Wekelijks bespreken we een kunstwerk dat nú om aandacht vraagt. Deze week: Enzo Diga’s Famous Last Scene van Vincent Dams.
schrijft voor de Volkskrant over hedendaagse beeldende kunst.
Wat doet die accordeonspeler daar op de wip? Waar is de zwaartekracht gebleven? En die zwaluw, vliegt die lekker ondersteboven tot hoogste hoogten, of zoeft hij zijn einde tegemoet?
Dit kunstwerkje, Enzo Diga’s Famous Last Scene, is het kleinste en in mijn ogen ook mooiste werk op de expositie Vincent Dams – The Enzo Diga Story, te zien in het Kröller-Müller Museum in Otterlo. Het is een soort micro-maquette van een filmset (inderdaad, ter grootte van een luciferdoosje) en verbeeldt de slotscène van een film van de Italiaanse regisseur Enzo Diga.
Het wonderlijke is dat de film, de filmset en de slotscène niet bestaan. En Enzo Diga? Ook niet. Ze zijn ontsproten aan de fantasie van beeldend kunstenaar Vincent Dams uit Eindhoven (1983). Jarenlang is Dams bezig geweest met het bedenken en uitbouwen van Diga’s leven en werk.
De bezoeker van de tentoonstelling leert Diga’s surreële universum echter alleen indirect kennen, via zeer uiteenlopende filmposters, maquettes, storyboards en rekwisieten. En via schilderijen die op hun beurt weer personages of setfoto’s lijken te verbeelden. Veel blijft ook in nevelen gehuld, zoals wanneer de filmmaker geboren werd (blijkbaar was hij een tijdgenoot van Fellini), of hoe we zijn op het oog nogal absurdistische werk, dat wemelt van de film- en literatuurreferenties, kunnen plaatsen in de filmgeschiedenis.
In een serie uitgetekende filmscènes zijn verschillende mogelijke levensverhalen van Diga te lezen; in de ene versie sterft hij jong, in de andere wordt hij filmmaker (in beide versies wordt hij geboren met een stevige snor). Wegens gebrek aan geld en mogelijkheden maakt hij zijn eerste film met een camera van karton, met een varken in de hoofdrol.
Ook later heeft de regisseur het niet makkelijk. ‘Enzo Diga had altijd moeite om een goed einde te verzinnen voor zijn films’, valt op de tentoonstelling te lezen. ‘De meeste werken zijn dan ook nooit voltooid.’
Zou de famous last scene er wel ‘echt’ zijn gekomen? Hoe dan ook is het aan de toeschouwer die scène (en wat hij verder maar zou willen weten over Diga) verder zelf te bedenken, ‘af te maken’ met de eigen verbeelding.
De ‘slotscène’ van Diga/Dams doet een beetje denken aan het schilderij Köhlers Schwein van de Duitse kunstenaar en illustrator Michael Sowa. Sowa is bij het Nederlandse museumpubliek wellicht niet zo bekend, maar brak internationaal door met zijn bewegende schilderijen (en dito leeslampje) in de film Le fabuleux destin d’Amélie Poulain (2001).
Op het schilderij zoeft een varken elegant door de lucht – hij is net van een vlonder gesprongen om een duik te nemen in een meertje.
De overeenkomst zit hem niet alleen in het beeldrijm (een dier dat in de lucht hangt, stilgeschilderd in een beweging van links naar rechts). Het is vooral dat in Sowa’s werk, en ook in dit schilderij, dieren niet zomaar figuranten zijn, maar personages. Ze lijken onderdeel te zijn van een groter verhaal, gelaagde hoofdpersonen in een kinderboek. En toch staan de beelden op zichzelf. Er is geen boek, geen groter verband – tenzij je het zelf verzint.
Zowel Dams als Sowa weten met enorme toewijding, vakmanschap en rijke, kleine details hele werelden te suggereren. Ze doen dat met wat lijkt op als ernst vermomde humor. Maar waar Dams met Enzo Diga’s Famous Last Scene een slotscène (of wellicht zelfs het levenseinde) suggereert van een met eindes worstelende filmmaker, lijkt het schoonspringende varken van Sowa eerder het begin te vormen van een nieuw verhaal. Aan alles is te zien: dit fiere varken heeft er zin in.
Vincent Dams (40)
Wat Enzo Diga’s Famous Last Scene (2012)
Waar Op de expositie Vincent Dams – The Enzo Diga Story, Kröller-Müller Museum, Otterlo.
Wanneer T/m 2/3.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant