn gevaccineerd.
Geen reden overigens om het vaccin dus maar te skippen, zegt Ted van Essen van de Nederlandse Immunisatie Stichting desgevraagd. ‘De reden om dit toch te doen, is dat de absolute aantallen hoog zijn, omdat ontzettend veel mensen de griep krijgen. Jaarlijks overlijden er gemiddeld 4.700 mensen aan de griep. Stel je voor dat je er daarvan 30 procent uitspaart: dat zijn 1.500 levens.’
Als ik ziek word: welk virus heb ik dan?
Waarschijnlijk niet de griep: die gaat nu nog op een zeer laag pitje rond en grijpt doorgaans pas in december en januari echt om zich heen. Wie snotterend en met koorts thuis op de bank ligt, heeft waarschijnlijk corona, para-influenza of een stevig geval van het rinovirus, een verkoudheidsvirus.
Momenteel heeft zo’n een op de tien mensen luchtwegklachten volgens de Infectieradar, een grote, lopende steekproef onder de Nederlandse bevolking. Bij vrijwilligers die zich vervolgens laten testen, is in de meeste gevallen (circa 40 procent) een ‘gewoon’ verkoudheidsvirus de boosdoener. Maar een op de twintig snotterenden heeft momenteel corona.
Bij patiënten die zich zo ziek voelen dat ze naar de huisarts gaan is het beeld ongeveer hetzelfde, blijkt uit een steekproef door zorgonderzoeksinstituut Nivel onder 140 huisartsenpraktijken. In ruwweg 30 procent van de gevallen blijkt het rinovirus de boosdoener. Zo’n een op de vijf keer is corona de oorzaak, een op de tien keer is het para-influenza.
Hoe zit het eigenlijk met corona?
Die cijfers geven wel aan: ook corona volgt intussen ruwweg het ritme van de griep, met steeds nieuwe varianten. Er zijn ook zomerse oplevingen, maar vooral in de herfst en de winter gaat corona rond.
De huidige varianten zijn allemaal ondersoorten van de minder ziekmakende ‘omikronvariant’ die eind 2021 opkwam. Momenteel zijn in ons land de varianten JN.1, KP.3 en XEC dominant, aanduidingen die weinig mensen nog wat zullen zeggen.
Intussen vinden wetenschappers wel steeds meer aanwijzingen dat corona ook in zijn gedaante van ‘gewone’ seizoensziekte gevaarlijker is voor oude en kwetsbare mensen dan de griep. Amerikaanse epidemiologen die het overlijdensrisico tussen beide ziekten vergeleken, ontdekten dat het risico om te overlijden bij covidpatiënten in het ziekenhuis 60 procent groter is dan bij opgenomen grieppatiënten.
In hoeverre beschermt de corona-seizoensprik?
Corona heeft nog een onhebbelijkheid: de vaccins hebben niet goed vat op de elkaar snel opvolgende varianten, die steeds weer net iets andere eigenschappen hebben. Dat blijkt wel uit cijfers van het vorige coronaseizoen, die vorige maand werden gepubliceerd. Aanvankelijk beschermde de prik voor zo’n 60 procent tegen ziekte. Maar toen de nieuwe variant genaamd JN.1 opkwam, zakte die bescherming naar nog maar zo’n 37 procent.
Bovendien vlakt de bescherming van coronavaccins af door de tijd. Een studie in de VS ontdekte dat het vaccin ouderen de eerste twee maanden zo’n 50 procent beschermde tegen ziekenhuisopname. Een halfjaar na vaccinatie was dat nog maar 14 procent. De bescherming tegen ic-opname nam af van 70 procent kort na vaccinatie tot 32 procent na een halfjaar.
Dat sluit aan bij cijfers die het RIVM eerder dit jaar publiceerde over de Nederlandse situatie: 60-plussers die zich nog eens lieten inenten tegen corona, waren de maanden daarna gemiddeld 71 procent beter beschermd tegen ziekenhuisopname dan ouderen die de seizoensprik niet namen.
Wat is de opkomst voor de griepprik?
Dat is nog niet te zeggen: in Nederland maakt het Nivel de opkomst pas na een jaar bekend. ‘Maar vorig jaar gingen we 2 procent in vaccinatiegraad omlaag, en het zou me niet verbazen als we weer wat dalen’, zegt Van Essen. Het vorige seizoen kwam 55 procent van de mensen met een oproep de griepprik halen.
Als oorzaak wijst Van Essen op desinteresse en wantrouwen tegen vaccinatie. Ook bij de griepprik circuleert het ‘waanidee’, zoals hij zegt, dat de prik juist griep zou veroorzaken, in plaats van voorkomen. ‘Dat is echt zulke grote onzin’, zegt Van Essen. ‘We vaccineren al zeventig jaar tegen de griep, elk jaar krijgen 800 miljoen mensen dit vaccin. Het is uitstekend op veiligheid getest.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant