We moeten onze steden anders inrichten om rekening te houden met de gevolgen van klimaatverandering. Dat kan ook, maar het probleem staat lang niet overal op de kaart, zegt stedenbouwkundige Anne Loes Nillesen.
Veel ziekenhuizen worden onbereikbaar bij zware stortbuien, die door klimaatverandering steeds vaker kunnen voorkomen, bleek woensdag uit onderzoek van Investico en NU.nl. Voor Nillesen, ook werkzaam als hoogleraar Stedelijk Ontwerp aan de TU Delft, komen die resultaten niet als een verrassing. "Bij de aanleg van vitale en kwetsbare functies wordt nog heel weinig rekening gehouden met regenwater", zegt ze tegen NU.nl.
Het is niet nieuw dat Nederland nogal regenachtig is. Hoe kan het dan dat we er in de stedenbouw kennelijk toch onvoldoende rekening mee hebben gehouden?
"Onze verwachtingen en levensstandaard gaan natuurlijk omhoog. Als wij in Bangladesh werken, kunnen we weleens een week niet naar afspraken, want dan staat een deel van de stad blank. Dat kunnen we ons hier liever niet meer voorstellen."
"Tegelijkertijd krijgen we steeds meer stedelijk gebied. Het water dat daar op stenen en asfalt valt, kan niet de grond in. Dus belasten we ons regenwaterafvoersysteem meer."
"En dan is er natuurlijk nog klimaatverandering. Buien worden extremer en kunnen ook compacter worden. Daardoor kan het heel lokaal nog extremer worden."
U werkt veel samen met gemeenten. Is het denken daar in de afgelopen tijd veranderd op dit gebied?
"De afgelopen tien, twintig jaar beginnen we dit meer in te zien. We komen van een manier van werken die heel erg uitging van maakbaarheid. Als er water valt, dan hebben we een rioleringssysteem en dat voert het af. Hebben we water nodig, dan hebben we een aanvoersysteem. We zien nu dat je dat met de extreme perioden van regen en droogte niet meer technisch geregeld krijgt."
"Toen zijn we weer veel meer gaan kijken naar het natuurlijke systeem. Hoe kunnen we het water nou eigenlijk veel beter vasthouden? Het liefst heb je een gezonde, open bodem waar veel water in kan. Lukt dat niet, dan wil je het bergen. In stedelijk gebied zie je vaak dat je dan een waterplein of een berging net buiten een stedelijke wijk hebt waar je het centraal kunt opvangen. Pas als dat niet lukt, wil je het gaan afvoeren."
Maar dat is nog lang niet overal hoe het werkt?
"We voeren nog veel af en zien in steden ook steeds meer overlast. Van grote plassen op straat tot problemen op systeemschaal. Het afvoersysteem waar Amsterdam en Utrecht op afwateren, met het Amsterdam-Rijnkanaal en het Noordzeekanaal, bereikt steeds vaker zijn piekstand."
Tijdens het onderzoek hebben we contact gehad met veel gemeenten en ziekenhuizen over de neerslagproblemen. Die problemen lijken niet overal even goed op de kaart te staan.
"Het verschilt per gemeente, de ene is zich er veel bewuster van dan de andere. Zeker bij de aanleg van dit soort vitale en kwetsbare functies zie je dat eigenlijk nog heel weinig rekening wordt gehouden met regenwater. Het wordt gezien als iets dat je technisch oplost, met een beter rioleringssysteem of wat pompen."
"Je kunt beter kijken welk type gebied het geschiktst is. Een heel laag gelegen putje in een polder waar het regenwater zich verzamelt is niet zo'n handige plek, of een lagergelegen gebied in de stad. Dan kun je beter ergens anders ontwikkelen, of op een andere manier. Zorgen dat het hoger ligt, dat er een rand omheen zit, of een landschapspark waar het water goed kan infiltreren."
Hoe moeilijk is dat, op een regenbestendige manier een ziekenhuis of nieuwbouwwijk aanleggen?
"Bij grote ontwikkelingen is het als ontwerper eigenlijk heel makkelijk in te passen. Verhogingen of waterbergingen kosten natuurlijk wel ruimte, dus het hangt ervan af hoeveel je daarvan hebt. Zeker in binnensteden brengt dat extra kosten met zich mee."
"Maar veel bouwmaatregelen kun je makkelijk nemen. Het slimmer profileren van je straat, werken met hogere trottoirs, zorgen dat er een bult zit voor de ingang van een parkeergarage, zodat al het water daar niet in stroomt."
Op onderstaande kaart zie je welke spoedeisende hulpen onbereikbaar kunnen worden door hevige regen. Lees meer in ons nieuwsartikel.
Bij sommige ziekenhuizen is het probleem vooral dat de toegangswegen geblokkeerd raken. Hebben gemeenten dat soort problemen eigenlijk wel in beeld?
"Daar zijn de laatste tijd voor het eerst kaarten van gemaakt. Het is pas sinds kort verplicht om dat te doen, dus daar komen nu de inzichten uit naar voren. Cruciale routes voor ambulances, verbindingsroutes die echt toegankelijk moeten zijn, kleuren op de kaart af en toe toch rood."
"Wat gaan we daarmee doen en moeten we daar budget voor inzetten? Het nadenken daarover begint nu pas. Net als het kijken naar hoe dit op systeemniveau werkt."
"We hebben weleens voor de Metropoolregio Amsterdam aan een studie gewerkt die ook keek naar ziekenhuizen. Dan werd bijvoorbeeld gezegd dat als het ene ziekenhuis overstroomt, we kunnen uitvallen naar een ander ziekenhuis. Maar als er een overstroming is, is het andere ziekenhuis helemaal niet bereikbaar, omdat die wegen ook onderlopen."
"We hebben in Texas bijvoorbeeld ook gezien dat ziekenhuizen zijn ondergelopen en dat alle proefdieren in de kelder zaten. Daar zijn veel proefdieren overleden en zijn belangrijke onderzoeken jaren in de tijd teruggegaan. Voor het hele functioneren van een ziekenhuis zou veel meer strategie moeten komen."
Onderzoeksbureau TNO heeft er ook al eens voor gewaarschuwd dat ziekenhuizen het noodaggregaat vaak in de kelder hebben staan. Dat is misschien ook niet heel handig?
"Het is natuurlijk een logische plek, want het zijn zwaardere machines. Maar je wil daar absoluut geen problemen mee hebben. Bij grote overstromingen in New York zijn daar echt dingen misgegaan. Dat de stroom inderdaad in de kelder zat en dat liften niet meer werkten, dat patiënten via trappen moesten worden geëvacueerd…"
Nog voordat het interview begon, zei u meteen: 'Juist met het nieuwe kabinet is het goed om het hierover te hebben.' Wat bedoelde u daarmee?
"Er komt een enorme woningbouwopgave aan, die we natuurlijk snel willen realiseren. Bij de bouw wordt te vaak uitgegaan van de economische levensduur van zo'n dertig jaar. Maar iemand die een huis koopt gaat er natuurlijk niet van uit dat zijn woning er over dertig jaar niet meer staat."
"We zien dat de regenval juist na 2050 best weleens extreem kan toenemen. Dat wordt gewoon niet goed meegenomen in de woningbouwplannen. Juist bij nieuwbouw kun je nu al keuzes maken: waar ontwikkel je en hoe dan?"
"Je hoeft niet alles nu al uit te voeren, maar bij een ziekenhuis kun je bijvoorbeeld ruimte houden om in de toekomst nog maatregelen te nemen. Als het dan meevalt met de klimaatverandering, kun je altijd nog zeggen: 'Het was niet nodig.'"
"Je ziet nu dat de nadruk vooral ligt op dat het snel moet. Dat is belangrijk, maar dat kan óók als je wel rekening houdt met extreme neerslag."
Source: Nu.nl algemeen